გამიგონია, რომ გურული მოჯირთეები, უმეტესწილად, როგორც კასკადიორები, ამერიკულ ფილმებშიც, განსაკუთრებით ვესთერნებში, მონაწილეობდნენ, რაც, თავისთავად, გასაკვირი არ უნდა იყოს. ჰოლივუდი ასეთი ბრწყინვალე ცხენოსნების დაქირავებას აუცილებლად შეეცდებოდა, თუგინდ, როგორც ტიპაჟებისა, მაინც. ამის დასტურია გიორგი პაპაშვილის მაგალითი, რომელსაც ჰოლივუდშიც მოუწია ერთხანს მუშაობა. როგორც თავად წერდა: “როცა კაზაკი დასჭირდებოდათ, მხოლოდ მაშინ დამიძახებდნენ ხოლმეo, თუმცა, დანამდვილებით იმის დადგენა, ნამდვილად მონაწილეობდნენ თუ არა გურულები ფილმებში, ჯერჯერობით, ვერ შევძელი.
1925 წელს ქართული კინოს ერთ-ერთმა ფუძემდებელმა, ცნობილმა რეჟისორმა ალექსანდრე წუწუნავამ გადაიღო მხატვრული ფილმი ,,ვინ არის დამნაშავე?” (სხვა სახელწოდებაა ,,უაილდ ვესტის მხედარი”), რომელიც დაფუძნებულია ნ. ნაკაშიძის ამავე სახელწოდების პიესაზე. ეს პიესა ალექსანდრე წუწუნავას წარმატებით ჰქონდა დადგმული სცენაზე.
რეჟისორმა თავად დაწერა სცენარი, რომელიც საქართველოში პიესის ეკრანიზაციის პირველი შემთხვევა იყო. მთავარ როლებზე მან ვაჩნაძე-მიქაბერიძის დუეტი მიიწვია. ნაწარმოების სიუჟეტი, რომელიც ნამდვილ ამბავზეა დაფუძნებული, დრამატულად ვითარდება: გამდიდრების ჟინით შეპყრობილი დედის ჩაგონებით გურული გლეხი სიკო სხვა დაქირავებულ ცხენოსნებთან ერთად მიემგზავრება ამერიკის შეერთებულ შტატებში, რათა იქაურ ცირკში – ,,უაილდ უესთ შოუში” იჯირითოს და ფული დააგროვოს. შინ ცოლ-შვილი, დედა და მოხუცი ბაბუა რჩებიან. წასვლის შემდეგ შვილი და ბაბუა გარდაიცვლებიან, მეუღლე ფატის კი დედამთილის ხელშეწყობით მეზობელი შეაცდენს. ამერიკიდან დაბრუნებულ სიკოს მეუღლე ფეხმძიმე დახვდება. შეურაცხყოფილი ფატი თავს იხრჩობს, სიკო სახლ-კარს გადაწვავს და თვითონაც იღუპება. ფილმის სოციალური ფონი ორ ძირითადი მიმართულებით იშლება: ადამიანი და ოჯახი, ადამიანი და გარემომცველი სოციალური პირობები. გლეხი ქალის უმწეო მდგომარეობა და მისი ბრძოლა სოციალური თანასწორობისათვის. სიუჟეტის სიმძაფრემ, ადამიანური კონფლიქტების, გარემოს და ეპოქის სუნთქვის რეალისტურმა ასახვამ ფილმს მაშინვე მოუტანა პოპულარობა.
