თუ შეიძლება ვინმე ჩაითვალოს ჰოლივუდის სტუდიური სისტემის ნამდვილ მსხვერპლად, პირველ რიგში, ეს ცნობილი მსახიობი და მომღერალი ჯუდი გარლანდია. პირველად პატარა ჯუდი სცენაზე გამოვიდა ორი წლის ასაკში, თექვსმეტი წლისა იგი კინოვარსკვლავი გახდა, ჩვიდმეტი წლისამ სპეციალური ოსკარი მიიღო, ორი წლის შემდეგ კი უკვე სიცოცხლე არ შეეძლო ნარკოტიკების გარეშე, ოცდაერთისა იგი ფსიქიატრიული კლინიკის მუდმივი პაციენტია, ორმოცი წლის ასაკში იგი მძიმედ ავადმყოფი ადამიანია, რომელმაც გამოიარა ნამდვილი ჯოჯოხეთი და თვითმკვლელობის რამდენიმე ცდა…
მისი ნამდვილი სახელი და გვარია ფრენსის ეთელ გამი. იგი დაიბადა 1922 წლის 10 ივნისს მიჩიგანის შტატში, მოხეტიალე მუსიკოსების ავტოფურგონში. მშობლები დიდი ხნის განმავლობაში გამოდიოდნენ სხვადასხვა მიუზიქ ჰოლებში, ხოლო როდესაც მათი სამი გოგონა წამოიზარდა, გადაწყვიტეს ოჯახური ანსამბლი შეექმნათ. პირველივე გამოსვლიდან, მაშინ კი ფრენსისი სულ ორი წლისა იყო, მათ პოპულარულობა მოიპოვეს პროვინციალურ ამერიკაში. ასეთი კონცერტებით ოჯახმა ლამის მთელი ამერიკა მოიარა.
1933 წელს, ერთ გამოსვლის დროს მათ კონცერტს ესწრებოდა მუსიკალური კრიტიკოსი გვარად გარლანდი, ფრენსისი კი, მაშინ უკვე სოლო ნომრებს ასრულებდა, მღეროდა სიმღერას “ჯუდი”. იმ საღამოს შემდეგ გადაწყდა რომ ფრენსისს აეღო ფსევდონიმი, რომელიც მალე მთელს მსოფლიოში გახდა ცნობილი.
ჩიკაგოში გამოსვლისას მას მოუსმინა სტუდია “ქოლამბიას” წარმომადგენელმა, რომელზეც ახალგაზრდა გარლანდის ხმამ წარუშლელი შთაბეჭდილება დატოვა. მიუხედავად ამისა “ქოლამბია” ჯუდით არ დაინტერესებულა, მაგრამ მეტრო გოლდვინ მაიერის მფლობელთან ლუის მაიერთან აუდიენციის შემდეგ, გარლანდს უსიტყვოდ შესთავაზეს კონტრაქტი ყოველგვარი კინოსინჯების გარეშე. იმ დროინდელ კინოვარსკვალავებთან შედარებით როგორიც იყო გრეტა გარბო, ჯინ ჰარლოუ, ბეთი დეივისი, მას ნამდვილად ვერ უწოდებდი ლამაზს, მაგრამ იგი იყო სიცოცხლით სავსე, ბობოქარი ენერგიის მქონე, შინაგანად მომხიბლავი ქალი, რომელსაც ამასთან ერთად ჰქონდა ბრწყინვალე ხმა და თანაც სცენაზე ათწლიანი მუშაობის გამოცდილება.
1936 წელს ჯუდი გარლანდი ასევე დამწყებ მომღერალთან და მსახიობთან დინა დურბინთან ერთად გამოჩნდა მოკლემეტრაჟიან ფილმში, ამას მოჰყვა “ბროდვეის მელოდიები”, სადაც იგი ასრულებდა სიმღერას “ძვირფასი მისტერ გეიბლ”, რომელიც ერთგვარი თინეიჯერის სიყვარულის ახსნაა მილიონობით ამერიკელთა კერპის კლარკ გეიბლისადმი.
