ჟურნალმა ,,თეატრი და ცხოვრება” (#27, 1920) ნომრის გარეკანზე მოათავსა ბენია ჩხიკვიშვილის პორტრეტი წარწერით: ,,ბენია ჩხიკვიშვილი – ძველი პოლიტიკოსი, დამსახურებული მოღვაწე, წევრი დამფუძნებელი კრებისა, ქ. თბილისის მოურავი, ამჟამად ქ. ბათომისა და მისი ოლქის საგანგებო კომისარი, რომელიც მტკიცედ შეუდგა ამ კუთხის საქართველოს მტრებისაგან გაწმენდას”.
სწორედ ამიტომ წაიყვანა ბენიამ თბილისიდან ბათუმში ახალი მმართველობის მოსაწყობად და წესრიგის დასამყარებლად ,,ძლიერი ხელი” ვალოდია სულაქველიძე. სადაც კი არ უმსახურია სულაქველიძეს – ქუთაისში მილიციის უფროსად, ისევე როგორც სოხუმში ზურგის უფროსად, რკინიგზების გენერალ გუბერნატორად და ა.შ ის ყველგან ,,სიტუაციას ალაგებდა”. თუმცა ბათუმში მას ცოტა ხნით მოუწია დარჩენა.
როგორც კი საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს წარმომადგენელს გადაეცა ინგლისელი გუბერნატორის სამოქალაქო, საოლქო და ქალაქის მილიციის სამმართველოები, ბათუმის ოლქი დაყვეს საგამომძიებლო და სამოსამართლო უბნებად. ბათუმი დაიყო ხუთ სამილიციო უბნად, რომელთაც სათავეში ჩაუდგნენ მილიციის კომისრები. ბათუმის შინაგან საქმეთა სამმართველოში 330 მილიციელი მუშაობდა, დაახლოებით ამდენივე ირიცხებოდა ბათუმის ოლქის საოლქო მილიციაშიც.
ბათუმში ჩასვლამდე ჩხიკვიშვილმა განაცხადა, რომ საქართველოს მტრებს ბათუმსა და მის ოლქში არ ექნებათ ადგილი და ანტისახელმწიფოებრივი ქმედებები დაუშვებელი იქნებაო. იმ დროს კი ბათუმში ძალიან მძიმე ვითარება სუფევდა. გაზეთის ,,ბათომის ფურცელი“ (№26, 1920) სიტყვებით: ,,იმდენი ბოროტებაა ჩვენს მხარეში დაბერტყილი, იმდენი შხამია დანთხეული და ისე რიგათ არის ხალხი მოწამლული, რომ აქ ჩვენ გიგანტური გამაჯანსაღებელი ზომები გვჭირდება, რომ ოლქი გონს მოვიყვანოთ, თვალი აუხილოთ და საერთოდ სწორცნობიერების გზაზე დავაყენოთ“. 1920 წლის 26 ივლისს ჩხიკვიშვილის მიერ გამოიცა ბრძანება ,,ქალაქში წესრიგის” შესახებ. ბრძანების მიხედვით ვინც არ დაემორჩილებოდა ხელისუფლებას და მართლწესრიგს დაარღვევდა, ის მკაცრად დაისჯებოდა. მილიციამ გვარდიელებთან ერთად დაიწყო პატრულირება და ამან შედეგი გამოიღო – კრიმინალური მდგომარეობა გაუმჯობესდა. ამასთან ერთად ბათუმის ოლქის ხელისუფლებამ გაილაშქრა ყველა იმ პარტიისა თუ ორგანიზაციის წინააღმდეგ, ვისაც მათგან განსხვავებული პოზიცია ეჭირა, განსაკუთრებით ეს შეეხო ბოლშევიკებს. ამ პარტიის წარმომადგენლები ბლომად იყვნენ ბათუმის ოლქში და მთავრობის საწინააღმდეგო ძირგამომთხრელ საქმიანობას ეწეოდნენ. ამის გამო ხელისუფლებამ დამატებით ,,ანტისახელმწიფოებრივი საქმიანობის აღმკვეთი ღონისძიებების შესახებ” ბრძანება გამოსცა, სადაც კერძოდ საუბარი იყო იმ ანტისახელმწიფოებრივი ქმედებების შესახებ, რასაც ბოლშევიკები სჩადიოდნენ, სახელს უტეხდნენ საქართველოს მთავრობას, მოსახლეობაში ავრცელებდნენ პროკლამაციებს და არეულობას თესდენ. ,,ამიტომ საჭიროა დაუყონებლივ აღკვეთილ იქნას ასეთი მოქმედება”. ეს, ბოლშევიკებს, რა თქმა უნდა არ ეპიტანავად, პროტესტი გამოთქვეს და მათი დელეგაცია ბენია ჩხიკვიშვილს ეწვია. შეხვედრისას მას მოახსენეს, რომ ამ ბრძანებით ირღვევა რუსეთ-საქართველოს 1920 წლის 7 მაისის ხელშეკრულებაო, რაზეც ბათუმის კომისარმა უპასუხა, რომ ხელშეკრულებას თქვენ, ბოლშევიკები არღვევთო, რადგან ხალხში დეზორგანიზაცია შეგაქვთ და ეწევით ძირგამომთხრელ საქმიანობასო. დადებული ხელშეკრულების მიხედვით თქვენი პარტია არ არის აკრძალულიო, მაგრამ თავისუფლად პარპაშის უფლებას არ მოგცემთო… ამას მოჰყვა დაპატიმრებების სერია, ბევრი ბოლშევიკი გაასახლეს ბათუმის ოლქიდან.
