,,ცირკი ეს ერთადერთი სიამოვნებაა, რომელსაც არ გააჩნია ასაკობრივი ბარიერი, ეს ერთადერთი წარმოდგენაა, როდესაც გიჩნდება გრძნობა, რომ შენ გძინავს და ხედავ ნამდვილად ბედნიერ სიზმარს…“ წერდა ერნესტ ჰემინგუეი.
გაჩენის პირველი დღიდან ცირკმა, ფერთა ბობოქარი პალიტრით და უცნაური პერსონაჟებით, უამრავი მხატვარი მოხიბლა და შესთავაზა მათ დრამატიზმით აღსავსე დინამიური სახეები. განსაკუთრებით მასხარას სახე იყო ექსპლუატირებული, რაც შეიძლება დავუკავშიროთ Commedia dell’arte პერსონაჟის, პიეროთი საყოველთაო გატაცებას. საქართველოში ცირკმა მონუსხა ყველა დიდ-პატარიანად, მათ შორის მომავალი ხელოვანი, ცნობისმოყვარე და მგრძნობიარე ბიჭუნა ზურაბ წერეთელიც.
ცირკის თემას, რომელიც ყოველთვის ახლობელი იყო წერეთლისათვის, მან წლების განმავლობაში ხელოვნების მრავალი ნიმუში მიუძღვნა.
ზურაბ წერეთლის მიერ შექმნილ სამყაროში ფეერიულ კოსტიუმებში გამოწყობილი მასხარები თამაშობენ, ოცნებობენ, განიცდიან, უყვართ… ცირკი წერეთლის ტილოებზე მეტწილად მელანქოლიური ხასიათისაა, ის ერთდროულად ლოგიკურიცაა და არარეალურიც. სიზმრის, სხვა რეალობის შეგრძნება, რომელიც რაღაც საიდუმლოს ინახავს – აი, რა იზიდავს ხელოვანს.
XIX საუკუნის ბოლოს დაბადებულმა კინემატოგრაფმა ახალი გმირი შესთავაზა მსოფლიოს – ჩარლი ჩაპლინის კეთილი და ამავე დროს სევდიანი მაწანწალა – სასაცილო სიარულით, ხელჯოხითა და განუყრელი შლაპით. ის მაშინვე ყველამ შეიყვარა. პატარა ზურაბი ბებიასთან ერთად ჩაპლინის არც ერთ ფილმს არ აცდენდა და მღელვარებით თვალყურს ადევნებდა, განიცდიდა და იცინოდა მის თავგადასავლებზე. ,,პატარა მაწანწალას” სახემ სამუდამოდ დაიმკვიდრა ადგილი ზურაბის გულსა და მეხსიერებაში. წლების შემდეგ ჩარლი ჩაპლინის გმირმა შთააგონა წერეთელი შეექმნა უზარმაზარი სერია ნაწარმოებისა – მხატვრობაში, გრაფიკაში, მინანქარსა და სკულპტურაში.
მისი ნამუშევრების შემხედვარე გეუფლება განცდა, რომ დღემდე ზურაბ წერეთელი სამყაროს ბავშვური თვალებით შესცქერის, მუდამდღე აღფრთოვანებული ნანახით, ხარბად ისრუტავს ყველა შთაბეჭდილებას და ბავშვივით უხარია ახალი თავგადასავლები.
,,ჩარლი ჩაპლინი ჩემთვის ყველაზე ნიჭიერი, ბრძენი, პლასტიკურია; ის ყველასგან გამორჩეულია. ნამდვილი გიგანტი! მე ამდენჯერ არავინ დამიხატავს… მას საკუთარი ფილოსოფიაც კი გააჩნია – სიარულში, მოძრაობებში, თვალებში. მე მას ვეთაყვანები”, აცხადებდა ზურაბ წერეთელი.
