ჩვენს ქვეყანაში უძველესი დროიდან იყენებდნენ მცენარეულ საღებავებს და ამას ისეთი ოსტატობით აკეთებდნენ, რომ ბუნებრივი საღებავების გამოყენებით შექმნილი ხალიჩები ასეულობით წლებს უძლებდნენ და დღემდე გაუხუნარი იერით არის მოღწეული.
ქართველი ხალხი იყენებდა ენდროს ფესვებს, ბროწეულის, თრიმლის, წყავის, ტყემლის, კოწახურის, კაკლის ქერქს. კაკლის ქერქის გარდა, მისი ფოთოლი და წენგოც არანაკლებ გამოიყენებოდა. თავდაპირველად სწორედ ფოთლებს, ყვავილებს და ნაყოფს იყენებდნენ შესაღებად. მცენარის ფესვების თუ ქერქის გამოყენება საღებავ საშუალებად უფრო მოგვიანებით დაიწყეს.
ძალზე პოპულარულია ენდროს საღებავი, რომლის მომზადება ყველამ იცის და უპირველესად ის სააღდგომო კვერცხის შეღებვასთან ასოცირდება. თუმცა, უძველესი დროიდან სწორედ ენდრო იყო ერთ-ერთი პირველი საშუალება შინაურ პირობებში ძაფის შესაღებად, რომელიც ასობით წლის მანძილზე გაუხუნრად ინახებოდა.
რაკი აღდგომა მოახლოებულია და ორიოდე კვირა გვაშორებს ამ უდიდეს ქრისტიანულ დღესასწაულს, გესაუბრებით ენდროს ფესვების გამოყენებით კვერცხის შეღებვის წესზე, რომელიც ყველამ იცის, თუმცა, არც თუ იშვიათად ივიწყებენ ნიუანსებს, რაც შეღებვის წესს ახლავს. სწორედ ამიტომ, არც თუ იშვიათად, ვხედავთ ცუდად შეღებილ სააღდგომო კვერცხებს. მცენარეული საშუალებებით (ყვავილი, ქერქი, ფესვი) კვერცხის შეღებვა ბიომეთოდიცაა, რაზეც ასე ხშირად საუბრობენ დღეს და ბუნებრივია, ყველანაირ ქიმიურ საღებავთან უპირატესობა გააჩნია.
თუ გვინდა, რომ კვერცხი კარგად შეიღებოს, უნდა გავითვალისწინოთ როგორც დოზა, ისე საღებავის მომზადების წესი.
50 ცალი კვერცხის შესაღებად საჭიროა, დაახლოებით ენდროს 500-600 გრამი ფესვები. ჩაქუჩით დავჩეჩქვოთ ეს ფესვები და ორი დღით ადრე დავალბოთ წყალში, რომელიც მას მხოლოდ ფარავს.
შემდეგ დავამატოთ ორი ლიტრი წყალი და ვხარშოთ საშუალო ცეცხლზე, ერთი საათით მაინც. გავწუროთ. ჩავასხათ ქვაბში, რომელშიც კვერცხის მოხარშვა გვინდა. დავუმატოთ ორი სუფრის კოვზი მარილი და კარგად გავხსნათ. ჩენჩო, რომელიც გამონაწურს დარჩა, გამოვკრათ მარლაში და ამ ქვაბის კუთხეში გავნასკვოთ, ჩავკიდოთ, უფრო სწორად. ჩავალაგოთ კვერცხები, დავამატოთ წყალი იმდენი, რომ დაიფაროს. ვადუღოთ საშუალოზე ოდნავ დაბალ ცეცხლზე ერთი საათის განმავლობაში. შემდეგ კვერცხი ამოვალაგოთ ცხრილზე ან მარლაგადაკრულ სათავსზე ისე, რომ კარგად გაშრეს. ამის შემდეგ გავაპრიალოთ ზეთში ოდნავ დასველებული მარლით.
ერთხელ ასეთი “ცდაც” ჩავატარე _ ენდროს საღებავის მომზადებისას დაჩეჩქვილ მასას დავუმატე ხუთი თავი დეკორატიული ზაფრანის ფოთლები და მაისის ვარდის ფურცლები. კვერცხი მუქი ალისფერი გამოვიდა, ძალზე ლამაზი. შემოქმედებითად მიდგომა თქვენი ნებაა. უნდა ვიცოდეთ ძირითადი და წარმოქმნილი ფერების ელემენტარული თვისებები. ამის შემდეგ კი შესაძლოა, თქვენდა უნებურად, საოცარი ფერი მიიღოთ.
ენდროში უძველეს დროში ანალოგიური ფერით ღებავდნენ ძაფს, ოღონდ ქვაბიდან ამოღების შემდეგ კვლავ მოაყრიდნენ დაფქვილ ენდროს, დაახლოებით ისე, შეწვის წინ, როგორც თევზს ან კატლეტს ამოავლებენ საფანელში. შემდეგ ასეთი ძაფის შულოებს ჩადებდნენ იმავე საღებავიან ქვაბში და დილამდე ტოვებდნენ. ბოლოს კი გამდინარე ცივი წყლით რეცხავდნენ და ბოლოს მზეზე გააშრობდნენ.
მცენარეების საშუალებით მომზადებული ბუნებრივი, გაუხუნარი საღებავებით არა მარტო ძაფებს, არამედ ღებავდნენ საბრძოლო იარაღს, საცხოვრებელ ბინებს, იყენებდნენ სილამაზისთვის.
დღეისთვის უფრო მეტრად შეიძლება გამოვიყენოთ მცენარეული წარმოშობის ბუნებრივი საღებავები ისე, რომ ეკოლოგიური თვალსაზრისით, ბუნებას ზიანი არ მივაყენოთ. მაგალითად, ჭიაფერას და ანწლის ნაყოფი, კაკლის ფოთლები თუ წენგო, ჩაის ფოთლები თუ ღეროები, ცოცხის თესლი, ე. წ. “ჯიქურა”. ჩვენს სინამდვილეში უდიდესი გამოუყენებელი რეზერვი არსებობს ბუნებრივი საღებავების შესაქმნელად, რომელიც უსარგებლოდ იკარგება ჩვენივე გულგრილი მიდგომის გამო.
ოზურგეთელი ხელოვანი ქალბატონი, ხალხური რეწვის ოსტატი, სულიკო ლომჯარია სწორედ ასეთ გამოუყენებელ სიმდიდრეზე საუბრობს და ამბობს, რომ ჩვენს ფლორას უდიდესი იდუმალი ძალა გააჩნია, რომელიც უკვდავ ფერებში გამოიხატება._ ამ ფერების წარმოქმნას, შესაძლოა, განაპირობებდეს გამორჩეული კლიმატი, დღეისთვის ჯერ კიდევ სუფთად შემორჩენილი ეკოლოგიური გარემო, რომელსაც თვალის ჩინივით გაფრთხილება და მერე გონიერი გამოყენება სჭირდება, _ ამბობს ის.
