გურულების შეთავაზება _ რის ნება არ დართო დონ ვინჩენცომ გურულებს იტალიაში

ეს ამბავი სინამდვილეში მოხდა თუ არა, ახლა ძნელი დასადგენია. თურმე მეოცე საუკუნის დასაწყისში, ათიან თუ ოციან წლებში, ორი გურული ბედის და სამუშაოს საძებნელად იტალიაში ჩავიდა. იქ სახაჭაპურეს გახსნა მოინდომეს. მაგრამ იქაურებმა უთხრეს, ნებართვის ასაღებად ადგილობრივ დონს, ვინჩენცოს თუ ლუჩიანოს, უნდა მიმართოთო. გურულები მასთან მივიდნენ. რა გინდათო, _ იკითხა დონმა. სახაჭაპურეს გახსნაო. აბა, მიჩვენეთ, რა არის ეს თქვენი ხაჭაპურიო. გურულები დატრიალდნენ და გამოუცხვეს ხაჭაპურები. მიართვეს დონს, იმანაც გასინჯა და პაუზის შემდეგ უთხრა, პასუხს ხვალ გეტყვითო. მეორე დღეს მივიდნენ გურულები პასუხის გასაგებად.

_ ნებას არ გაძლევთო, უთხრა დონმა.

_ რეიზა, _ სახტად დარჩენ გურულები, არ მოგეწონაო?

_ პირიქით, ძალიან მომეწონაო, _ უპასუხა დონმა, მაგრამ ამდენ პიცერიას რაღა ვუყო, დავხუროო?

ხაჭაპურის სამშობლო დასავლეთ საქართველოა. თუმცა, ის ახლა მთლიანად საქართველოს საკუთრება გახდა, მას ჩვენი ქვეყნის ყველა კუთხეში აცხობენ – რა ფორმის და მოდიფიკაციის ხაჭაპურს არ შეხვდებით ახლა, შამფურზეც კი აცხობენ, თუმცა, ყველაზე პოპულარული ფორმაა წრიული, რომელიც, როგორც ამბობენ, წარმართულ რელიგიურ წარმოდგენებს უკავშირდება და მზეს განასახიერებს.   

ჩემთვის, როგორც გურულისთვის, ხაჭაპური უპირველესად დაკავშირებულია მუცლის სალოცავთან, ახლა გურულ ღვეზელს რომ ეძახიან და ის მთვარის ფორმისაა უმთავრესად. კალანდაზე ბავშვებს ძალიან გვიხაროდა, როცა მამიდაჩემი, ასევე, ბიცოლაჩემი (შეკვეთილსა და ნაღობილევში, შესაბამისად) მუცლის სალოცავს აცხობდნენ. ეს იყო ყველით გატენილი მომრგვალებული პატარა კვერები და შიგნით მთელი ან ნახევარი კვერცხი იყო ჩატანებული (ნამდვილი საოცრება, ამდენი წლის განვლის შემდეგ ახლაც მახსოვს მისი გემო). წესით, კვერცხი გამხმარი (ცეცხლზე გამომშრალი) უნდა ყოფილიყო, მაგრამ მამიდა ახლად მოხარშულ კვერცხს დებდა შიგნით, რაც ბევრად უფრო უკეთესია. მუცლის სალოცავზე უფრო გემრიელი რამ არაფერი მეგულებოდა, მიუხედავად იმისა, რომ საახალწლო დღეებში სუფრა გატენილია ნაირ-ნაირი ხორაგით.

,,ცნობის ფურცელის” სურათებიანი დამატება (1903) წერილში შობა (სურათი გურიის ცხოვრებიდან) წერდა:

_ აბა, მოი აგერ, ნახე ღვეძლები! – დაუძახა ქმარს მართამ, როცა გაათავეს ლოცვა.

_ ოო, ძალიანია! რამდენია? კეკლუცეიზა წასაღები რომელია?

_ ა, აი ყველაზე უმფროსი მისია, მისი ჭირიმე, ჩემი ნენაი; კი ჩემევიდოდა მეგონა! აჰა, მუცლის სალოცავი, ჩეიდევი ჯიბაში და შეჭმა არ დაგავიწყტეს შარშანდულა. აგი, ბებიავ, აჰა, შენ იალონზე შეჭამე, რავაც მეალილოების ხმაი გეიგონო, ა, კიდო მიორე დიდი ღვეძელი შეინახე და ჭამე ხვალ, როიცხა გინდა. აგი ორი მე და ბაბუაშენს, შედევი ეგერ მაღლა…”