ჩაპლინსა და წერეთელს შორის ბევრია საერთო – ორივე არის “Self made man” ანუ ადამიანი, რომელმაც საკუთარი თავი შექმნა. კიდევ ერთი საერთო მახასიათებელი – ეს უსაზღვრო ენერგიაა. ხელოვნების მწვერვალები რომ დაეპყროთ მათ დიდი შრომის გაწევა და სიძნელეების გადალახვა მოუხდათ. დიდი კომიკოსის თქმით ,,ხელოვნება, სანამ ადამიანს ფრთებს შეასხამს, ჩვეულებრივ მას ფეხებს უმტვრევს…”
ტილოები ჩარლის გამოსახულებით სათავეებს იღებს სევდიანი მასხარასაგან, რომელიც ყველაფერს აკეთებს, რათა მაყურებელი გაართოს და გააცინოს, თავად კი ნაღვლიანი და მარტოსულია.
,,ორმოც წელზე მეტია მე ვაცინებდი ადამიანებს მთელს დედამიწაზე. მაგრამ მე უფრო ბევრს ვტიროდი, ვიდრე ისინი იცინოდნენ.” ამბობდა ჩარლი ჩაპლინი
ამ სევდას, რომელიც მაწანწალას ნიღბის ქვეშ არის ღრმად ჩამალული, დიდი ოსტატობით გადმოსცემს ზურაბ წერეთელი საკუთარ ტილოებზე.
წერეთელმა თავისი საყვარელი გმირი მოათავსა ისეთი ეკლექტური ქალაქის შუაგულში, როგორიც თბილისია, რომელსაც სხვანაირად ,,სახლი მხიარულებისას” უწოდებდნენ. მისი მჩქეფარე ცხოვრებისათვის დამახასიათებელი იყო მრავალფეროვანი, ლაღი და ორიგინალური ცხოვრების სტილი. თბილისელები გართობას იყვნენ დაჩვეულნი – იტალიური ოპერა, ბერიკაობა-ყეენობა, ყაბახი, დოღი, აბანოები, ორთაჭალის ბაღები…
თბილის-ქალაქში ჩარლი მაშინვე თავისიანად იქცა, თითქოსდა ის ავლაბარში იყო დაბადებული და გაზრდილი. აი, ჩარლის გმირი ფეხსაცმლის მწმენდავთანაა, აქ კი მეარღნეს როლში მოგვევლინა. სხვა ტილოზე ის და კინტო, როგორც განუყრელი ძმაკაცები ისე არიან გამოსახულნი.
კინტოს და ჩარლი ჩაპლინის გმირს შორისაც ბევრი საერთოა: მხიარულება, ენერგიულობა, სიცუღლუტე, ფამილიარობაა, ოინბაზობა.. თუ დააკვირდებით თავად ჩარლი წერეთლის ტილოებზე ქართველს ჩამოგავს, მისი პლასტიკა და მიმიკა დავით კლდიაშვილის გმირებს მოგაგონებთ…
2011 წელს მოსკოვში ჩაპლინის შვილი ჯერალდინა სტუმრობდა ზურაბ წერეთელს. სახელოსნოს დათვალიერების შემდეგ მან აღფრთოვანებულმა განაცხადა: ,,ზურაბმა მიჩვენა პორტრეტი, სადაც მე მამასთან ერთად ვარ გამოსახული… მე იქ ცოტა ქართველს ვგავარ და ხელში კატა მიჭირავს”.
მხატვარმა ჯერალდინას მამის სკულპტურა აჩუქა
40 წელზე მეტი გავიდა მას შემდეგ, რაც ზურაბ წერეთელმა პირველად შეასრულა ჩარლი ჩაპლინის პორტრეტი. ამ ხნის განმავლობაში დიდი კომიკოსის უამრავი საინტერესო და ღირშესანიშნავი ნამუშევარი შეიქმნა. ამ ორ ხელოვანს შორის დიდი ხნის წინ დაწყებული შემოქმედებითი დიალოგი კვლავაც გრძელდება…
დღეს ზურაბ წერეთლის დაბადების დღეა. ვუსურვებთ მას ჯანმრთელობას და ახალ შემოქმედებით წარმატებებს!
