მოგების მკვეთრი ზრდა დარგის განვითარებასთან ერთად ლარის კურსის ცვლილებამაც განაპირობა.
წლის ბოლოსთვის კომერციული ბანკების წმინდა მოგება ნახევარ მილიარდ ლარს გადააჭარბებს და ეს იქნება მოგების ისტორიული მაქსიმუმი კომერციული ბანკების ისტორიაში. საბანკო სექტორის ფინანსური ინდიკატორების გაანალიზებისას ირკვევა, რომ მოგების მკვეთრი ზრდა ამ დარგის განვითარებასთან ერთად ლარის კურსის ცვლილებამაც განაპირობა.
პირველი რეკორდი უკვე დამყარდა. სექტემბერში კომერციული ბანკების წმინდა მოგება 86 მილიონი ლარით გაიზარდა. 9 თვეში კი მოგების მაჩვენებელმა 377 მილიონ ლარს გადააჭარბა. აღნიშნული მაჩვენებელი 24%-ით აღემატება 2014 წლის და 37%-ით 2013 წლის ანალოგიურ მაჩვენებლებს.
ეს ნიშნავს იმას, რომ წლის ბოლოსთვის საბანკო სექტორი ნახევარ მილიარდ ლარზე მეტის მოგებაზე გავა. 2014 წელი კი კომერციულმა ბანკებმა 475 მილიონი ლარის მოგებით დაასრულეს. წელს 9 თვეში კომერციული ბანკების შემოსავალი, მთლიანობაში, 2,643 მილიარდი ლარია. მკვეთრად არის გაზრდილი პროცენტული შემოსავლები, რომელიც ამ დროისთვის 1,606 მილიარდი ლარია და ერთ თვეში 190 მილიონი ლარით არის გაზრდილი. ხაზგასასმელია ის ფაქტი, რომ ფიზიკური პირების სესხებიდან მიღებული შემოსავალი 262 მილიონი ლარით აჭარბებს იურიდიულ პირებზე გაცემული სესხებიდან შემოსავალს.
ასევე მკვეთრად, 40 მილიონ ლარამდე გაიზარდა საკომისიოებიდან მიღებული შემოსავლები.
2015 წლის 1 ოქტომბრის მდგომარეობით, საქართველოს საბანკო სექტორში წარმოდგენილი 19 კომერციული ბანკიდან 17-ის საწესდებო კაპიტალში უცხოური კაპიტალის თანამონაწილეობა ფიქსირდება, ხოლო 1 კი უცხოური ბანკის ფილიალს წარმოადგენს.
სახელმწიფო უნივერსიტეტის ანალიზისა და პროგნოზირების ცენტრის ხელმძღვანელის ვახტანგ ჭარაიას განცხადებით, მიუხედავად გაცვლითი კურსის ცვლილების ეფექტით გამოწვეული შეზღუდვებისა, საბანკო სექტორი დამაჯერებელი ნაბიჯებით განაგრძობს ზრდას და პირველ სექტემბერთან შედარებით პირველი ოქტომბრის მონაცემებით კომერციული ბანკების მთლიანი აქტივები – 2.6 პროცენტით გაიზარდა, ხოლო თუ ზრდას აბსოლუტურ მაჩვენებლებში გავიანგარიშებთ იგივე მაჩვენებელი – 3.5 პროცენტითაა გაზრდილი და 24.79 მილიარდ ლარს შეადგენს.
,,საბანკო სექტორის მსგავსი წარმატება საქართველოს საფინანსო ბაზრის უდავო წარმატებაა, თუმცა, საინტერესოა, თუ რა აქტიურობების ხარჯზე შეძლეს კომერციულმა ბანკებმა მსგავსი მასშტაბის წმინდა მოგების გამომუშავება, უფრო კონკრეტულად კი არის თუ არა კომერციული ბანკების წმინდა მოგების ისტორიული მაქსიმუმი (იანვარ-სექტემბრის მონაცემებით) მხოლოდ და მხოლოდ უცხოური ვალუტის კონვერტაციის გზით მიღებული’’, – აცხადებს ვახტანგ ჭარაია.
