ელენე 20 წლისაა. მას 11 წელია, შაქრიანი დიაბეტი, ტიპი ერთი აქვს. ცხრა თვის განმავლობაში ყოველ თვე ელოდებოდა ორსულობის ტესტზე დადებით პასუხს. ბოლოს, როდესაც უკვე იმედი გადაეწურა და ექიმთან ვიზიტი ჰქონდა გადაწყვეტილი, აღმოჩნდა რომ ორსულად იყო.
„წლების მანძილზე საშინელი მდგომარეობა მქონდა. მიუხედავად ამისა, ორსულობის 30 კვირა გავიდა უპრობლემოდ, მხოლოდ ტონუსი მაწუხებდა. ორსულობის 31-ე კვირაში შემექმნა მცირე პრობლემები თირკმელზე. ამ ეტაპზე მაქვს მრავალწყლიანობა. ვარ მკაცრ დიეტაზე, ვიკვებები საათობრივად და ვერიდები ტკბილის ჭამას. გადაწყვეტილი მაქვს, საკეისრო კვეთით გაჩენა, მთავარია, ნაყოფი 35 კვირამდე კარგად იყოს. „
როგორ უნდა მოემზადოს დიაბეტიანი ქალი ორსულებისთვის? რა უნდა გააკეთოს დიაბეტიანმა ქალმა, რათა ჯანმრთელი შვილი გააჩინოს და როგორ უნდა შეამციროს გართულებათა რისკი? ამ და სხვა საკითხებზე დიაბეტის კვლევის ეროვნული ცენტრის ექიმი ენდოკრინოლოგი, პროგრამის “დიაბეტი და ორსულობა” დირექტორი ნატალია ასათიანი გვესაუბრება.
_ რამდენად სარისკოა დიაბეტიანი ქალის ორსულობა?
_ ორსულობა დიაბეტის დროს სახიფათოა, როგორც დედისთვის ისე ნაყოფისთვის. ძალიან მძიმე გართულებები შეიძლება ჰქონდეს. პირველ რიგში რაც შეეხება ნაყოფს. ორსულობის დასაწყისში თუ გვაქვს დეკომპენსირებული დიაბეტი შეიძლება განვითარდეს გართულებები, როგორიც არის სპონტანური აბორტი ან ორსულობის შეწყვეტა ადრეულ სტადიაში. ასევე შესაძლებელია განვითარდეს ნაყოფის დიდი წონა. ყველაზე საშიში გართულებები რისიც ჩვენ გვეშინია ეს არის სიმახინჯეები ან მკვდრად შობადობა. რაც შეეხება დედას ანუ ქალბატონს შაქრიანი დიაბეტით შეიძლება გამოიწვიოს შემდეგი გართულებები როგორიცაა მრავალ წყლიანობა, ეკლამფსია, პრეეკლამფსია და შესაძლებელი ორსული დაიღუპოს. ეს შედეგი შეიძლება გამოიწვიოს ჩასახვის მომენტში დეკომპენსირებულმა შაქარმა. ანუ შაქრიანი დიაბეტი არ არის კომპენსირებული და გვაქვს შაქრის მაღალი რიცხვები. მაგრამ თუ შაქრიან დიაბეტს სწორად მართავ და თუ ორსულობა დაგეგმილია წინასწარ, მაშინ სიკვდილიანობის რისკი არის იგივე რაც ჯანმრთელ პოპულაციაში.
_ შაქრიანი დიაბეტის მქონე პაციენტის ორსულობისთვის მომზადება როგორ ხდება?
_ თუ შაქრიანი დიაბეტის გართულებები გვაქვს ამ შემთხვევაში ექსი-რვა თვე საჭირო მომზადებისთვის და შაქრის დასარეგულირებლად. სხვა შემთხვევაში ორი-სამი თვე საკმარისია. არის შემთხვევები როცა ვეუბნებით, რომ არ არის სასურველი ორსულობა თუ აქვს ღრმად შესული შაქრიანი დიაბეტის გართულებები.