ფილმის მომზადების პერიოდში ოზურგეთსა და ლანჩხუთში უამრავი მასალა შეაგროვეს, რომელიც, სამწუხაროდ, უგზო-უკვლოდ დაიკარგა. გიორგი დოლიძე ნაშრომში ,,ქართული კინო გუშინ და დღეს, კინემატოგრაფიული ძიებანი” წერდა: ,,…დიდი ფიქრისა და განსჯის შემდეგ ალ. წუწუნავამ გადაწყვიტა, მაინც ეჩვენებინა ფილმში ამერიკული ცირკი მთელი თავისი მასშტაბურობითა და მრავალფეროვნებით. ამერიკაში ექსპედიციაზე ხომ, რა თქმა უნდა, ზედმეტი იყო ფიქრი, ამიტომაც ალ. წუწუნავა ,,სამაგიეროდ” თავის მშობლიურ სოფელ ლიხაურში წავიდა სიკოს როლის შემსრულებელ კოტე მიქაბერიძესთან ერთად და კვიტაიშვილების ოჯახს მიადგა. ცოლ-ქმარი კვიტაიშვილები შესანიშნავი მოჯირითენი იყვნენ, რევოლუციამდე მათ არაერთხელ უჩვენებიათ თავიანთი ოსტატობა ამერიკელი მაყურებლისათვის.
მიადგნენ თუ არა კვიტაიშვილების სახლს, როგორც კ. მიქაბერიძემ გვიამბო, ყანიდან შემოესმათ… ინგლისური სიმღერა, მელოდიას იწყებდა კვიტაიშვილების ქალიშვილი ამერიკაში დაბადებული და წამოჩიტული, დედ-მამა კი ჰყვებოდა…
მომავალი ფილმის ავტორს დაწვრილებით, დოკუმენტური სიზუსტით აინტერესებდა ყველაფერი ამერიკული ცირკის კონსტრუქციის შესახებ… ასევე, საჭირო იყო ცირკის მონაწილე სხვადასხვა ჟანრისა და ეროვნების მსახიობებისა და, უბრალოდ, თანამშრომლების კოსტიუმების გაცნობა, შემორჩენილი ფოტოებისა თუ აფიშების ნახვა და ათასი წვრილმანი; ეს აუცილებელი იყო იყო იმისთვის, რომ ფილმში ეჩვენებინათ ამერიკული ცირკის არა საცოდავად შეკოწიწებული ბუტაფორია, რომელიც თავისი უმწეობის გამო ცინიკურად განაწყობდა მაყურებელს, არამედ ნამდვილი, რეალური სახე. ალ. წუწუნავას ვიზიტმა კარგი შედეგი გამოიღო _ კვიტაიშვილებს ამ მხრივ უხვი მასალა აღმოაჩნდათ.
აღსანიშნავია, რომ ,,ვინა არის დამნაშავეს“ მხატვრად მიიწვიეს მიუნხენის სამხატვრო აკადემიის კურსდამთავრებული, საზოგადო მოღვაწე და პატრიოტი დიმიტრი შევარდნაძე. მისმა მხატვრულმა ხედვამ და ოსტატობამ, პერსონაჟთა სახეებისა და ხასიათების ღრმა ფსიქოლოგიური გახსნისაკენ სწრაფვამ, მნიშვნელოვანი როლი ითამაშა ამ ფილმების პლასტიკური სახის შექმნაში.
ახლა ისევ გიორგი დოლიძეს მოვუსმინოთ: ,,…სამწრიანი ამერიკული ცირკი ხუთ დღეში აშენდა. კოვბოების, ინდიელების, მოცეკვავეების, მოჯირითე გურულების კოსტიუმები ერთ კვირაში შეიკერა… ყველაზე მეტად ორი ათასი ,,ამერიკელის” მოძებნა აფიქრებდათ.” ეს პრობლემაც ადვილად გადაწყვიტეს: თბილისის კინოთეატრებში გაუშვეს სარეკლამო რგოლები, სადაც ყველა მსურველს იწვევდნენ დიდ საცირკო წარმოდგენაში გადასაღებად (საჭირო იყო 2000 კაცი), მხოლოდ ერთი პირობით _ ყველანი ევროპულ კოსტიუმებში გამოწყობილნი უნდა მოვიდნენო.