მიუხედავად უამრავი როლისა და საყოველთაო პოპულარულობისა ჯუდი გარლანდი ნამდვილ სუპერვარსკვლავად აქცია ფილმმა “ჯადოქარი ოზიდან”, რომელიც 1939 წელს დადგა რეჟისორმა ვიქტორ ფლემინგმა. ამ ფილმში მან შექმნა ამერიკულ კინემატოგრაფის ერთ_ერთი ყველაზე დასამახსოვრებელი და საყვარელი პერსონაჟი.. მისი დოროთი, რომელიც მსოფლიოს ბავშვური თვალებით აკვირდება, უშიშრად გაუდგება სახიფათო გზას, თავის მეგობრებთან ერთად დაძლევს ყველა სიძნელეს და მივა იმ ნათელ მომავლამდე, რომელსაც ზურმუხტის ქალაქი ჰქვია. ფილმში გარლანდის მიერ შესრულებული სიმღერა Over the Rainbow, დიდი ხნით იქცა მთელი ჰოლივუდის საფირმო ნიშნად და მომავალში მსახიობის კონცერტებზე, როგორც წესი, აჟღერდებოდა ხოლმე. ამ როლისათვის ჯუდი გარლანდი სპეციალური ოსკარით დაჯილდოვდა. სხვათაშორის, მოგვიანებით, მისი მესამე ქმარი ცდილობდა ამ ოსკარის გაყიდვას მაგრამ 2002 წელს ლოს ანჯელესის სასამართლომ ამის ნება არ მისცა. 1990 წელს გამოუშვეს კლასიკური ამერიკული ფილმებისადმი მიძღვნილი ოთხი საფოსტო მარკა, ერთ მათგანზე გამოსახული იყო ჯუდი გარლანდის დოროთი “ჯადოქარი ოზიდან”.
1937 წლიდან ჯუდი გარლანდმა დაიწყო თანამშრომლობა ბრწყინვალე ახალგაზრდა მსახიობთან მიკი რუნისთან, მას ჩვენი მაყურებელი კარგად იცნობს ფილმით “ეს არის შეშლილი, შეშლილი, შეშლილი სამყარო”. ისინი უმეტესწილად თამაშობდნენ ერთფეროვან კომედიებში, რომელიც დიდი სიყვარულით სარგებლობდა მასებში, ამას გარდა კეთდებოდა მუსიკალური ფილმებიც, თითქმის ერთი და იმავე სიუჟეტით, თუ როგორ დადგეს ენერგიულმა ახალგაზრდებმა გრანდიოზული შოუ და ა.შ მოკლედ რომ ვთქვათ, კონვეირი მძლავრად და ნაყოფიერად მუშაობდა.
გარეგნულად ყველაფერი იდილიურ ზღაპარს წააგავდა, ახალგაზრდა, სიცოცხლით სავსე მსახიობები, მაყურებელთა რჩეულნი, თითქოსდა ტკბებოდნენ საკუთარი წარმატებით, სინამდვილეში კი სტუდია მეტრო გოლდვინ მაიერი (MGM) საშინელ ექსპლუატაციას უწევდა მათ, იმ საბაბით რომ აუდიტორიას მუდმივად უნდოდა ენახა ეს ენერგიული, მუდამ მომღიმარ-მოცეკვავე წყვილი, ამისთვის კი ისინი ლამის მონების მდგომარეობაში ჰყავდათ ჩაგდებულნი. 1964 წელს როდესაც სტუდიურმა სისტემამ მსხვრევა დაიწყო, ეს კი ნიშნავდა რომ სტუდიის ხელმძღვანელი აღარ იყო ერთპიროვნული მმართველი და დიქტატორი, და ამით შემოქმედებით ადამიანებს უფრო მეტი თავისუფლება მიეცათ, ჯუდი გარლანდი იხსენებდა:” მე და მიკი მუშაობით დღე და ღამეს ვასწორებდით, როდესაც უკვე ფეხზე დგომა აღარ შეგვეძლო, ჩვენ გვაძლევდნენ რაღაც ტაბლეტებს ან გვიკეთებდნენ სტიმულატორებს და ჩვენ კიდევ სამი დღე-ღამის განმავლობაში გადასაღები მოედნიდან ფეხს არ ვიცვლიდით. შემდეგ ჩვენ მივყავდით სტუდიის საავადმყოფოში. დღემდე მახსოვს ორსაწოლიანი პალატა. ერთ საწოლზე აწვენდნენ მიკის, მეორეზე კი მე, ექიმები გვაძლევდნენ ძლიერ ბარბიტურატებს და ჩვენ მაშინათვე ვითიშებოდით. 24 საათის შემდეგ გვაღვიძებდნენ, ისევ ვიღებდით სტიმულატორებს და ისევ იწყებოდა სამდღიანი, შესვენების გარეშე, გადაღება. ეს ნამდვილი ჯოჯოხეთი იყო. თუმცა, ნელ-ნელა ამას მივეჩვიეთ, ნარკოტიკები ჩემი ცხოვრების განუყრელ ნაწილად იქცა.“ 30-იან წლებში ეს არ იყო იშვიათი შემთხვევა, როცა ჰოლივუდის ახალგაზრდა ვარსკვლავებს ასე ეპყრობოდნენ, მიაგნებდნენ რა ოქროს საბადოს ნიჭიერი მსახიობის სახით, სტუდიის მესვეურნი ყველანაირად ცდილობდნენ მათ გამოყენებას და ხშირად ეს ტრაგიკულად მთავრდებოდა. ჯუდი გარლანდი ასე ახალგაზრდა რომ წავიდა ცხოვრებიდან, სტუდიის აუტანელი მოპყრობის შედეგი გახლდათ.
