ვინ იქნება მოსამართლეების "მდევნელი" და რატომ უნდა გადაყლაპოს სასამართლომ "მწარე აბი"
"გენერალური ინსპექცია სასამართლოში", "მდევნელი", "მწარე აბი მოსამართლეებისთვის", "უცხო სხეული სასამართლო სისტემაში", "ოდეერი", "კვაზი საბჭოს მდივანი", "მინი დისციპლინური საბჭო საბჭოში" _ ამ და სხვა მსგავსი ეპითეტებით დღეს, მოსამართლეთა უმრავლესობამ "საერთო სასამართლოების შესახებ" კანონში ახალი – ინსპექტორის ინსტიტუტის შემოტანის მცდელობა გააპროტესტა.
მართლმსაჯულების სახლში შეკრებილმა მოსამართლეებმა უზენაესი სასამართლოს თავმჯდომარეს სთხოვეს არ დაუშვან მოსამართლეების დამცირება, დაჩაგვრა და დაშინება, რასაც, მათი აზრით, ახალი ინსტიტუტის ამოქმედება გამოიწვევს.
ცნობისთვის, იუსტიციის სამინისტროს მიერ, მართლმსაჯულების რეფორმირების მესამე ეტაპისთვის შემუშავებული კანონპროექტი სასამართლოების თავმჯდომარეთა არჩევისა და მოსამართლეობის კანდიდატების შესახებ ინფორმაციის მოპოვების პროცედურებს, მოსამართლეთა მივლინების წესსა და დისციპლინური სამართალწარმოების საკითხებს ეხება. ამასთანავე, სასამართლოს თავმჯდომარისა და მენეჯერის ფუნქციების გამიჯვნასა და სასამართლოს თავმჯდომარისთვის საქმეების განხილვის ვალდებულებასაც ითვალისწინებს.
გარდა ამისა, კანონპროექტის თანახმად, სასამართლოების თავმჯდომარეებს არა იუსტიციის უმაღლესი საბჭო, არამედ, რიგითი მოსამართლეები აირჩევენ. ეს კი, ავტომატურად გამოიწვევს ყველა მოქმედი სასამართლოს თავმჯდომარისთვის უფლებამოსილების ვადაზე ადრე შეწყვეტას. ამას ემატება დისციპლინურ სამართალწარმოებაში ახალი ინსტიტუტის, ინსპექტორის შემოყვანაც, რასაც მოსამართლეები კატეგორიულად ეწინააღმდეგებიან.
არსებული კანონპროექტით, ინსპექტორი კონკურსის წესით აირჩევა. თავად ინსტიტუტი კი, ანგარიშვალდებული იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს წინაშე იქნება და საბჭოს გარეშე გადაწყვეტილებებს ვერ მიიღებს.
თუმცა, ინსპექტორის ფუნქციას, დღეს არსებული კანონმდებლობით, იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს მდივანი ასრულებს. მას უფლება აქვს, საბჭოში შესული საჩივრის საფუძველზე დაიბაროს მოსამართლე და ახსნა-განმარტება მოსთხოვოს, ამასთანავე, გამოიკვლიოს მოსამართლის დისციპლინური დარღვევის მიზეზები და საჭიროების შემთხვევაში სასჯელიც დააკისროს.
აქედან გამომდინარე, იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს მდივნისთვის და მოსამართლეებისთვის გაუგებარია, რატომ გახდა საჭირო ახალი ინსტიტუტის შექმნა, როცა საბჭო და დისციპლინური კომისია ამ საქმეს ისედაც აკეთებს.
უზენაესი სასამართლოს თავმჯდომარემ, ნინო გვენეტაძემ დღეს კიდევ ერთხელ განმარტა, რატომ გახდა დამოუკიდებელი ინსპექტორი იუსტიციის უმაღლეს საბჭოსთვის დამხმარე ორგანო იქნება.
