ჩვენს წარმოდგენაში რძე და რძის პროდუქტები განუყოფლად უკავშირდება ცხოველებს, უპირატესად, ძროხას. ამასთანავე, კაცობრიობის თითქმის ნახევარი ხმარობს რძის პროდუქტებს, რომლებიც სხვადასხვა მცენარის თესლისგან მზადდება.
დღეს, როცა განსაკუთრებით ბევრს საუბრობენ ბიოპროდუქციაზე, ნატურალურ რძისა და რძის ნაწარმის ხარისხზე, როგორც ვხედავთ, არანაკლებ პოპულარულია მცენარეული რძის პროდუქცია. მთავარია, ხარისხიანად და ტექნოლოგიურად გამართული მეთოდით იყოს დამზადებული.
ჩინეთში, ინდოეთში, იაპონიასა და სხვადასხვა ტროპიკულ ქვეყანაში რძეს ამზადებენ მცენარეებისგან (ქოქოსის ან პალმის წვენი) ან ზეთოვანი კულტურების თესლისგან, უპირატესად სოიოსგან.
რძე ცხიმებისა და ცილების ემულსიაა, რომელშიც შედის შაქარი და მარილი. რძე ადვილად შეიძლება დავამზადოთ ყოველგვარი თესლისგან, რომელიც ცილასა და ცხიმს შეიცავს, თუ დავუმატებთ შესაბამისი რაოდენობის შაქარსა და მარილს. რძის დასამზადებლად უფრო გამოდგება ცილებითა და ცხიმებით მდიდარი თესლი.
ფართოდ ცნობილია და დიდი ხანია იხმარება მედიცინაში ნუშის რძე. ყველაზე მეტ ცილას შეიცავს პარკოსანი კულტურების თესლი, კერძოდ, სოიოს თესლი, რომელიც მდიდარია ზეთითაც. ამიტომ ჩინეთში, სადაც დიდი ფართობები უკავია სოიოს ნათესებს, მთელ რძესა და რძის პროდუქტებს სოიოსგან ამზადებენ. ამას გარდა, მისგან შეგვიძლია დავამზადოთ ბევრი სხვადასხვა კერძი.
ჩვენში სოიოს კულტურა ძველთაგან იყო გავრცელებული, როგორც ძვირფასი ზეთოვანი და საკვები მცენარე (იმის მიხედვით, თუ რამდენ ცილასა და ცხიმს შეიცავს მისი მარცვალი). აგრეთვე ვრცელდება რძისა და ყველა რძის პროდუქტის დასამზადებლად (ნაღები, კარაქი, ხაჭო, არაჟანი, მაწონი).
ოჯახურ პირობებში სოიოს რძეს შემდეგნაირად ვამზადებთ: სოიოს თესლს თბილ წყალში დავალბობთ. შემდეგ გავატარებთ ხორცსაკეპ მანქანაში. მიღებული ფაფა ცოტათი გავაცხელოთ ცეცხლზე. შემდეგ გავწუროთ დოლბანდში. მიღებულ სქელ სითხეს დავამატებთ ხუთჯერ მეტი რაოდენობის წყალს. ავადუღებთ, დავუმატებთ ცოტა მარილს. ასე დამზადებულ რძე გემოთი და შემადგენლობით, თითქმის, არ განსხვავდება ძროხის რძისგან. ჩვეულებრივად მზადდება მაწონი, რაც საუკეთესოა კულინარიაში გამოსაყენებლად.
ისე კი, სოიას რძისგან შეიძლება მივიღოთ ყველა სახის რძის პროდუქტი ისე, როგორც ჩვეულებრივი ძროხის რძისგან. იგი დედდება და გვაძლევს ნაღებს, არაჟანს, რომლისგანაც შეგვიძლია შევდღვიბოთ კარაქი. სოიოს რძისგან ასევე მზადდება ხაჭო, მას აჭრის საუკეთესო თვისება გააჩნია. ხაჭო შეგვიძლია ასევე დავამზადოთ სოიოს აუჭრელი რძის შედედებით. ასეთი ხაჭოსგან მზადდება ყველანაირი ყველი, რომელიც სასარგებლოა.
მცენარეული რძე, რა თქმა უნდა, მხოლოდ სოიოსგან არ მზადდება. თუმცა, ის საუკეთესოა. ყველა თესლი, რომელიც ზეთს შეიცავს (ცილას კი ყველა თესლი შეიცავს) მოგვცემს რძეს, მაგრამ ცილის სხვადასხვა შემცველობით. მაგალითად, მცენარეული რძე შეგვიძლია მივიღოთ მზესუმზირისგან, სხვადასხვა კაკლის, ხაშხაშის, შირბახის, არაქისის და სიმინდისგანაც კი, რადგან მის ჩანასახში საკმაოდ ბევრი ზეთია.
დღევანდელ ეპოქაში კიდევ უფრო მეტად საინტერესო ხდება, მივიღოთ რძე ყველა იმ მცენარის თესლისგან, შევისწავლოთ მისი მიღების ხერხები, გემო და თვისებები, რაც სასარგებლო და ბიოპროდუქციის ხარისხობრივად კარგი მაჩვენებელი ექნება. ამის გაკეთება, როგორც სოიოს შემთხვევაში, შესაძლებელი იქნება შინაურ პირობებშიც.
სოიოს შესახებ კი ვიცით, რომ ის უკვე კარგადაა დამკვიდრებული ჩვენს საკვებ რაციონში. მისგან ამზადებენ ცილით მდიდარ დიეტურ ფქვილს, მცენარეულ ზეთებს შორის სოიოს ზეთს საკმაოდ თვალსაჩინო ადგილი უკავია. სოიოს პროდუქტებს იყენებენ საკონდიტრო წარმოებაში, ურევენ ყავას. თუ მოხალულ, დაახლოებით , ხუთ პროცენტს ნამდვილ ყავას დავუმატებთ, ძნელია ამ ნარევის განსხვავება ბუნებრივი ყავისგან. ზოგს ჰგონია, რომ სოიას ყავა უვარგისი, უხარისხო და არაარომატულია. ეს მხოლოდ იმ შემთხვევაში შეიძლება მოხდეს, თუ სათანადოდ ვერ მოვამზადებთ და ტექნოლოგიურ შეცდომას დავუშვებთ.
მიუხედავად იმისა, რომ ჩვენს სინამდვილეში მეურნე ადამიანებს, ჩვენი მოსახლეობის დიდ ნაწილს აქვს სიმინდის საყანე ფართობები, ნაკლებად თესავენ სოიოს კულტურას. მით უფრო, როცა ის ყანაში სიმინდის ვეგეტაციას არანაირად არ უშლის ხელს და პირიქით, ნიადაგსაც კი ანოყიერებს.
მოგიწოდებთ, უფრო აქტიურად გამოიყენეთ სოიოს კულტურა, დათესეთ და მოიყვანეთ იგი, არ მოითხოვს დიდ გარჯას , დიდი სარგებლობის მოტანა კი შეუძლია.