ბენია ჩხიკვიშვილის ბათუმის გენერალ-გუბერნატორად ყოფნისას ერთ საინტერესო შეხვედრას ჰქონდა ადგილი: ოქტომბრის რევოლუციის შემდეგ საქართველოში თავი მოიყარა რუსეთის ბოლშევიკურ ქაოსს გამოქცეულმა რუსული ინტელიგენციის დიდმა ნაწილმა. ერთ-ერთი მათგანი იყო პოეტი ოსიპ მანდელშტამი, რომელიც ბათუმში ჩავიდა, მაგრამ როგორც საეჭვო პირი დააკავეს. მის გასათავისუფლებლად ტიციან ტაბიძემ და ნიკოლო მიწიშვილმა გუბერნატორ ბენია ჩხიკვიშვილს მიმართეს. ჩხიკვიშვილმა ბრძანა მანდელშტამის მიყვანა, – იგონებდა მიწიშვილი, – „შემოვიდა კბილებჩაცვენილი, მელოტი, დაბალი და ჩამომხმარი ურია, რომელსაც ფეხზე დახეული წუღები ეცვა, ტანზე წვირიანი ბლუზა და მუხლებმოგრეხილი შარვალი. სანახაობა უწვერ-ულვაშო და ბიბლიური. ახედ-დახედა ჩხიკვიშვილმა, მოგვიბრუნდა და გვითხრა ქართულად:
,,მე მართლა კაცი მეგონა და ეს რა საშინელება ყოფილა, ე სახლკარდასაქცევი…. შემდეგ დასვა, თავაზიანად, დიპლომატიურად გამოარკვია, რომ ის მართლაც პოეტია და ბოდიში მოუხადა“.
ჩხიკვიშვილის ბრძანებით „მანდელშტამმა მიიღო ფული, რომელიც შემოსავდა შიშველ პოეტს და წესიერად აცხოვრებდა ერთი თვის განმავლობაში”.
ადგილი ჰქონდა კურიოზულ შემთხვევებსაც. ერთხელ სამუშაოზე მისულ ჩხიკვიშვილს მის კაბინეტთან სამუშაოს მთხოვნელების უზარმაზარი რიგი დახვდა. პირველმა მთხოვნელმა მოუთხრო, თუ რა დამსახურებები აქვს მას სამშობლოს წინაშე… უყურებდა ბენია მას და გაახსენდა, რომ თბილისის მერობისას ის ქალაქიდან გააძევა. მას ,,ბათუმის ბრძოლაში იმდენი მონაწილეობა მიუღია, რამდენიც მე ჩინეთის რევოლუციაშიო”, ფიქრობდა ჩხიკვიშვილი და გადაწყვიტა მისი თავიდან მოშორება. შეეკითხა – ვინ გიცნობთო? ყველაო! იყო პასუხი. (სისხლის სამართლის მილიციის უფროსი პლატონ) ფაჩულია თუ გიცნობთო? ამ სახელის გაგონებაზე მთხოვნელი ცივად ადგა – მე შემდეგისთვის შემოვიარ პასუხისთვისო და ,,დამდუღულივით გაძვრა”. მეორე მთხოვნელს, რომელმაც ასევე საკუთარ დამსახურებებზე ისაუბრა, ბენიამ უთხრა ფაჩულიასგან სარეკომენდაციო წერილი მომიტანეო და ყველაფერს გაგიჩარხავო. ისიც გაქრა. იმ დღეს მეტი მთხოვნელი აღარ გამოჩენილა – ასკაციანი რიგი ფაჩულიას სახელის გაგონებაზე აორთქლდა. ,,ერთბაშად დაიძახეს ,,ფაჩულიაო” და გაშპენ კარებშიო”, მოახსენა კანცელარიის გამგემ.
ბათუმის ოლქში მას სხვადასხვა ღონისძიებების გატარება სურდა – ,,მისი გეგმა ითხოვდა მდაბიო ხალხზე დაყრდნობას და აგრარული რეფორმის დაუყონებლივ განხორციელებას…” მაგრამ მისი წინადადება დროებით უარყოფილ იქნა და ჩხიკვიშვილი დაკავებული თანამდებობიდან გადადგა.
ამონარიდი მემორიალური ალბომიდან ბენია ჩხიკვიშვილი – ავტორი ირაკლი მახარაძე
[sexy_author_bio]
