ვადაგასული პესტიციდები (ლათ. pestis — გადამდები სენი და caedo — ვკლავ) — ქიმიური ნაერთები, რომელსაც იყენებენ მცენარეთა მავნებლების, მარცვლეულის, მერქნის, ბამბის, შინაური ცხოველების, აგრეთვე ადამიანისა და ცხოველის საშიშ დაავადებათა გადამტანების წინააღმდეგ საბრძოლველად) პოსტსაბჭოთა ქვეყნების, მათ შორის, საქართველოს ისტორიული მწვავე პრობლემაა, რომლის გადასაჭრელადაც ქვეყანა ყოველწლიურად მილიონობით ლარს და დროს ხარჯავს. თუმცა, დღესდღეობით, პრობლემა მხოლოდ ნაწილობრივ არის მოგვარებული, ქვეყანაში კი, ტონობით ქიმიური ნარჩენი ადამიანების ჯანმრთელობას კვლავ საფრთხეს უქმნის.
საქმე იმაშია, რომ საბჭოთა მეურნეობების ტერიტორიებზე არსებული ქიმიური ნივთიერებების შესანახი საწყობები წლების წინ დაინგრა, ვადაგასული პესტიციდების ნაწილი კი, ასეთ ადგილებზე კვლავ რჩება. სპეციალისტების მოსაზრებით, გარემოს, ჰაერის და წყლის დაბინძურების შანსი დიდია. რამაც შესაძლოა გავლენა ადამიანის ჯანმრთელობაზეც მოახდინოს.
კონკრეტულად, რა საფრთხეებზე საუბრობენ ტოქსიკოლოგები, რატომ არის მიტოვებული საწყობების ტერიტორია ადამიანის ჯანმრთელობისთვის საშიში, რას გამოიწვევს პესტიციდების ნარჩენებით მოწამვლა – ამ საკითხებზე „გურია ნიუსს“ შრომის, მედიცინისა და ეკოლოგიის სამეცნიერო ინსტიტუტის ტოქსიკოლოგიური დეპარტამენტის ხელმძღვანელი, მედიცინის დოქტორი, ინგა ღვინერია ესაუბრა:
_რა საფრთხეს ქმნის ვადაგასული პესტიციდები, ასევე დოზის გარეშე მისი გამოყენება ადამიანის ჯანმრთელობისთვის და რამდენად კონტროლდება პესტიციდების შემოტანა ქვეყანაში?
_მოგახსენებთ, რომ მცენარეთა დაცვის ქიმიური საშუალებები დღესდღეობით აუცილებელი პირობაა იმისთვის, რომ ჩვენ მივიღოთ ნორმალური მოსავალი. ე.ი. ვერ ვიტყვით პესტიციდებზე უარს არა მარტო რომელიმე ქვეყანა, არამედ მსოფლიოში აღიარებულია რომ პესტიციდი უნდა იქნას გამოყენებული. ეს ერთი მხარე, მაგრამ ამ მხარეს აქვს თავისი მეორე და მესამდე და ა.შ. მხარეები, როგორ უნდა გამოვიყენოთ პესტიციდი, რომ არ დავაზიანოთ გარემო და რაც მთავარია, არ დავაზიანოთ ადამიანის ჯანმრთელობა. თითოეული პესტიციდი, რომელიც შემოდის ჩვენთან ან მზადდება ფირმის მიერ, შესწავლილია. ახალი პესტიციდების სინთეზირება ნაკლებად ხდება, სხვადასხვა შენარევებს და სხვადასხვა კომბინაციებს ამზადებენ, მაგრამ თითოეული შესწავლილია, მაგრამ ამას უნდა გონივრული გამოყენება, რისი პრაქტიკაც ჩვენთან ნაკლებად არის.