მისი განმარტებით, დეტალური ანალიზის შედეგად ირკვევა, რომ სექტემბრის თვის (მთლიანი მოგება – 85.3 მლნ) წმინდა მოგებაში 19.2 მილიონი ლარი, ხოლო წლის დასაწყისიდან სექტემბრის ჩათვლით (მთლიანი მოგება – 377 მილიონი) კი 92.5 მილიონი ლარის წმინდა მოგება კომერციულმა ბანკებმა საკონვერსიო ოპერაციებიდან შეძლეს. რაც, თავის მხრივ, მთლიანი მოგების დაახლოებით 24.5 პროცენტს შეადგენს. თუ აღნიშნულ მაჩვენებელს 2014 წლის ანალოგიურ მაჩვენებლებთან შევადარებთ, დავინახავთ რომ პროცენტულ გამოსახულებაში ის 27.8 პროცენტს, 2013 წელს 35.1 პროცენტს, მხოლოდ 2012 წელს კი 57 პროცენტს შეადგენდა.
,,შესაბამისად, შეგვიძლია დავასკვნათ, რომ საკონვერსიო ოპერაციებიდან კომერციული ბანკების მიერ მიღებული კოლოსალურო წმინდა მოგების მიუხედავად, მთლიან წმინდა მოგებაში მათი წილი წლიდან წლამდე კლებულობს, მათი საქმიანობის არეალის და სერვისების გაფართოების ხარჯზე, რაც უდაოდ მისასალმებელი ფაქტია’’, – ამბობს ვახტანგ ჭარაია.
საქართველოს ეროვნული ბანკის საბჭოს ყოფილი წევრის მიხეილ თოქმაზიშვილის განცხადებით, ბანკების მიერ რეკორდული მოგების მიღება გარკვეულწილად ეროვნული კურსის ცვალებადობასაც უკავშირდება.
,,ფულს გააჩნია რეალური ღირებულება დროში ანუ რაც დრო გადის მისი ღირებულება იცვლება და შესაბამისად ბანკებმა და საფინანსო ორგანიზაციებმა ძალიან კარგად იციან, რომ არ უნდა გასცენ ისეთი სახის ფული, რომელიც გარკვეული დროის შემდეგ გაუფასურდება. ამას ემატებოდა ფულის გაუფასურების ბუნებრივი პროცესი’’, – ამბობს მიხეილ თოქმაზიშვილი და დასძენს, რომ კომერციულმა ბანკებმა პრევენციის მიზნით ლარში გაცემულის სესხებიც დოლარის კურსს მიაბეს, რათა სესხის დაბრუნება მიმდინარე კურსზე გადაანგარიშებით მომხდარიყო. შესაბამისად, ბანკებმა კურსის ცვალებადობით არამარტო დოლარში გაცემული სესხებიდან მიიღეს მოგება, არამედ ლარში გაცემული სესხებიდანაც.
,,ასეთი გათვლით ლარის დევალვაციის შედეგად მათ საკმაოდ დიდი მოგება მიიღეს. მათი მასშტაბური მოგება მეტყველებს იმაზე, რომ დევალვაციის შედეგად მათი ფულის ნომინალური ღირებულება გაიზარდა’’, – ამბობს მიხელ თოქმაზიშვილი.
აღსანიშნავია ისიც, რომ სექტემბერში, წინა თვესთან შედარებით, კომერციული ბანკების საკრედიტო დაბანდების მოცულობა, 327.1 მილიონი ლარით (2.1 პროცენტით) გაიზარდა, გაცვლითი კურსის ცვლილების ეფექტის გარეშე კი სექტემბერში სესხების მოცულობის ზრდამ 1.2 პროცენტი შეადგინა და 2015 წლის პირველი ოქტომბრისთვის 15.7 მლრდ ლარს მიაღწია. ამავე პერიოდში, ეროვნული ვალუტით გაცემული სესხების მოცულობა 89.6 მილიონი ლარით (1.6 პროცენტით), ხოლო უცხოური ვალუტით გაცემული სესხების მოცულობა 237.6 მლნ ლარით (2.4 პროცენტით) გაიზარდა.
ამ შემთხვევაში ხაზგასასმელია ის ფაქტი, რომ მიმდინარე წლის პირველი ოქტომბრისთვის მთლიანი სესხების ლარიზაციის კოეფიციენტი 35.87 პროცენტია, ანუ სესხების დოლარიზაცია 64%-ს აჭარბებს, რასაც სპეციალისტები საგანგაშო მაჩვენებელს უწოდებენ და ეროვნულ ბანკს ეფექტური ზომების მიღებას სთხოვენ. თუმცა, სესხების ასეთი გადანაწილება ხელს აძლევს კომერციულ ბანკებს და მათ მოგებას კიდევ უფრო ზრდის.