"ის, რომ არსებობს პრობლემები, ამის კონკრეტიზაცია ზედმეტია, მოსამართლეებს რომ დახმარება სჭირდებათ ესეც რეალობაა, ამასთანავე კანონმდებლობაც დასახვეწია; ამ პოზიციებში განსხვავებული აზრებია, მოსამართლეები ცდილობენ ღირსება დაიცვან. არის იმისი გარანტიების მოთხოვნა, რომ ბალანსი იყოს დაცული კანონმდებლობაში და ცვლილებები მართლმსაჯულების განხორციელების მაღალ ინტერესსაც არ შეეწინააღმდეგოს. ერთ–ერთი მტკივნეული საკითხი უკავშირდება მოსამართლეთა ანგარიშვალდებულების ისეთ მექანიზმს, რომელიც არის რეპრესიული დისციპლინური სამართალწარმოება თუ არსებობს შესაბამისი საფუძველი.
პრობლემები რომელიც გამოიკვეთა არის, რომ ეს საფუძველი ძალიან მკაცრად გაიწეროს. ეს აქამდე არ გაკეთებულა და ამაზე მითითება ღირს. მეორე საკითხია ის, რომ აღნიშნულ მექანიზმთან დაკავშირებით საზოგადოებას აქვს კითხვები, თუმცა, სასამართლო ამბობს, რომ უნდა გავითვალისწინოთ საქმეთა დიდი რაოდენობა, მათი გადატვირთულობა და ვადების დარღვევის რეალური, ობიექტური მიზეზები. ამიტომ იქნა შემოთავაზებული დამოუკიდებელი ინსპექტორის ინსტიტუტის შემოტანა კანონმდებლობაში. შეუძლებელია კანონპროექტის ავტორს ან კანონმდებელს უარესისკენ კანონმდებლობის შეცვლის მიზანი ჰქონოდა. ბუნებრივია, სვლა არის პროგრესისაკენ, თუმცა ძალიან ბევრი კრიტიკული შენიშვნა არის ობიექტურად გასათვალისწინებელი", _ აღნიშნა გვენეტაძემ და დასძინა, რომ ინსპექტორის ინსტიტუტის შემოღების იდეა იუსტიციის სამინისტროს უზენაესმა სასამართლომ მიაწოდა და კანონპროექტის პირვანდელ ვარიანტში ეს არ ეწერა.
თუმცა, როგორც დღეს გამართულ შეხვედრაზე აღინიშნა, სასამართლოდან წამოსულმა ინიციატივა მოსამართლეთა სადამსჯელო მექანიზმის შემოეღებასთან დაკავშირებით, იუსტიციის სამინისტრომ უმალ აიტაცა. რისი დადასტურებაც წინა შეხვედრისას იუსტიციის მინისტრის მოადგილის ალექსანდრე ბარამიძის მიერ გაკეთებული კომენტარი იყო.
შეგახსენებთ, რომ ბარამიძემ მოსამართლეებს გამოუცხადა: თქვენ რამდენიც არ უნდა ილაპარაკოთ, მაინც იმ ცვლილებებს შევიტანთ, რასაც იუსტიციის სამინისტრო გადაწყვეტსო.
ამის გამო, წინა შეხვედრა მოსამართლეთა დიდმა ნაწილმა დატოვა.
ამიტომ დღევანდელ შეხვედრაზე მოსამართლეები უზენაესი სასამართლოს თავმჯდომარისგან ითხოვდნენ, დაეფიქსირებინა თავისი პოზიცია, უჭერდა თუ არა მხარს ბარამიძის გადაწყვეტილებას. თუმცა, როგორც გვენეტაძემ განაცხადა, ის პატივს სცემს მოსამართლეთა კორპუსს და საბოლოო გადაწყვეტილებას ყველა მოსამართლესთან შეხვედრის შემდეგ მიიღებს.
"გურია ნიუსის" კითხვაზე – შესაძლოა თუ არა კანონში ინსპექტორის ინსტიტუტი აღარ შევიდეს, გვენეტაძე პასუხობს: "ყველაფერი შესაძლებელია".