_ შაქრიანმა დიაბეტმა რამდენად შეიძლება გამოიწვიოს განაყოფიერების პრობლემები?
_ მომატებული გლიკემიის დონემ შეიძლება გამოიწვიოს მენსტრუალური ციკლის დარღვევა და რა თქმა უნდა ამ შემთხვევაში არ განიხილება ორსულობა. ან მომატებული შაქრის ფონზე ჩასახვა ვერ მოხერხდეს, რაც იწვევს განაყოფიერების პრობლემებს.
_ როცა ორსულობის პერიოდში შაქრის მაჩვენებელი იმატებს, ამ შემთხვევაში რასთან გვაქვს საქმე?
_ თუ დიაბეტი არის პირველად აღმოჩენილი ორსულობის დროს ამ დიაგნოზს გესტაციური შაქრიანი დიაბეტი ჰქვია. თვითონ დიაგნოზი გამოხატავს იმას რომ ქალბატონს არ ჰქონდა შაქრიანი დიაბეტი ორსულობამდე და პირველად ორსულობის პერიოდში არის აღმოჩენილი გესტაციური დიაბეტი. 3-4%-ია არსებობს ასეთი შემთხვევები. პირველ რიგში დროზე უნდა იყოს გამოვლენილი გესტაციური დიაბეტი, მეორე-სწორი მკურნალობის ფონზე ყოველთვის კარგად მთავრდება ესეთი ორსულობა. მაგრამ თუ დაგვიანდა შაქრიანი დიაბეტის აღმოჩენა იგივე გართულებები შეიძლება მოჰყვეს პაციენტისთვის, რაც შეიძლება ჰქონოდა ორსულობამდე შაქრიანი დიაბეტის მქონე პაციენტს.
_ ორსულობის პერიოდში აღმოჩენილი შაქარი დიაბეტი შეიძლება ჩამოყალიბდეს, როგორც ტიპი 1 ან ტიპი 2 დიაბეტი?
_ მშობიარობის შემდეგ აუცილებლად კონტროლზე უნდა იყვნენ ესეთი პაციენტები. ჩავუტაროთ გლუკოზოტოლერანტული ტესტი, აღმოვაჩინოთ გესტაციური დიაბეტი გადავიდა თუ არა შაქრიან დიაბეტში. უფრო ხშირად არის შაქრიანი დიაბეტიკი ტიპი 2. გესტაციური დიაბეტის დროს ხშირად ვლინდება ეს დიაგნოზი. არის შემთხვევები მშობიარობიდან ორი კვირის შემდეგ ჩატარებულ ტესტში ნორმალური ტოლერანტობა გვაქვს. მაგრამ მომავალი 10 წლის განმავლობაში შესაძლებელია განვითარდეს შაქრიანი დიაბეტი ტიპი ორი. ამის თავიდან ასაცილებლად არსებობს რამდენიმე აუცილებელი პირობა : პირველი ეს არის წონი კონტროლი მშობიარობის შემდეგ და დიეტის დაცვა.
_ ორსულობის დროს აწეული შაქრის მაჩვენებლის შემთხვევაში რა პრევენციის გზები არსებობს?
_ ორსულობის დროს გესტაციური დიაბეტით დაავადებულ პაციენტებს ვუნიშნავთ ჯერ დიეტას, შემდეგ თუ არის საჭირო ვუნიშნავთ ინსულინს. თუ გესტაციური დიაბეტი არის აღმოჩენილი ორსულობის მეორე ტრიმესტრის ბოლოს ან მესამე ტრიმესტრში ანუ როცა ორსულობის ვადები დიდია მაგალითად 24- 28 კვირის, ამ შემთხვევაში შესაძლებელია დიეტის და ტაბლეტების კომბინაცია გავაკეთოთ. მაგრამ თუ არის გესტაციური დიაბეტი აღმოჩენილი პირველი ტრიმესტრის განმავლობაში, ამ შემთხვევაში რა თქმა უნდა ერთადერთი მკურნალობის მეთოდი არის ინსულინო თერაპია.