ახლა რაც შეეხება კონტროლს, რა თქმა უნდა, მსოფლიოში ძალიან ბევრია ისეთი პესტიციდი, პესტიციდებზე ინფორმაცია, მათ მოქმედებაზე როგორც აქტიურ ნივთიერებაზე მცენარეთა მავნებლების წინააღმდეგ, ასევე, ჯანმრთელობაზე ზემოქმედება თანდათან გროვდება და ეს სათანადო ორგანოებს მიეწოდება. ამ შეგროვილი ინფორმაციის საფუძველზე ხდება ამა თუ იმ პესტიციდის შეზღუდვა, ან ხმარებიდან ამოღება. ასეთი მექანიზმი არსებობს, ეს არის დაცვითი მექანიზმი და ამის გარეშე წარმოუდგენელია, მაგრამ მაინც ძალიან ხშირია პესტიციდებით გამოწვეული როგორც მწვავე მოწამვლები, ასევე ქრონიკა, რაც ყველაზე მეტად საშიშია. ახლა განვასხვავოთ მწვავე და ქრონიკული მოწამვლები, ე.ი. მწვავე მოწამვლის შემთხვევაში ადამიანმა დიდი რაოდენობით უნდა მიიღოს ესა თუ ის პრეპარატი, ან შემთხვევით დალიოს, მაგრამ მთელი უბედურება ისაა, რომ იშვიათად ხვდება მწვავე მოწამლული ადამიანი სათანადო კლინიკაში. რაღაცას დააბრალებენ, პესტიციდს არ აბრალებენ ამას, კუჭს ამოირეცხავენ და ა.შ. გაივლის. ჩვენთან, სამწუხაროდ, იშვიათად არის მწვავე მოწამვლის შემთხვევები აღრიცხული. თუმცა, ამ მწვავე მოწამვლის შემთხვევებს სხვადასხვა რეგიონში, სადაც ინტენსიურად ხდება პესტიციდების გამოყენება, ნამდვილად ადგილი აქვს. აქ მეორე ფაქტორიც მოქმედებს, ან თავს იკავებენ არ მიდიან ექიმთან, ანდა, ექიმთან მისულები ზოგადი ინტოქსიკაციის ფონით მკურნალობენ და არ აჩვენებენ იმ პესტიციდის ეტიკეტს, რაზედაც წერია რა ნივთიერებებს შეიცავს. ყველა ნივთიერებას, თავისი თვისებები გააჩნია, ზოგი ცენტრალურ ნერვულ სისტემაზე მოქმედებს, ზოგი კუჭნაწლავის გაღიზიანებას იწვევს, ზოგი შინაგან ორგანოებზე მოქმედებს და ა.შ. ძალიან ბევრი ჯგუფია და მათი მრავალსახეობა ქმნის მრავალფეროვან სიმპტომატიკას. არც ექიმები არიან გარკვეული მაინცდამაინც. ჩვენ გვაქვს ახლა ასეთი ინიციატივა, რომ ავიღოთ სახელმწიფოსგან უფლება, ჩავიდეთ რეგიონებში, გავიგოთ იქ რას იყენებენ, როგორ იყენებენ და მოსახლეობას მივაწოდოთ სათანადო ლიტერატურა, ტრენინგები ჩავუტაროთ როგორც მოსახლეობას, ასევე სამედიცინო პერსონალსაც იმის შესახებ, თუ რას ვიყენებთ, როგორ ვიყენებთ, როგორ გამოვიყენოთ ისე, რომ ჯანმრთელობის ზიანი არ მივიღოთ.
_ქრონიკული მოწამვლები ახსნეთ, რამდენად დიდია ამის საფრთხე საქართველოში?
_ აქ მარტო ისეთი საკითხი არ არის, რომ მოიწამლა ადამიანი მწვავედ, გადარჩა, ან გაურთულდა რაღაც, ერთ ადამიანზე არ არის აქ ლაპარაკი, თუმცა ერთი ადამიანიც დიდი ღირებულებაა. აქ ლაპარაკია ქრონიკულ ზემოქმედებაზე, დღეს ხვალ ზეგ ამ პესტიციდით შეწამლული საკვები მიიღო, წყალი დალია, უთავბოლოდ მიყრილ-მოყრილი ცხოველმა ალოკა, ან ის ჭურჭელი გამოიყენეს რაშიც პესტიციდი იყო და ა.შ. ეს იწვევს ძალიან რთულ მოვლენებს, არ არის გამორიცხული ავთვისებიანი სიმსივნეების განვითარება, სხვადასხვა ქრონიკული დაზიარებით და რაც მთავარია თაობაზე მოქმედებს ცუდად. ორსული ქალის პლაცენტარულ ბარიერს ძალიან ადვილად გადალახავს ნებისმიერი პესტიციდი, ეს ქიმიაა რომელიც შედის ორგანიზმში სხვადასხვა ნივთიერებათა ცვლის დარღვევას იწვევს და ან თაობა იბადება არა ისეთი…. შესწავლილი გვაქვს სხვათაშორის, გამოკითხვით, წლების განმავლობაში ვსწავლობდით ჯერ კიდევ საბჭოთა დროს, როდესაც კოლმეურნეობები იყო და მაშინ ადვილად შეიძლებოდა ამ კონტინგენტის შეგროვება, როგორ გართულებებს და უარყოფით გავლენას ახდენდა ჯანმრთელობის მდგომარეობაზე. მაშინ, როდესაც ხდებოდა შეწამვლა ერთია, თავისი ნორმები გააჩნია, გარდა ამისა, ლოდინის პერიოდი აქვს როდის უნდა შეხვიდე. საბოლოოდ, ნაყოფის მიღებამდე რამენი ხნით ადრე უნდა შეწამლო, ეს ყველაფერი შესწავლილია. ძალიან ცუდია, რომ ასე ჩამოყალიბებულია ყველაფერი, ისევე, როგორც შეგნებული ადამიანი ნებისმიერი მკურნალობისთვის გამოყენებულ წამალს არ მიიღებს უთავბოლოდ, და არ გაუწევს თავს კონტროლს, ასევე უნდა იყოს პესტიციდის მიმართ და კიდევ უფრო მეტად უნდა იყოს, იმიტომ, რომ ეს იწვევს გარემოს დაბინძურებას, ცხოველებზე ნეგატიურ ზემოქმედებას და რაც მთავარია, ეს მოქმედებს ადამიანზე.
