რუსეთის, უკრაინაზე აგრესიის ფონზე დასავლური მთავრობები მოსკოვს უპრეცედენტო სანქციების პაკეტით ემუქრება, რომელიც მიზნად ისახავს პრეზიდენტ ვლადიმერ პუტინის შეკავებას უკრაინაში შეჭრის ბრძანებისგან, რომელთაგან არის ერთი გზა, რომელიც კრემლისთვის შიშისმომგვრელია. ეს არის: რუსეთის გლობალური საბანკო სისტემიდან გათიშვა ( SWIFT).
ბოლო კვირების განმავლობაში ამერიკელი კანონმდებლები მსჯელობენ იმის თაობაზე, რომ რუსეთი შეიძლება SWIFT-დან ანუ მაღალი უსაფრთხოების ქსელიდან, რომელიც მსოფლიო მასშტაბით ათასობით ფინანსურ ინსტიტუტს აკავშირებს, გამოეთიშოს. საპასუხოდ რუსი მაღალჩინოსნები აცხადებენ, რომ თუკი ეს ასე მოხდება, ევროპას ნავთობის, გაზის და ლითონის მიწოდება შეუწყდება.
„თუ რუსეთი გათიშული იქნება SWIFT-დან, მაშინ ჩვენ არ მივიღებთ უცხოურ ვალუტას, მაგრამ მყიდველები, პირველ რიგში ევროპის ქვეყნები, არ მიიღებენ ჩვენს საქონელს: ნავთობს, გაზს, ლითონებს და სხვა მნიშვნელოვან კომპონენტებს“, – განაცხადა ნიკოლაი ჟურავლევმა, რუსეთის პარლამენტის ზედა პალატის ვიცე-სპიკერმა.
რა არის SWIFT-?
აბრევიატურა ასე იშიფრება: მსოფლიო ბანკთაშორისი ფინანსური ტელეკომუნიკაციების საზოგადოება, რომელიც 1973 წელს დაარსდა ბელგიაში, ის გამოიყენება ფინანსური ინსტიტუტის მიერ გამოიყენება იმისთვის, რომ უსაფრთხო შეტყობინებები და საგადახდო დავალებები გაგზავნოს. უალტერნატივო, აუცილებელი ტექნიკაა გლობალური ფინანსებისთვის.
SWIFT SCRL , ემსახურება როგორც შუამავალს და მთელ მსოფლიოში ბანკებს შორის, ფინანსურ ტრანზაქციებს. ის ასევე ყიდის პროგრამულ უზრუნველყოფას და სერვისებს ფინანსურ ინსტიტუტებზე, ძირითადად მის საკუთრებაში არსებულ “SWIFTNet”-ზე და ISO 9362 ბიზნეს საიდენტიფიკაციო კოდებზე (BICs) გამოსაყენებლად, ფართოდ ცნობილი როგორც “SWIFT კოდები”.
2018 წლის მონაცემებით, მთელ მსოფლიოში მაღალი ღირებულების ტრანსსასაზღვრო გადახდების დაახლოებით ნახევარი იყენებდა SWIFT ქსელს, [1] და 2015 წელს SWIFT-მა დააკავშირა 11000-ზე მეტი ფინანსური ინსტიტუტი 200-ზე მეტ ქვეყანაში და ტერიტორიაზე, რომლებიც ცვლიდნენ საშუალოდ 32-ზე მეტს. მილიონი შეტყობინება დღეში
მას 25 ადამიანისგან დაკომპლექტებული ბორდი მართავს, რომელთა შორისაა ედი ასტანინიც – რუსეთის ცენტრალური კონტრაპარტიული კლირინგ ცენტრის მმართველი საბჭოს თავმჯდომარე.
კოოპერატიული საზოგადოება ბელგიის კანონმდებლობით ევროკავშირის რეგულაციებს უნდა შეესაბამებოდეს და ის ეკუთვნის მის წევრ ფინანსურ ინსტიტუტებს. მისი სათაო ოფისი მდებარეობს ბელგიაში, ლა ჰულპში , ბრიუსელთან ახლოს.
რუსეთის SWIFT-დან ამოღებით, ფინანსური ინსტიტუტებისთვის ქვეყანაში ან ქვეყნიდან ფულის გაგზავნა თითქმის შეუძლებელი გახდება. ასევე, ეს ნაბიჯი რუსული კომპანიებისა და უცხოელი მომხმარებლისთვის შოკი იქნება, განსაკუთრებით ნავთობის და გაზის ექსპორტიორებისთვის, რომლებიც, ძირითადად, ამერიკული დოლარით ვაჭრობენ.
“SWIFT-დან რუსეთის გამორიცხვა გამოიწვევს ქვეყნის ეკონომიკის 5%-ით შემცირებას, შედეგად, ეს შეწყვეტს ყველა საერთაშორისო ტრანზაქციას, გამოიწვევს ვალუტის ცვალებადობას და კაპიტალის მასიურ გადინებას. ამაზე კი საუბარი ჯერ კიდევ 2014 წელს გვქონდა” – განაცხადა ალექსეი კუდრინმა, რუსეთის ყოფილმა ფინანსთა მინისტრმა.
რა მოხდება, თუკი რუსეთი მართლაც გამოეთიშება SWIFT-ს?