_ დიაბეტი გენეტიკური დაავადებაა?
_ თქვენ მეკითხებით უშუალოდ მშობიარობის შემდეგ ახალშობილს თუ შეიძლება ჰქონდეს შაქრიანი დიაბეტი? ეს უკვე არის ნეონატალური დიაბეტი(დაბადებიდან 30 დღეში გამოვლენილი დიაბეტი) და ძალიან იშვიათად გვხვდება, 10 000 შემთხვევაში შეიძლება იყოს ერთი. რაც შეეხება გენეტიკას. მეორე ტიპის შაქრიანი დიაბეტი არის გენეტიკური დაავადება. თუ დედას ჰქონდა შაქრიანი დიაბეტი ან იგივე გესტაციური დიაბეტი ან მეორე ტიპის შაქრიანი დიაბეტი ე.ი. როცა ახალშობილი გაიზრდება და იქნება 30 წელს ზემოთ, აქვს ძალიან დიდი რისკი გენეტიკურად განუვითარდეს შაქრიანი დიაბეტი ტიპი 2. როცა ვლაპარაკობთ შაქრიანი დიაბეტის პირველ ტიპზე, აქ გენეტიკასაც აქვს მნიშვნელობა, მაგრამ ძალიან მცირე- 4-5% არის ამის ალბათობა. პირველი ტიპის დიაბეტის შემთხვევაში გენეტიკას აქვს ძალიან მცირე მნიშვნელობა.
_ მშობიარობის რომელი გზა არის რეკომენდირებულია შაქრიანი დიაბეტის დროს?
_ გადაწყვეტილება ბუნებრივი მშობიარობა (ვაგინალური მშობიარობა) თუ საკეისრო კვეთა-ეს დამოკიდებულია მეან-გინეკოლოგზე. არსებობს კონკრეტული შემთხვევები, როდესაც ჩვენ იმპერატორული ტონით ვეუბნებით, რომ უმჯობესი იქნება საკეისრო. დიაბეტური ნეიროპათია და უკონტროლო დიაბეტური რეტინოპათია ანუ თვალის დაზიანება, რომელიც ახლავს შაქრიან დიაბეტს. აი ამ ორ შემთხვევაში ჩვენ აუცილებლად ვეუბნებით ორსულს, რომ უნდა გაკეთდეს საკეისრო კვეთა. თუ არის მაკროსომია-დიდი ნაყოფი 5 კილოზე მეტი და უკონტროლო ჰიპერტენზიის დროს ვაძლევთ რეკომენდაციას საკეისრო კვეთაზე. ყველა დანარჩენ შემთხვევაში დიაბეტი კომპესირებულია და შესაძლებულია, ქალმა ვაგინალურად იმშობიაროს.
_ შაქრიანი დიაბეტის ტიპი 1 და ტიპი 2 შემთხვევაში ორსულობის რისკები განსხვავებულია?
_ თუ გვაქვს დეკომპენსირებული დიაბეტი და ჩასახვა მოხდა მაღალი შაქრის მაჩვენებლის ფონზე დიაბეტის ნებისმიერი ტიპის დროს, ამ შემთხვევაში გართულების რისკი ძალიან იზრდება. ამიტომ უნდა მოხდეს შაქრის კომპენსაცია, მარტივად რომ ვთქვათ ნაყოფმა არ უნდა იგრძნოს რომ დედას აქვს შაქრიანი დიაბეტი. ასეთ შემთხვევაში ორსულობა მიმდინარეობს ისე, როგორც ქალბატონებში ვისაც არ აქვს შაქრიანი დიაბეტი.
_ სპონტანური აბორტი და დიაბეტი?