,,გათენდა 1925 წლის 10 მაისიც. კინოატელიეს წინ დილიდანვე იწყო ხალხმა თავმოყრა. ვინც ძალიან ჰგავდა ამერიკელს, მისვლისთანავე შეუშვეს, ,,ნახევრადამერიკელები” კი ,,ოქროს თადარიგში” ჩააყენეს. აგერ გამოჩნდა ამერიკულ ყაიდაზე ხაკისფერ ტანსაცმელში გამოწყობილი ოფიცერი, მერე რაჯა მოვიდა თავისი მდივანი ქალით (ეს უკვე გადაცმული მსახიობები იყვნენ), შემდეგ ვიღაც მოხალისე ზოლებიან შარვალსა და გრძელკალთიან სერთუკში, ვითომ ნამდვილი ,,ძია სემია”. ბოლოს კი მოადგა მანქანა, რომელშიც მართლაც ნამდვილი ამერიკელები იყვნენ, თბილისში მყოფი რომელიღაც ამერიკული კომიტეტიდან – ცხადია, მათაც გაეგოთ ეს ამბავი და გულწრფელად მოვიდნენ დასახმარებლად”.
ალექსანდრე წუწუნავამ დაამტკიცა, რომ იგი მასობრივი სცენების გადაღების დიდოსტატია. ასეთი გრანდიოზული სცენა, რომელსაც, ალბათ, ანალოგი არ ჰქონდა იმდროინდელ საბჭოთა კინემატოგრაფში, სულ ერთ დღეში გადაიღეს.
შემორჩენილია მოჯირითე ლუკა ჩხარტიშვილის წერილი (1925 წლის 23 აგვისტო), ივანე ურუშაძისადმი, სადაც იგი საყვედურს გამოთქვამს ა. წუწუნავას მიმართ ფოტო მასალის დაკარგვის გამო. გთავაზობთ წერილის შემოკლებულ ვარიანტს: ,,…მე შევეკითხე იგენს, რომ რათ უნდებიან სურათები მეთქი. იგენმა მითხრეს, რომ ეს სურათები გამოცხათდება პრაჟეკტორში ჯერ საქართველოში მერე კი რუსეთშიო მაშვინ მე უთხარი, რომ სურათებს გაგატან სხვადასხვა ნაირებს მეთქი, მაგრამ უნდა იყოს ჩემი სახელი გამოცხადებული, რომელიც ვიყავით სხვადასხვა სახელმწიფოში ვისტავკებში მე და ჩემი ამხანაგები გურულები და თქვენმა გამოგზავნილმა კაცმაც შემპირდა, რომ თქვენი სახელიც იქმნება და გურულებისაცო და… (15) ხუთმეტი კაცი და (4) ქალი დაჭირდებაო იმ კამპანიასო მე ძალიან გამიხარდა, მარა ეს ყველა ტყვილი დარჩა მერე გევიგე რომ კაზაქები და კვეტაიშვილი და მისი ცოლით არისო… მერე კაცი გაუგზავნე პანტელეიმონ ცინცაძე და შეუთვალე, რომ რაღამც ყველაფერში მოგვატყუე სურათები გამომიგზავნე და პრაცენტები მეთქი და შემომითვალა, რომ ყველაფერში გაგისწორდებიო დღესეც არაფერი ამბავია ივანე ბატონო… ორი სურათი იმისანა ურევია ამ სურათებში, რომ (200) ორასი მანეთი რომ მომცეს, არ მივცემ ამის გამოწყობა მე მინდოდა მარა დრომა არ მომიწყო ხელი ლუკა ჩხარტიშვილი” (სტილი დაცულია).
წუწუნავას ზევით დასახელებულ ფილმში და აგრეთვე კინოსურათში ,,ჯანყი გურიაში” (1929), ჯირითობის სცენებში მონაწილეობას, ძირითადად, იღებდნენ ამერიკასა და ევროპაში ნამყოფი მოჯირითეები, მათ შორის კვიტაიშვილები, მიხა დარსალია და სხვები. გურული მხედრების ამბის პირველი მკვლევარი ბატონი ამირან ცამციშვილი მიყვებოდა, რომ ჯირითის გადაღების წინ წუწუნავა ცხენოსნებს სუფრას უშლიდა, აქეიფებდა და ამის შემდეგ შექეიფიანებული გურულები ცხენებს მოევლებოდნენ და იწყებოდა ჯირითი, შესაბამისად, ეპიზოდის გადაღებაც.