როგორც BBC წერს, პირველ რიგში, უნდა აღინიშნოს, რომ ასეთი პრეცედენტი უკვე არსებობს. 2012 წელს SWIFT-მა ირანული ბანკები გათიშა, მას შემდეგ, რაც მათ ევროკავშირმა სანქციები დაუწესა ქვეყნის ბირთვული პროგრამის გამო. შედეგად, ირანმა ნავთობის ექსპორტის შემოსავლის თითქმის ნახევარი და საგარეო ვაჭრობის 30% დაკარგა.
“SWIFT ნეიტრალური გლობალური კოოპერატივია, რომელიც შეიქმნა და ფუნქციონირებს თავისი საზოგადოების კოლექტიური სარგებლობისთვის. ნებისმიერი გადაწყვეტილება ქვეყნებზე ან ცალკეულ სუბიექტებზე სანქციების დაწესების შესახებ ეკისრება მხოლოდ კომპეტენტურ სამთავრობო ორგანოებს და მოქმედ კანონმდებლებს”, – წერია ორგანიზაციის მიერ გავრცელებულ განცხადებაში.
BBC აღნიშნავს, რომ გაურკვეველია, რამდენად დიდი მხარდაჭერა აქვს აშშ-ს მოკავშირეებს რუსეთის წინააღმდეგ მსგავსი ქმედებების განხორციელებას.
ციურიხის უნივერსიტეტის აღმოსავლეთ ევროპის კვლევების ცენტრის (CEES) პოსტდოქტორანტი და ჟენევის საერთაშორისო სანქციების ლიდერის დოქტორი მარია შაგინა თქმით, აშშ-სა და გერმანიას ყველაზე მეტი დასაკარგი აქვთ, თუ რუსეთი გათიშულ იქნება, რადგან მათი ბანკები SWIFT-ის ყველაზე ხშირი მომხმარებლები არიან რუსულ ბანკებთან კომუნიკაციისთვის.
Financial Times– ის ცნობით, ევროპის ცენტრალურმა ბანკმა გააფრთხილა კრედიტორები, რომლებსაც აქვთ მნიშვნელოვანი გავლენა რუსეთზე, მოემზადონ მოსკოვის წინააღმდეგ სანქციებისთვის. ECB-ის ოფიციალურმა პირებმა, ასევე ჰკითხეს ბანკებს, თუ როგორ უპასუხებდნენ სცენარებს, მათ შორის რუსეთის ბანკების SWIFT-ზე წვდომის აკრძალვას.
,,ევროკავშირი მზად არის უპასუხოს რუსეთის შეჭრას უკრაინაში „ყოვლისმომცველი სანქციებით, რომელიც აქამდე არ ყოფილა“, – განაცხადა დანიის საგარეო საქმეთა მინისტრმა იეპე კოფოდმა.
ევროკავშირის მთავარმა დიპლომატმა ხოსეპ ბორელმა კი, განაცხადა, რომ სანქციები იქნება „ყველაზე მნიშვნელოვანი ბერკეტი, რაც დასავლეთს, ან თუნდაც ევროკავშირს აქვს“.
დიდი ბრიტანეთის პრემიერ-მინისტრმა ბორის ჯონსონმა, საკანონმდებლო ორგანოს დეპუტატებს განუცხადა, რომ მისი მთავრობა განიხილავს შეერთებულ შტატებთან ერთად რუსეთის მიერ SWIFT-ის აკრძალვის შესაძლებლობას.
“ეჭვგარეშეა, რომ ეს იქნება ძალიან, ძლიერი იარაღია რუსეთის წინააღმდეგ. ვშიშობ, რომ მისი განხორციელება შესაძლებელია მხოლოდ შეერთებული შტატების დახმარებით. ჩვენ ამაზე დისკუსიებს ვაწარმოებთ”, – თქვა ჯონსონმა.
რუსეთის საპირისპირო ზომები
რუსეთს ბოლო პერიოდში გარკვეული ნაბიჯები უკვე გადადგმული აქვს იმ შემთხვევისთვის, თუკი ის SWIFT-იდან მოიხსნება. ოფიციალურმა მოსკოვმა საკუთარი საგადახდო სისტემა – SPFS-ი შექმნა მას შემდეგ, რაც 2014 წელს ყირიმის ანექსიიდან მალევე დასავლეთისგან რიგი სანქციები მიიღო. რუსეთის ცენტრალური ბანკის მონაცემებით, SPFS-ს დღეს, დაახლოებით, 400 მომხმარებელი ჰყავს. ციურიხის უნივერსიტეტის აღმოსავლეთ ევროპის კვლევების ცენტრის (CEES) პოსტდოქტორანტი და ჟენევის საერთაშორისო სანქციების ლიდერის დოქტორი მარია შაგინას თქმით, შიდა გადარიცხვების 20% სწორედ SPFS-ის საშუალებით ხორციელდება, თუმცა რიგი შეზღუდვები ოპერაციების თვალსაზრისით SPFS-ს მაინც აქვს, რომელიც შემოიფარგლება სამუშაო დღის საათებით.
როგორც BBC აღნიშნავს, ჩინეთის ახალბედა ბანკთაშორისი გადახდის სისტემაც შეიძლება SWIFT-ის მორიგი ალტერნატივა გახდეს, თუმცა წინასწარი ცნობით, მოსკოვისთვის ეს ალტერნატივა მიმზიდველი მაინც არ არის.
