,,კოლია რუსი (რეშეტნიკოვი -ი.მ.) თაზე მიდიოდა ცოლშვილთან. გზაში ფირალი (ერასტი -ი.მ.) ჯორბენაძე შეხთა. იგი იცნა კოლიამ. ერთი მოსახლისას ჩევიდა ფირალი. კოლიაი მილინციაში მივიდა – ყაჩაღებს გაპონიებთო. მილინციამ გამუაწყო სტრაჟნიკები და წევიდენ. კოლიე მუძღობა წინ. ჩევიდენ ეზოში, შამუადგენ სახს. კრუგი რომ დაარტყეს, მისცეს ზალპი. ჯორბენაძემ ექვსი სტრაჟნიკი გადმუაგდო ცხენიდან. ცხენებიც გაწყვიტა. მილინციამ ესროლა ჯორბენაძეს და ტყვია მოხდა მარჯვენა ფეხში. სისხლი მოსდიოდა. ხალხმა გადეეფარა და ღობის ჩელტებში დამალა. მილინცია და კოლია გაყვა სისხლის კვალც. აგერ ყოფილა აგი ძაღლიო, დეიძახა მილინციამ. ამ დროზე ჯორბენაძეს ლევერი ქონებოდა. კეკჯალ შუბში მიარტყა კოლიას. მილინციამ ჯორბენაძე მოკლა. ჩაგდეს მიწაში და ყალაურები დუყენეს. ჯორბენაძის ამხანაგებმა ყალაურებს შამუუთვალა: მაქანაე არ დამხთე, მაგის გამოსვენება გვინდაო. ყალაურებს შეეშინდა: საფლავს ღამე ყოველ კედრიდან თეთრი ანთებული სანთლები იყო შამოწყობილი. იმდენი ქნეს ამხანაგებმა, ჯორბენაძე მეიპარეს და ეკლესიაში დაასაფლავეს, ხალხი იგი ძალიანი გუხარდა,“ მთქმელი გიორგი ბურჭულაძე, გომი. (ა. ჯაჯანიძე, გურული დიალექტი, 1977)
სინამდვილეში აი, რა მოხდა:
1910 წლის 10 ივლისს ფირალი და ტერორისტი ერასტი ჯორბენაძე ცნობილი მოჯირითის ლუკა ჩხარტიშვილის სახლში, ლანჩხუთში, მოკლეს. “ნახევარი საათის განუწყვეტელი სროლის შემდეგ ირკვევა შემდეგი: დაბის ბოლოს (დაბიდან 100 საჟენზე) ლუკა ჩხარტიშვილის სახლში (თვითონ ამერიკაშია) ბოქაულს და 7 დარაჯს შეუმწყვდევია სახლში სამი ყაჩაღი, ლამობენ მათ დამორჩილებას… თითქმის ორი საათის ბრძოლის შემდეგ ყაჩაღები, სახლიდან გადაიპარენ _ გასვლის დროს მოჰკლეს სტრაჟნიკი შაფათავა… სახლი სახურავიანებ სულ დაცხრი-ლულია (დახვრეტილია)… ოთახში ერთი ახალგაზრდა ქალია თავში ტყვიით გაკაწრული. სახლის უკან ერთი მკვდარი და ერთიც სულ¬მობრძავი ცხენი გდია…” (ახალი გზა 1910 წ. # 19) გაზეთის თქმით ყაჩაღი სულ სამი ყოფილა, დანამდვილებით ცნობილია რომ ტერორისტი ილიკო იმერლიშვილიც იქ იყო (გურიაში იმალებოდა), ხოლო მესამეს ვინაობა უცნობია, თუმცა ფირალების ისტორიების მკვლევარს ანტონ ხინთიბიძეს ოთხი კაცის სახელი და გვარი მოჰყავს _ მათ შორის კიკია მამულაიშვილი და სიმონა დოლიძე (სხვა საბუთებით ეს არ დასტურდება).
თვითმხილველის თქმით, სტრაჟამ მორეკა ადგილობრივი მოსახლეობა, დაახლოებით 300-400 კაცი და ფარად გამოიყენა, ხოლო როდესაც ფირალები სახლიდან გამოიქცნენ, მათ ძებნას აიძულებდნენ. სროლის დროს ჯორბენაძე ხელში დაიჭრა. ამას მოგვითხრობს მის შესახებ შეთხზული ლექსი, თუმცა ოფიციალურ წყაროებში ეს ფაქტი არსად არ არის აღნიშნული:
საჭმელს ხელი რომ მივყავით,
აქეთ-იქით დაგვცხეს ზალპზე,
ძელში ტყვია არ დამაგრდა, _
იმათ ბედზე მომხდა მკლავზე.