_ ეს ეთიკასთან დაკავშირებული საკითხია და ამიტომ მე არასოდეს 24 წლის მანძილზე, არ მითქვამს დიაბეტიანი პაციენტისთვის, რომ მას უნდა გაეკეთებინა ხელოვნური აბორტი. მე ვეუბნები რა რისკებთან აქვს საქმე. როცა არის დაზიანებული თირკმელი და გვაქვს დიაბეტური ნეიროპათია. ორსულობის დასაწყისში ვხვდებით, რომ საშიშროება ემუქრება არა მხოლოდ ნაყოფს, არამედ დედის სიცოცხლეს. ამ შემთხვევაში ვესაუბრებით ოჯახის წევრებს და ვაცნობთ შესაძლო რისკებს. გადაწყვეტილებას თვითონ პაციენტი იღებს. ამ საკითხში იმპერატიული ტონი არასოდეს არ მაქვს.
_ რამდენად მიზანშეწონილია დიაბეტიანმა დედამ ძუძუ აწოვოს ახალშობილს?
_ თუ ყველაფერი დასრულდა ნორმალურად, ჯამრთელობის მდგომარეობა არ არის დამძიმებული და დედას აქვს რძე აუცილებელიცაა, რომ უნდა კვებოს ბუნებრივად.
_ ორსულობის პერიოდში რომელი ორგანოებია რისკის ქვეშ?
_ ყველაზე დიდი გართულებები და ყველაზე საშიშია თირკმელი. თირკმლის ქრონიკული დაავადება, რომელიც არის გამოწვეული დეკომპენსირებული დიაბეტით. ეს არის დიაბეტური ნეიროპათია. ორსულობის დროს თუ დიაბეტური ნეფროპათია დადგინდა, შეიძლება ვთქვათ რომ პაციენტის სიცოცხლის ხანგრძლივობა შემცირდება. ამ შემთხვევაში უნდა გაკეთდეს ხელოვნური თირკმლის გადანერგვა.
_ ორსულობასა და ორსულობას შორის რამხელა შუალედია სასურველი?
_ როგორც ჯანმრთელ ქალებს, ასევე დიაბეტიანის შემთხვევაში წელიწად ნახევარი-ორი წელი არის საჭირო, რომ აღდგეს ქალის ორგანიზმი. სათანადოდ მოემზადოს მეორე ორსულობისთვის. რა თქმა უნდა ყოველი მომდევნო ორსულობის დროს რისკები იზრდება. ამ რისკებზე ვესაუბრებით ქალბატონებს და ვაფრთხილებთ. მოტივაცია პაციენტებს აქვს ძალიან დიდი. ქალის ძირითადი მიზანია გააჩინოს შვილი. ხშირი სპონტანური აბორტების და მკვდრადშობადობის შემთხვევების შემდეგ, ქალს აქვს მეტი მოტივაცია და ზედმიწევნით ასრულებენ ექიმის მითითებებს.
_ რა რეკომენდაციები გაქვთ მშობიარობის შემდეგი პერიოდისთვის?
_ თუ ქალს შაქრიანი დიაბეტი ჰქონდა ორსულობამდე და შეიძლება ასეთი დიაბეტის ხანგრძლივობა იყოს 20 წელი, ასეთ პაციენტებს მშობიარობის შემდეგ მკაცრად ვუთითებთ შაქრის კონტროლს დღეში რამდენჯერმე. ჩემი რჩევაა ასეთ შემთხვევაში, რომ ორსულობის შემდეგ შეინარჩუნონ კომპენსირებული დიაბეტი. იმისთვის, რომ ქალმა გააჩინოს მეორე, მესამე ბავშვი. მთავარი მოტივაცია ის არის, რომ ბავშვებს სჭირდებათ ჯანმრთელი დედა, ამიტომ ვცდილობთ, შევქმნათ მოტივაცია. თუ გესტანციური დიაბეტი ჰქონდა დედას, აქ რეკომენდაცია არის წონის კონტროლი და დიეტის დაცვა, ეს იმისთვის, რომ არ განვითარდეს შაქრიანი დიაბეტი. გართულების რისკი ძალიან იზრდება.