_აღნიშნეთ, რომ საბჭოთა კავშირის პერიოდში ამ ყველაფერს ამოწმებდნენ, ახლა თუ მიმდინარეობს შემოწმება?
_პესტიციდი, რომელიც საბჭოთა დროს რესპუბლიკებს დაეგზავნებოდა, შესწავლა ხდებოდა. თუ ახალი ზონის პესტიციდი შემოდიოდა, ვსწავლობდით სამუსშაო ზონის ჰაერში ვადგენდით ნორმებს, საკვებ პროდუქრებზში, წყალში, ნიადაგში, ატმოსფერულ ჰაერში და ა.შ, ეს ნორმები და ამათი შემოწმება ხდებოა, იმიტომ, რომ შემოსული პესტიციდის განსაზღვრის მეთოდიკა ათვისებული იყო, სათანადო ლაბორატორიები არსებობდა, რომლებსაც შეეძლოთ მათი შემოწმება. ახლა ეს ცალკეულად ხდება. მართალია, რეგისტრირებული პესტიციდის მეთოდიკა არსებობობს, მაგრამ მისი რეაქტივი, შემოწმება ატარებს შემთხვევით ანდა არჩევით ხასიათს. ეს არ ხდება სისტემურად, თუ სისტემაში არ მოხვდება ეს ჩვენ რა თქმა უნდა, ისეთ შედეგს ვერ მივიღებთ, რომელიც გვინდა, რომ დავიცვათ ჩვენი მოსახლეობა.
_ახლა თუ ხდება შესწავლა?
_ თვითონ პესტიციდის ზემოქმედების შესწავლაზე ზედმეტია საუბარი, რადგან ეს ძვირადღირებული ცდებია და რა თქმა უნდა, არ ხდება. ძირითადად, შესწავლილი პესტიციდები შემოდის, შეიძლება მათ შესახებ ყველა ინფორმაციის მოგროვება. მხოლოდ საჭიროა დავიცვათ თავი, ეტიკეტსაც მნიშვნელობა აქვს შემოტანილ პესტიციდს როგორი ეტიკეტი აქვს. ის უნდა იყოს გარკვეული ქართულ ენაზე დაწერილი. არსებობს ათასნაირი სიმბოლოები, რომლებიც მიუთითებენ, რომ ეს მავნეა, ეს მოქმედებს ადამიანზე, გარემოზე, წყალში არ უნდა მოხვდეს და ა.შ. ყველაფერი შესწავლილია, მხოლოდ ამის სათანადო ცოდნაა საჭირო.
_ვინ უნდა მიაწოდოს საზოგადოებას ეს ინფორმაცია, რამდენად საფრთხისშემცველია ის პესტიციდი, რომელსაც იყენებს?