გარდა ინსპექტორის ინსტიტუტისა, დღეს, მოსამართლეებმა, იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს მუშაობაში ცვლილებების შეტანასაც გააპროტესტეს. საქმე ეხება საბჭოს საბოლოო გადაწყვეტილებისთვის, დაიწყოს თუ არა დისციპლინური დევნა, ხმების ოდენობის 10-დან 8-მდე შემცირებას და ამ გადაწყვეტილების ღია კენჭისყრით დაფიქსირებას (დღევანდელი კანონმდებლობით, საჭიროა საბჭოს წევრის 10 ხმა, გადაწყვეტილება კი ფარული კენჭისყრით ფიქსირდება).
ამასთანავე, მოსამართლეები ფიქრობენ, რომ ინსპექტორს განუსაზღვრელი უფლებამოსილება აძლევს საშუალებას, რომ კონკრეტული საქმის განხილვის პროცესში ჩაერიოს, რასაც გვენეტაძეც ადასტურებს და ამბობს, რომ ინსპექტორის ინსტიტუტი სწორედ კონკრეტულ საქმეს განიხილავს და არა მოსამართლის საერთო სამოსამართლო საქმიანობას.
"ეს არის ეთიკური სტანდარტი, არაჯეროვანი ქცევა, კორუფციული სამართალდარღვევის შესაძლო ჩადენა, რაც რასაკვირველია, კონკრეტული საქმის გადაწყვეტის დროს შეიძლება მოხდეს.
ინსპექტორი არის საწყისი ფიგურა, რომელიც იუსტიციის საბჭოს მიაწვდის თავის მოსაზრებებს დისციპლინურ სამართალწარმოებასთან დაკავშირებით, საბოლოო გადაწყვეტილებას კი იუსტიციის საბჭო იღებს. ის მხოლოდ დევნის ეტაპებზეა პროცესში ჩართული. საქმეს განიხილავს იუსტიციის უმაღლესი საბჭო, საბოლოო გადაწყვეტილებას კი ამავე საბჭოს დისციპლინური კოლეგია", _ აღნიშნა გვენეტაძემ და დასძინა, რომ მოსამართლეს აქვს უფლება დამოუკიდებელი ინსპექტორის აცილება მოითხოვოს, თუ ამის აუცილებლობას დაასაბუთებს. ამ შემთხვევაში, მოკვლევას საბჭოს წევრი განახორციელებს, რომელიც რეგლამენტით დადგენილი წესით აირჩევა.
რაც შეეხება მოსამართლეთა ვნებათაღელვას, რომ ინსპექტორს უფლება ექნება, მათ წინააღმდეგ წარსულში განხილული საქმეების შესახებ ინფორმაციაც მოიკვლიოს, გვენეტაძემ განაცხადა, რომ ინსპექტორის უფლებამოსილება კანონის ამოქმედების შემდეგ გავრცელდება და წარსულში, მოსამართლის მიერ შესაძლო გადაცდენას არავინ შეამოწმებს.
თუმცა, მიუხედავად განმარტებებისა, იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს მდივანი ლევან მურუსიძე ფიქრობს, რომ დამოუკიდებელი ინსპექტორის არსებობს მოსამართლეებზე ზეგავლენას მოახდენს და ეს სასამართლო სისტემაში გადადგმულ სასიკეთო ცვლილებებს უკან დახევს.
"ამ კანონპროექტში მთავარი არის, რომ ზეგავლენა მოახდინონ მოსამართლეებზე გადაწყვეტილების მიღებისას. მექმნება შთაბეჭდილება, რომ ეს ინსპექტორი, რომელიც არის ფაქტობრივად გენინსპექცია, რომელსაც შეუძლია, მოსამართლე დაიბაროს, ჩამოართვას ახსნა–განმარტებები და ა.შ. მითუმეტეს, როდესაც საუბარი ეხება 3-წლიანი გამოსაცდელი ვადით მოსამართლეების დანიშვნას, რომელსაც ისედაც ამოწმებს საბჭო, ასევე შეამოწმებს ინსპექტორი, რაც, ვფიქრობ, დაუშვებელია," _ განაცხადა ლევან მურუსიძემ.
აღსანიშნავია ისიც, რომ იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს არამოსამართლე წევრები კანონში დაგეგმილ ცვლილებებს მხარს უჭერენ და აცხადებენ, რომ ინსპექტორის ინსტიტუტი დღეს არსებულ მექანიზმზე "ცოტა უფრო მოქნილი, თუმცა, არასრულყოფილი მექანიზმია".