1941 წელს 19 წლის ჯუდი გარლანდი გათხოვდა, პირველ რიგში იმიტომ, რომ მას სჭირდებოდა დასაყრდენი ამ ცხოვრებაში, მაგრამ აღშფოთებული სტუდიის ხელმძღვანელობამ ახალგაზრდა წყვილს თაფლობის თვით დატკბობაც არ დააცალა, იგი გადაღებაზე გამოიძახეს. ამის შემდეგ ჯუდი გარლანდი კიდევ ოთხჯერ გათხოვდა. ერთ_ერთი მისი მეუღლე გახლდათ ცნობილი რეჟისორი ვინსენტე მინელი, რომლისგანაც მას მომავალში შოუ_ბიზნესის ცნობილი ფიგურა, ოსკაროსანი ლაიზა მინელი შეეძინა. იმ პერიოდში გარლანდმა მეუღლის რამოდენიმე კარგ ფილმში ითამაშა, იგი სიამოვნებით მუშაობდა ფრედ ასთერთან და ჯინ ქელისთან ერთად, მაგრამ მისი ბედნიერება მინელისთან ერთად დიდხანს არ გაგრძელებულა, 1950 წელს ისინი დაშორდნენ ერთმანეთს, ხოლო MGM-მა მასთან კონტრაქტი შეწყვიტა იმ საბაბით, რომ იგი ხშირად აცდენდა გადაღებებს და “ემოციურად არამგრადი” იყო. ეს დიდი დარტყმა იყო მსახიობისათვის; პირველად სწორედ მაშინ სცადა გარლანდმა თავის მოკვლა – მან ვენები გადაიჭრა.
მიუხედავად თანამდევი სტრესისა, 1951 წელს ჯუდი გარლანდის კარიერაში, მესამე ქმრის, სიდნი ლუფთის მეშვეობით მნიშვნელოვანი გარდატეხა მოხდა: იგი ლონდონის პალადიუმის სცენაზე პირველად გამოვიდა როგორც მომღერალი, ეს გამოსვლა ნამდვილ სენსაციად იქცა და დასაბამი დაუდო მის ხანგრძლივ საკონცერტო მოღვაწეობას. იგი მღეროდა ევროპისა და ამერიკის ყველა ცნობილ საკონცერტო დარბაზში, მისმა ხელოვნებამ გულგრილი არავინ დატოვა – არც მსმენელი და არც პრიოფესიონალები. ფრენქ სინატრა ერთი კონცერტის შემდეგ ამბობდა, რომ ჯუდის ძალუძს ბანალური სენტიმენტალური სიმღერის გადაქცევა ცხოვრების ჰიმნად. ლუფთი გახლდათ აგრეთვე პროდიუსერი ფილმისა “ვარსკვლავის დაბადება”, რომელმაც კინოსამყაროს აუწყა გარლანდის ტრიუმფალური დაბრუნება კინოში. ბევრი კინომცოდნის აზრით, ეს როლი საუკეთესოა გარლანდის კარიერაში.
50_60_იან წლებში იგი ტრიუმფალურად განაგრძობდა საკონცერტო მოღვაწეობას, რითაც კიდევ მილიონობით თასყვანისმცემელი შეიძინა, გამოჩნდა კიდევ სამ ფილმში, და საკუთარი სატელევიზიო შოუც ჰქონდა, რომელმაც თუმცა დიდხანს ვერ იარსება, რადგან კონკურენცაი ვერ გაუწია პოპულარული სატელევიზიო ვესთერნის სერიალს “ბონანზა.”
1969 წლის 22 ივნისს ჯუდი გარლანდი გარდაიცვალა ნარკოტიკების გადამეტებული დოზის მიღების შედეგად. უკანასკნელ გზაზე მას მიაცილებდა 22 ათასი ადამიანი. იგი ერთი წლის განმავლობაში აკლდამაში იყო დასვენებული, იმ მიზეზით რომ არავინ არ გამოჩნდა, რათა გაეღო მისი დასაკრძალავი თანხები. მხოლოდ ერთი წლის შემდეგ მოახერხა ლაიზა მინელიმ დედის ნეშტი მიწას მიბარებინა.
ასეთი სევდიანი დასარული ჰქონდა ამ უნიჭიერესს მსახიობს, რომელმაც შთამომავლობას დაუტოვა ბრწყინვალე მემკვიდრეობა ფილმებისა და ჩანაწერების სახით.