როგორც ამბობენ, ჯორბენაძემ თურმე 15 ჭრილობა მიიღო და სტრაჟამ ხალხი სისხლის კვალს გააყოლა. ”…მახლობელ მეზობლის ორღობეზე ყოფილა მიყუდებული აბრეშუმის ჭიის ჩაფარა და ჩაფარას ქვეშ დამალული მეტეხის ციხიდან გან-აქცევი ერასტო ჯორბენაძე (ლექსის მიხედვით “ავადმყოფს და დასუსტებულს” ფირალს გონება დაეკარგა _ ი.მ.). ეს დაუნახავს ადგილობრივ ვაჭარ კოლია რეშეტნიკოვს და დაუყვირია, აქ არისო. ჯორბენაძეს მოუსწრია და უკრავს მისთვის მაუზერის ტყვია თავში. რეშეტნიკოვი სასიკვტილოთ დაიჭრა ჯორბენაძე იქვე მოკლეს…“ ( ახალი გზა)
რეშეტნიკოვი ჯორბენაძის ნათესავი იყო ცოლის მხრიდან. 1905 წელს მან გასცა ის საიდუმლო სახელოსნო, სადაც ჯორბენაძე მუშაობდა, მაშინ გამცემიც და გაცემულიც სიკვდილს გადაურჩა. მიუხედავად ამისა, ლექსიდან ირკვევა, რომ რეშეტნიკოვი ფირალს ხშირად ეხმარებოდა:
კოლია რეშეტნიკოვსა
ვენდობოდი, ხელს გვიწყობდა,
ტყვიეფს გამოგვიგზავნიდა
ჩვენ მოსლას რომ შეიტყობდა.
თუმცა გაზეთი კი აცხადებდა, რომ ჯორბენაძე მოკლეს (გადმოცემის მიხედვით ერთ ჩაფარს დაუტრაბახებია კიდევაც _ მე მოვკალიო), სინამდვილეში მან თავი მოიკლა. სიკვდილის წინ კი “არალეგალური ქაღალდები რაც ჰქონდა, დაღეჭა და შეჭამა”. საინტერესოა, რომ სროლისას სტრაჟნიკებს ტყვია-წამალი შემოაკლდათ, აფრინეს კაცი და ძლივს თავი მოუყარეს 40 ვაზნას. მთლიანობაში კი სტრაჟნიკებმა დახარჯეს 1000-მდე ტყვია. ნატყვიარები დღესაც კი ამჩნევია ეზოში შემორჩენილ ჭას და ფოტოებს, რომლებიც კედელზე ეკიდა. იმ კვირადღეს, 10 ივლისს, სახლის პატრონი ლუკა ჩხარტიშვილი მასაჩუსეთსის შტატის ქ. ბედფორდში იმყოფებოდა და სხვა გურულებთან ერთად ჯირითობდა მილლერ ბრაზერს შოუში.
არსებობს რევოლუციონერ გიორგი კომახიძის მოგონება, რომელშიც ის ჯორბენაძის სიკვდილის ამბავს აღწერს: “…ბოქაული კუხალეიშვილი დღისით სადილობის დროს ჩაფრებით დაესხა თავს ერასტო ჯორბენაძეს ჩხარტიშვილის სახლში. ჯორბენაძემ მოასწრო მოწინააღმდეგეების მიმართულებით ბომბის გადაგდება, რითაც მოჰკლა ერთი და დასჭრა რამოდენიმე ჩაფარი, შემდეგ იატაკი აჰყარა და შეეცადა გარემოცვის გარღვევას და გაქცევას, რომლის დროსაც მოკლულ იქნა ჩაფრების მიერ გასროლილი ტყვიით”. როგორც ხედვათ, აქ ბრძოლის სხვაგვარი ინტერპრეტაციაა მოყვანილი, ბომბის შესახებ არც ერთ სხვა წყაროში არაფერი არ არის ნათქვამი.
ამ ამბავს გაზეთები მომდევნო დღეებშიც ადევნებდნენ თვალყურს და როგორც გაირკვა, დაჭრილი ქალი ყოფილა იმნაძე, რეშეტნიკოვი მეორე დღეს გარდაცვლილა, ხოლო ჯორბენაძეს კი თავი მოუკლავს. გაკვეთისას ძუძუს მიდამოებში პატარა ნატყვიარი აღმოაჩინეს, გასროლა მაუზერიდან მიბჯენით მოხდა. გაკვეთამ ასევე აჩვენა, რომ ის ვენერიული სენით ყოფილა ავად და დიდი ხნის სიცოცხლე ისედაც აღარ ეწერა.
ბოქაულმა კუხალეიშვილმა ხალხს აღუთქვა რომ მათ არაფერი არ ელოდა, მაგრამ ჯორბენაძის მკვლელობის შემდეგ ყრილობას ყრილობაზე იწვევდნენ და ხალხი ხატზე დააფიცეს, რომ ფირალებს სოფელში აღარ შემოუშვებდნენ. შემდეგ მაზრის უფროსის თანაშემწე მოვიდა და ლანჩხუთის მცხოვრებლები 500 მანეთით დააჯარიმა. უამრავი ლანჩხუთელი დააპატიმრეს, მათ შორის მამასახლსიც, რომელსაც ჯაჭვი და იარაღი აყარეს, მაგრამ ბრალდება არავითარი წაყენებული არ ყოფილა. ცოტა ხანში ყველა გაათავისუფლეს. დაპატიმრებულთა შორის იყო ერასტი ჯორბენაძის ძმა ლადიკო, რომელიც ციმბირში გადაასახლეს. ის ხარკოვის ციხიდან გამოქცეულა, მაგრამ დაიჭირეს და მალე ციხის საკანში ჩაქუჩით მოიკლა თავი.
ავტორი