"ინსპექტორის ინსტიტუტის შემოღება არანაირად არ აუარესებს დღევანდელ სიტუაციას მოსამართლეებისთვის. თუ დღეს ნებისმიერ პირს შეუძლია განცხადება დაწეროს და დევნა აღძრას მოსამართლეზე, ამის უფლება შეიძლება ინსპექტორსაც ჰქონდეს. ჩემი პოზიციაა, ინსტიტუტს კი არ ვებრძოლოთ, მასში შევქმნათ ისეთი მექანიზმი, რომელიც მოსამართლეებს დაიცავს. დღეს საბჭოს ნებისმიერ თანამშრომელს, მათ შორის ჩემს თანაშემწესაც შეუძლია, იგივე გააკეთოს, რასაც კანონში ცვლილებით ინსპექტორი გააკეთებს. ამ თანამშრომლის კომპეტენციაზე კი კითხვები ახლაც შეიძლება გაჩნდეს. ის საქმის სრულ, საფუძვლიან მოკვლევას ვერ ახერხებს, საქმის არსს ვერ სწავლობს. ინსპექტორი კი, კვალიფიციური დამოუკიდებელი პირი იქნება, რომელიც მხოლოდ დევნის დაწყების საფუძველს მოიკვლევს, შემდგომ კი საბჭო მიიღებს გადაწყვეტილებას. გარდა ამისა, ახლა დევნის დაწყება გართულებულია, საბჭოს მოსამართლე წევრები მოსამართლეს ინდობენ და დისციპლინურ პასუხისმგებლობის საკითხს კოლეგიაში არ გადასცემენ. ეს არ არის მასიურად, თუმცა, იყო რამდენიმე შემთხვევა. ამიტომ არის აუცილებელი, რომ დამოუკიდებელმა ინსპექტორმა კარგად მოიძიოს, გამოიკვლიოს შესაძლო გადაცდომა და ისე მიაწოდოს საბჭოს თავისი გადაწყვეტილება დევნის დაწყების თაობაზე", _ განაცხადა იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს წევრმა კახა სოფრომაძემ "გურია ნიუსთან" საუბრისას და დასძინა, რომ ინსპექტორს საქმის სრულად მოკვლევის უფლება უნდა მიეცეს, რაც ტექნიკური საშუალებებით აღჭურვასაც გულისხმობს.
"იყო შემთხვევები, როდესაც საბჭომ საქმეს იმის გამო ვერ განიხილა, რომ არ არსებობდა სასამართლო პროცესის ჩანაწერი. ყველაფერი გამქრალი იყო, ამიტომ ჰქონდა თუ არა მოსამართლეს გადაცდომა ვერ დავადგინეთ. არ ვიცი, ეს მიზანმიმართული ქმედებით მოხდა თუ არა, თუმცა, აქაც გაჩნდა კითხვის ნიშნები. ამიტომ ამ ყველაფრის გაკონტროლება უნდა მოხდეს, რომ საჭიროების შემთხვევაში ჩანაწერები გამოვიყენოთ", _ აღნიშნა სოფრომაძემ.
საბოლოოდ, რა გადაწყვეტილებას მიიღებს უზენაესი სასამართლო და იუსტიციის სამინისტრო, სავარაუდოდ, ივნისის ბოლომდე გახდება ცნობილი. მანამდე კი, მომდევნო თვეს, მოსამართლეებთან საჯარო განხილვები თბილისში, ბათუმში და ყვარელში იგეგმება.
მოსამართლეები კი აცხადებენ, რომ თუ სახელმწიფო მათ წინააღმდეგ სადამსჯელო ღონისძიებების გატარების საკითხს მხარს დაუჭერს, ისინი თავიანთ უფლებებს მსოფლიო მოსამართლეთა ასოციაციაში დაიცავენ.
ამავე თემაზე:
ინსპექტორი სასამართლო სისტემის პროკურორი იქნება – მურუსიძე
მოსამართლეები შეცდომების გარეშე მუშაობენ თუ ისინი ვინმემ დაინდო, უნდა გაირკვეს – გვენეტაძე
