საქართველოს სახალხო დამცველის ინფორმაციით, როგორც მამაკაცთა ასევე ქალთა ციხეებში, პატიმრებს სრული შემოწმების მიზნით კვლავ აშიშვლებენ.
ამის შესახებ სახალხო დამცველის პრევენციის ეროვნული მექანიზმის წლიური ანგარიშშია ნათქვამი, რომელიც დღეს საქართველოს მთავრობის, არასამთავრობო და საერთაშორისო ორგანიზაციების, ასევე უცხო ქვეყნების დიპლომატიური კორპუსის წარმომადგენლებს წარუდგინეს.
ღონისძიება წამების მსხვერპლთა მხარდაჭერის საერთაშორისო დღესთან დაკავშირებით გაიმართა, რომელიც მსოფლიოს მასშტაბით ყოველი წლის 26 ივნისს აღინიშნება.
ანგარიშში აღნიშნულია, რომ სახალხო დამცველმა, ერთ-ერთი საქმის შესწავლის შედეგად, რომელიც შეეხებოდა მსჯავრდებულ გ.ო.-ს მიმართ სასამართლოში გაყვანამდე სრული შემოწმების პროცედურის ჩატარებას, დაადგინა, რომ ადგილი ჰქონდა მსჯავრდებულის პირადი ცხოვრების უფლებაში არააუცილებელ და არაპროპორციულ ჩარევას.
„საქართველოს სახალხო დამცველის რწმუნებულები 2016 წლის 9 სექტემბერს იმყოფებოდნენ საქართველოს სასჯელაღსრულებისა და პრობაციის სამინისტროში, სადაც ისინი გაეცნენ მსჯავრდებული გ.ო.–ს მიმართ განხორციელებული ვიზუალური მეთვალყურეობის ამსახველ, მათ შორის, მის მიმართ განხორციელებული სრული პირადი ჩხრეკის, ჩანაწერს. ვიდეოჩანაწერის გაცნობის შედეგად შედგა შესაბამისი ოქმი.
ვიზუალური მეთვალყურეობის ვიდეოჩანაწერის დათვალიერების ოქმიდან ირკვევა, რომ 2016 წლის 7 სექტემბერს განხორციელებული მსჯავრდებული გ.ო.-ს სრული პირადი ჩხრეკა მიმდინარეობს 12:16 საათიდან 12:24 საათამდე. აღნიშნული პერიოდის განმავლობაში, სპეციალურ საკარანტინო ოთახში მსჯავრდებულის გარდა იმყოფება დაწესებულების არანაკლებ ექვსი თანამშრომელი. გ.ო. წარმოადგენს მისი ტანსაცმლის ჯიბეებში არსებულ ნივთებს, ხოლო დაწესებულების თანამშრომლები დაწესებულების დებულების თანახმად, ახორციელებენ მისი ნივთების, ტანსაცმლისა და ფეხსაცმლის შემოწმებას პირადად და მეტალო–დეტექტორის გამოყენებით.
აღსანიშნავია, რომ ოქმის თანახმად, 12:21:36 წუთზე მსჯავრდებული, დაწესებულების თანამშრომლის მოთხოვნისამებრ, მუხლებამდე წევს შარვალს და წევს ხელებს განზე, რის შემდეგაც დაწესებულების თანამშრომელი მეტალოდეტექტორით ახდენს წელიდან მუხლებამდე არის შემოწმებას. 12:21:51 წუთზე იგი ანიშნებს მსჯავრდებულს, რომ სხეულის მითითებული ნაწილი სრულად გაიშიშვლოს, რასაც მსჯავრდებული თანხმდება დაახლოებით ერთწუთიანი კამათის შემდგომ. აღსანიშნავია, რომ არა გ.ო პროტესტი, საკარანტინო ოთახიდან გასვლას დაწესებულების დანარჩენი თანამშრომლები არ აპირებდნენ“, _ ნათქვამია ანგარიშში.
სახალხო დამცველი ანგარიშში აღნიშნავს, რომ მოცემულ შემთხვევაში, აშკარაა, რომ გ.ო.-ს მიმართ გაშიშვლების მოთხოვნა შეუძლებელია ყოფილიყო აუცილებლობისა და პროპორციულობის პრინციპებიდან გამომდინარე. დაწესებულების თანამშრომელთა მოქმედებიდან არ ჩანს, რომ არსებობდა რაიმე სახის ვარაუდი მსჯავრდებულის მიერ რაიმე კანონსაწინააღმდეგო ნივთის ქონის ან რაიმე სხვა სახის კანონდარღვევის ჩადენის შესახებ. მსჯავრდებულის გაშიშვლება მიზნად არ ისახავდა მითითებული არის უფრო კონკრეტულად შემოწმებას.
„როგორც დათვალიერების ოქმიდან ირკვევა, დაწესებულების თანამშრომელმა ჩაატარა აბსოლუტურად იგივე მოქმედება (მეტალოდეტექტორით ვერტიკალური მოქმედებები მსჯავრდებულის წელიდან მუხლებამდე სივრცეში) როგორც მსჯავრდებულის გაშიშვლებამდე, ისე – მისი გაშიშვლების შემდგომ“, _ ვკითხულობთ ანგარიშში.
აღნიშნულიდან გამომდინარე, სახალხო დამცველმა დაადგინა, რომ პატიმრის გაშიშვლების მოთხოვნა მოცემულ შემთხვევაში არ ემსახურებოდა რაიმე ლეგიტიმური მიზნის მიღწევას. განსაკუთრებით იმ პირობებში, როდესაც საკანში იმყოფებოდა ექვსი ადამიანი, ყოველგვარი ლეგიტიმური საფუძვლის გარეშე, პატიმრის ინტიმურ სფეროში ჩარევა შესაძლოა დამატებით წარმოადგენდეს დამამცირებელ და ღირსების შემლახავ მოპყრობას.
