დედამიწის საშუალო ტემპერატურა ბოლო საუკუნის განმავლობაში 0,18 გრადუსით გაიზარდა. 21-ე საუკუნეში მოსალოდნელია დედამიწის ატმოსფეროს საშუალო ტემპერატურის ზრდა 1,1-6,4 გრადუსით. სითბური აირების კონცენტრაციის ზრდის შეჩერების შემთხვევაშიც კი ეს დათბობა კიდევ გაგრძელდება. ამის შემდეგ მოსალოდნელია დარღვეული წონასწორობის ხელახალი დამყარება და საშუალო ტემპერატურის დასტაბილურება.
ატმოსფეროს საშუალო ტემპერატურის ზრდა გამოიწვევს ზღვის დონის აწევას; გაიზრდება კატასტროფული კლიმატური მოვლენების სიხშირე და სიმძლავრე; შეიცვლება ნალექების რაოდენობა და განაწილება; შეიცვლება სოფლის მეურნეობის მოსავლიანობა; გაიზრდება დაავადებათა რიცხვი.
ცვალებადი კლიმატი გავლენას ახდენს განვითარებული ქვეყნების სოფლის მეურნეობაზე _ ასეთია მსოფლიო მეცნიერების აზრი შეცვლილ კლიმატზე.
საერთაშორისო ორგანიზაციების მიერ 2009 წელს ჩატარებული გამოკვლევებით, როდესაც შეადარეს 1955-1970 და 1990-2005 წლების კლიმატური ცვლილებები, დადგინდა, რომ ზამთრისა და ზაფხულის სეზონებში ქვეყნის დასავლეთ ნაწილში წლიური ტემპერატურა 0,2-0,4 გრადუსით გაიზარდა, ხოლო ნალექის რაოდენობა 8-13 პროცენტით. ცნობილია, რომ არარეგულარული ნალექები იწვევს ძლიერ წვიმებს, რასაც წყალდიდობა და მნიშვნელოვანი ეკონომიკური დანაკარგები მოაქვს. დასავლეთ საქართველოში მოიმატა შავი ზღვის დონის აწევის საშუალო კოეფიციენტმა, გაიზარდა შტორმების სიხშირე და მისი მაქსიმალური სიჩქარე. აღმოსავლეთში გვალვების პერიოდი 54-დან 72 დღემდე გაიზარდა. ქარების სიხშირე ხუთჯერ მეტია, ვიდრე გასული საუკუნის ოთხმოციანი წლების დასაწყისში.
ნავარაუდევია, რომ საქართველოში ჰაერის საშუალო ტემპერატურა 2030-2040 წლისთვის 1,4-2,1 გრადუსით გაიზრდება, ატმოსფერული ნალექების ჯამი კი სამი პროცენტით შემცირდება. ეს ფაქტორები, ცხადია, ზრდის გარემო რისკებს სასოფლო წარმოებისთვის, რადგან ტემპერატურის ზრდამ და ტენიანობის შემცირებამ, შესაძლოა, გამოიწვიოს მცენარეების დაუცველობის გაზრდა მავნებლებისა და დაავადებების მიმართ, რაც საბოლოოდ გამოიწვევს მცენარეთა პროდუქტიულობის შემცირებას, ზოგ შემთხვევაში კი ზოგიერთი კულტურის უნაყოფოდ დარჩენას.
ცნობილია, რომ კლიმატური ფაქტორები მნიშვნელოვნად განსაზღვრავენ მავნე და სასარგებლო მწერების რიცხოვნობას. ეს ფაქტორები ეკოლოგიაში ცნობილია, როგორც მოდიფიცირებული ფაქტორები, რომლებიც არაა დამოკიდებული მწერების რიცხოვნობაზე. ისინი ყველა პირობებში პირდაპირ მოქმედებენ მწერების გამრავლებაზე, თაობათა რაოდენობაზე, სქესობრივ პროდუქციაზე, ბუნებრივ სიკვდილიანობაზე. სხვა აბიოტურ, არაცოცხალ ფაქტორებში შედის: ტემპერატურა, ტენი, ნალექი, ქარი, განათება, ატმოსფერული წნევა და სხვა.
