“ახალგაზრდების დიდი ნაწილი საუბრობს სწრაფად, ბგერების, მარცვლების ყლაპვით” _ ენათმეცნიერი ავთანდილ არაბული

ვიდრე ჩვენი საზოგადოების ყურადღებას პოლიტიკა შთანთქავს, ყურადღების მიღმა ისეთი სასიცოცხლო თემები რჩება, რომლებიც, ასევე, წყვეტს ჩვენი ყოფნა-არყოფნის საკითხს. მათ შორისაა, ქართული ენის ის თვისებრივი ცვლილებები და მისი დაკარგვის საფრთხე, რის შესახებაც შემაშფოთებელ ინფორმაციას უკანასკნელი წლებში არა ერთი ქართველი ენათმეცნიერი ავრცელებს, მათ შორის არის ფილოლოგი, პროფესორი ავთანდილ არაბული.

– ბატონო ავთანდილ, არის ისეთი სასიცოცხლო პროცესები, რომელსაც არანაკლებ ყურადღება უნდა მიექცეს, ვიდრე – პოლიტიკას. უფრო მეტიც, სახელმწიფო უნდა იყოს დაინტერესებულიც და იძულებულიც, რომ პროცესებში თავად ჩაერთოს. ამდენ ხანსაც უნდა შემუშავებულიყო პროგრამები ქართული ენის გადარჩენისათვის. კონკრეტულად, რა განიხილება ჩვენი ენის საფრთხეებში?

– ენა, ისევე, როგორც ყოველივე ბუნებაში, ორგვარ ცვლილებას განიცდის – რაოდენობრივსა და თვისებრივს. პირველის პროცესი აშკარად მიდის, მეორე კი – შეუმჩნეველია, დაახლოებით, იმ კონტექსტში, როგორც, მაგალითად, ხე ხმება შეუმჩნევლად და პატრონი მხოლოდ მაშინ ამჩნევს ამას, როდესაც გაზაფხულზე ფოთლით აღარ შეიმოსება და წაიქცევა. დღეს ასეა ქართული ენაც, რომელშიც საკმაოდ სახიფათო პროცესები მიმდინარეობს, რაც შეიძლება, საზოგადოების დიდმა ნაწილმა ვერ შეამჩნიოს, მაგრამ მეცნიერები, სამწუხაროდ, ვხედავთ. საქმე ის არის, რომ ჩვენი ენა საუკუნეობრივად განიცდიდა სიტყვიერ, რაოდენობრივ, ლექსიკურ ცვლილებას და ასეც უნდა იყოს, ენა ხომ ცოცხალი ორგანიზმია! ქართული ენისა და მისი მყარი სტრუქტურისთვის რაოდენობრივ ცვლილებას არაფერი დაუკლია. ჩვენი ქართული ყოველთვის რჩებოდა დარბაისელ სამეტყველო ენად, სადაც სიტყვები ისევე წარმოითქმის, როგორადაც ანბანი იწერება. დღეს კი სულ სხვა სიტუაციის მოწმე ვართ: ამ ეტაპზე ქართული უკვე თვისებრივ ანუ ისეთ ცვლილებებს განიცდის, რითაც მისი სტრუქტურა და სამყარო იცვლება.

– რისგან ხდება ეს?

– თანამედროვე სამყაროს ცვლილებების: მისი აჩქარებული რიტმის, ტექნოლოგიების, ახალი უცხო ენისა თუ მედიის ზეგავლენით. და ეს არის სახიფათო პროცესები.

– კონკრეტულად?

– კონკრეტულად, ენის ტემპი ხდება ძალზე აჩქარებული, იმდენად აჩქარებული, რომ ეს დამახინჯებას იწვევს. ასეთი აჩქარების გავლენით მეტყველებისას მთელი სიტყვების, მარცვლების ან ბგერების ამოვარდნა მიმდინარეობს. იცვლება დიქციაც, ჩნდება სრულიად გაუგებარი, მკვეთრი მახვილები სიტყვების დაბოლოებებზე, რაც ჩვენს ენას არასოდეს ჰქონია. ამ ყველაფრის ფონზე იცვლება ენის სტრუქტურა და ხასიათი. ამ ვითარებაში კი ჩვენი ახალგაზრდების, დაახლოებით, 90% ქალაქადაც და სოფლადაც სწორედ იმ ენით საუბრობს, რომლის შინაგანი სამყარო შეცვლილია, საუბრობს სიტყვების, ბგერების მარცვლების “ყლაპვით”, რასაც ხშირად მსმენელი ვერ იგებს, რადგან სრულიად სხვა მეტყველებას ისმენს. 

mshoblebi.ge