სახალხო დამცველის რეკომენდაციით, სრული შემოწმება უნდა განხორციელდეს ცალკე თახში, სხვა პატიმრებისა და პირებისგან მოშორებით. ოთახში ადეკვატურად უნდა იყოს დაცული სანიტარულ-ჰიგიენური პირობები. მნიშვნელოვანია, რომ ყოველი შემოწმების წინ მოხდეს ადგილის დასუფთავება და ინსტრუმენტების სტერილიზება.
სახალხო დამცველი მიიჩნევს, რომ სრული შემოწმების გარდა, პრობლემას წარმოადგენს ის ფაქტი, რომ კანონმდებლობით ერთმანეთისაგან არ არის გამიჯნული სრული შემოწმება და შინაგანი შემოწმება და არ არის დადგენილი თითოეულის გამოყენების შემთხვევაში განსახორციელებელი პროცედურები.
„აქედან გამომდინარე, შეუძლებელია დადგინდეს, თუ რომელი შემოწმების მეთოდია გამოსაყენებელი კონკრეტულ შემთხვევაში, რაც უფრო მეტად ზრდის ინვაზიური მეთოდის დაუსაბუთებლად გამოყენების შესაძლებლობას. სახალხო დამცველს მიაჩნია, რომ მნიშვნელოვანია, პენიტენციური დაწესებულებების დებულებებით მოხდეს „გაშიშვლებით შემოწმებისა“ და „შინაგანი შემოწმების“ ერთმანეთისგან მკაფიო გამიჯვნა და, თითოეულის შემთხვევაში, ცალ-ცალკე მკაფიო პროცედურების დადგენა“, _ აღნიშნულია ანგარიშში.
გარდა ამისა, ანგარიშის ამავე თავში – შემოწმების პროცედურები, ვკითხულობთ, რომ სახალხო დამცველის რეკომენდაციის მიუხედავად, რომ ქალთა დაწესებულებებში სრული შემოწმების ნაცვლად გამოეყენებინათ სკანერი, ეს რეკომენდაცია ბოლომდე ვერ სრულდება. ანგარიშის თანახმად, სკანერს ქალთა დაწესებულებებში სრულ შემოწმებასთან ერთად იყენებენ, რასაც ომბუდსმენი დარღვევად მიიჩნევს.
სახალხო დამცველი ანგარიშში აღნიშნავს, რომ 2015 წელს N5 დაწესებულებაში ჩატარებული მონიტორინგის შედეგებს, რომლის თანახმადაც ხდებოდა ქალ პატიმართა გაშიშვლება და ბუქნების გაკეთების მოთხოვნა. ქალი პატიმრები განმარტავდნენ, რომ აღნიშნული პროცედურები იყო დამამცირებელი და მორალურ ზიანს აყენებდა მათ. აგრეთვე, იქედან გამომდინარე, რომ აღნიშნული პროცედურები ტარდებოდა პატიმრის მიერ პენიტენციური დაწესებულების დატოვებისას და დაბრუნების ყველა შემთხვევაში, პატიმრები უარს აცხადებენ დაწესებულების გარეთ სამედიცინო მომსახურების მიღებასა და სასამართლო პროცესზე გაყვანაზე.
ამ რეკომენდაციის შემდეგ მე-5 დაწესებულებაში სკანერის აპარატი დაამონტაჟეს, თუმცა, როგორც სახალხო დამცველი აღნიშნავს, რომ 2016 წელს განხორცილებული მონიტორინგის შედეგების მიხედვით, „N5 ქალთა დაწესებულებებში, ყველა შემთხვევაში არ ხდებოდა სკანერის, როგორც ალტერნატიული მეთოდის გამოყენება. კონკრეტულად კი, ქალთა დაწესებულებაში სკანერი გამოიყენებოდა სრულ შემოწმებასთან ერთად და არა როგორც სრული შემოწმების ალტერნატივა. აღნიშნული პირდაპირ წინააღმდეგობაში მოდის ბანკოკის წესებით დადგენილ სტანდარტებთან“.
სახალხო დამცველი მიიჩნევს, რომ სკანერის, როგორც ალტერნატიული მეთოდის, გამოყენების შემთხვევაში არ უნდა მოხდეს შემოწმების სხვა დამატებითი მეთოდების გამოყენება.
„სპეციალური პრევენციული ჯგუფის მიერ 2016 წელს სხვადასხვა პენიტენციურ დაწესებულებებში განხორციელებული ვიზიტების დროს პატიმრები უთითებდნენ სრული (გაშიშვლებით) შემოწმებისა და ბუქნების გაკეთების პრობლემაზე.
პატიმრების განმარტებით, აღნიშნული პროცედურებს ისინი დამამცირებლად აღიქვამდნენ. სასჯელაღსრულებისა და პრობაციის სამინისტროდან მიღებული ინფორმაციის თანახმად, შეძენილია სკანერის აპარატები N2, N6, N8 და N17 დაწესებულებებისათვის, თუმცა როგორც ირკვევა, აღნიშნული აპარატები არ არის განკუთვნილი ბრალდებულების/მსჯავრდებულების შესამოწმებლად“, _ აღნიშნულია ანგარიშში.
ამავე თემაზე:
ხელბორკილის გამოყენების შემთხვევები ციხეებში
პატიმართა სხეულის დაზიანების რამდენი ფაქტი გამოვლინდა 2015-2016 წლებში