მწერი ჰოიკილოთერმული ორგანიზმია, რომელსაც მყარი ტემპერატურა არ გააჩნია და ძირითადად, გარემო ფაქტორებზეა დამოკიდებული, რაც მის ფიზიოლოგიურ პროცესს განსაზღვრავს. თითოეული მწერის განვითარების ფაზები და ბიოლოგიური თავისებურებები დამოკიდებულია ხელსაყრელი ოპტიმალური ტემპერატურის პირობებზე, რომლის დარღვევის შემთხვევაშიც, ტემპერატურის მატება არის ეს თუ კლება, მნიშვნელოვნად ფერხდება განვითარება, ხშირად კი ეს ცვლილებები დამღუპველიც კი არის. დაბალი ტემპერატურის დადგომისას მწერი ჯერ გაირინდება, ანუ საგრძნობლად მცირდება მასში მიმდინარე ბიოქიმიური პროცესები, ხოლო შემდეგ გადადის ე. წ. ანაბიოზის ფაზაში, რაც მწერისთვის აუცილებელია, რადგან განაპირობებს მის გამძლეობას დაბალი ტემპერატურისადმი, უფრო ზამთარში. გაზაფხულის დადგომის შემდეგ მწერი კვლავ ვითარდება და ახალ თაობას იძლევა.
მწერებზე უარყოფით გავლენას ახდენს მაღალი ტემპერატურაც, რაც მათ სხეულში წყლის გარკვეული დანაკარგით განისაზღვრება _ ამ დროს მწერი ხშირად იღუპება.
ყველა მწერს აქვს განსაზღვრული გამძლეობა ასეთი მაღალი ტემპერატურისადმი. მაგალითად, 2000 წლის ივლისში, როცა ტემპერატურა მზეზე 50 გრადუსი იყო, ამერიკული თეთრი პეპელას მეორე თაობის პირველი-მეორე ხნოვანების მატლები 80-85 პროცენტი დაიხოცა, რამაც გამოიწვია საერთოდ მავნებლის დეპრესია ათი წლით. მწერს, რომელიც ტროპიკულ ზონაში ცხოვრობს, შესაბამისად, მაღალი გამძლეობა აქვს.
ამრიგად, კლიმატის გავლენა მწერების განვითარებაზე ძლიერ მოქმედებს. კლიმატის ცვლილებების შემთხვევაში უნდა ველოდოთ მავნე სახეობების რიცხოვნობის მატებას ან შემცირებას, რისთვისაც საჭირო იქნება სისტემატური დაკვირვება, რაც შესაბამის სამსახურებს ევალებათ. ამისთვის საჭიროა პროგნოზის სამსახური, სადაც სპეციალისტები ყოველდღიური აღრიცხვების შედეგად განსაზღვრავენ მავნე მწერების რიცხოვნობას და მათ წინააღმდეგ გასატარებელ ღონისძიებებს კალენდარულ ვადებში, მწერის ბიოლოგიის შესაბამისად.
სავარაუდოა, რომ კლიმატის ცვლილება, კონკრეტულად კი ტემპერატურის მატება და ტენის შემცირება, რაც ოფიციალური მონაცემებითაც დასტურდება, მნიშვნელოვან კორექტივებს შეიტანს ზოგიერთი მავნე ორგანიზმის განვითარების, რიცხოვნობის მატების თუ კლების, აგრეთვე, დაავადებების გავრცელების და შესაბამისად, მათ წინააღმდეგ ბრძოლის ოპტიმალური ღონისძიებების მომზადებასა და ჩატარებაში.
ანგელინა ნიკოლაიშვილი,
აგრარული უნივერსიტეტის, ჩაის, სუბტროპიკულ და ჩაის მრეწველობის ინსტიტუტის მეცნიერ-თანამშრომელი,
ბიოლოგიის მეცნიერებათააკადემიური დოქტორი