_ის, რაც სამედიცინო დაწესებულებებს ეკუთვნის, სამედიცინო დაწესებულებამ უნდა მიაწოდოს, მაგრამ ახლა შეცვლილია მიდგომები. მაგალითად, ფირმას შემოაქვს პესტიციდი და მაღაზიებში ხდება მისი რეალიზაცია, ამ მაღაზიებში კი არიან მომზადებულები და დაახლოებით იციან რა როგორ უნდა იყოს, მაგრამ საკმარისი არ არის. თვალსაჩინოება უნდა იყოს წარმოდგენილი როგორ მოქმედებს თითოეული პერსტიციდი, მყიდველი, მომხმარებელი ადამიანი უნდა იყოს ამით დაინტერესებული მეტი ინფორმაცია გაიგოს და შემდეგ გამოიყენოს ესა თუ ის პესტიციდი, რომ სახლში არ მიიტანოს შხამი, ან მიტანილი შხამი გამოიყენოს როგორც საჭიროა. მაგალითად, მღრღნელების საწინააღმდეგო შხამი ძალიან ტოქსიკურია. ჩვენთან ახლა, პირველი ჯგუფის მაღალტოქსიკური ნივთიერებების რეგისტრირება არ ხდება. ასეთი პესტიციდის, ზოოციდის გამოყენება ძალიან საფრთხეა, ყველა ქიმიაა. გარდა ამისა, ექიმის მიდგომა, როდესაც ავადმყოფი მიმართავს მას, უნდა იყოს ძალიან კვალიფიციური, რამეთუ უნდა განსაზღვროს, რა გარემოში ცხოვრობს ეს პაციენტი, რა შეიძლება მან მიიღოს. უნდა ვთქვა ახლა, მე თვითონ ტოქსიკოლოგი გახლავართ და ქიმიური ზემოქმედებას როგორც სტრესს, მავნე ფაქტორს, არ ექცევა ყურადღება ჩვენს ქვეყანაში ისე, როგორც უნდა ექცეოდეს. არადა, შემთხვევებია, როდესაც მიჰყავთ ავადმყოფები აქედან საზღვარგარეთ და როდესაც ნახულობენ სისხლის სპექტრს, ის სავსეა სხვადასხვა ქიმიით. არა მარტო პესტიციდია, მძიმე მეტალია, სხვა რამეც არის. რისი მკურნალობითაც უნდა დაიწყოს ადამიანის გაჯანსაღება.
_თქვენ აღნიშნეთ, რომ საბჭოთა კავშირის დროს უფრო მეტი ყურადღება ექცეოდა შესწავლასაც შემოწმებასაც და ა.შ. თუ გაქვთ ინფორმაცია, რა ვითარებაა დღეს რეგიონებში სადაც იყო ე.წ. კოლმეურნეობები, რომლებიც იყენებდნენ ამ პესტიციდებს. პესტიციდების ეს საწყობები რა მდგომარეობაშია ახლა?
_ადრე ვიყავით ჩართული. სასაწყობე მეურნეობა, რომელიც კოლმეურნეობას გააჩნდა, აუცილებელი სანიტარული ზედამხედველობის ყურადღების ქვეშ იყო და მიდიოდნენ, ამოწმებდნენ როგორ იყო განლაგებული. მას თავისი წარმომადგენელი და პასუხისმგებელი ჰყავდა. ბოლო პერიოდში როცა საბჭოთა კავშირი იშლებოდა, ძალიან ბევრმა ქარხნებმა, რომლებიც ამზადებდნენ პესტიციდებს, დაგზავნეს ქვეყნებში და ბევრი ისეთი შემოვიდა, რომელიც სულაც არ გვჭირდებოდა. მერე იმათი მოვლა, უტილიზაცია შეიქმნა პრობლემა. დაინგრა ეს უპატრონოდ მიტოვებული კოლმეურნეობების საწყობები, სადაც ათასნაირი პესტიციდი იყო შენახული. არც ის არის გამორიცხული, რომ ხალხმა ზოგმა წაიღო და სახლებში გადაიტანა ეს რომ შემდგომ გამოეყენებინათ. ისიც არ არის გამორიცხული დ ჩვენ ნანახი გვაქვს, რომ დაანგრიეს საწყობი და იმ საწყობიდან წაიღეს სამშენებლო მასალა, რაღაც ააშენეს. ამის გამოყენებაც არ შეიძლებოდა, რადგან იქ გაჟღენთილი იყო ამისი ორთქლით. გარდა ამისა, პესტიციდების შენახვის ადგილას, როცა ეს უკაცრიელი გახდა, იქ ბალახი ამოვიდა და ცხოველები ძოვენ და მოგეხსენებათ, უპირველესი გზა პესტიციდის ადამიანის ორგანიზმში მოხვედრის. ამიტომ ვთხოვ მოსახლეობას, მსგავს ადგილებს, სანამ არ მოხდება შესწავლა და ვითარების გარკვევა, მოერიდონ.
ამავე თემაზე:
მიწაში ჩაფლული საფრთხე საბჭოთა მემკვიდრეობიდან
ინტერვიუ მომზადებულია პროექტის „საქართველოს მედიის ხელშეწყობა საქართველოში მიმდინარე რეფორმების დღის წესრიგის კომუნიკაციაში“ (M-GRA) ფარგლებში.
M-GRA პროექტი, რომელსაც IREX ახორციელებს, დაფინანსებულია კარგი მმართველობის ფონდის მიერ, ბრიტანეთის საელჩო, თბილისი.
