ჩვენს ტყეებსა და სათხილეებში, საკმაოდ არის ისეთი სოკოები, რომლებიც საჭმელად ვარგისია და ზაფხულის პერიოდში მრავლად მოიპოვება. დასავლეთ საქართველოს, კერძოდ, გურიის ვაკე და ტყიან ადგილებში, გზისპირა ნაძვნარებში, არაერთხელ ნახავთ ქალბატონებს, რომლებიც ნაწვიმარზე სოკოს აგროვებენ.
მტრედისფეხა, მჭადა, სილვიო თუ შემოდგომაზე მანჭკვალა, ჩვენთან საკმაოდაა, არანაკლებია სოკოს მოყვარულ ადამიანთა რაოდენობაც, რომლებიც სოკოს ნაირსახეობების შესწავლის სურვილითაც დაეძებენ მას ახლომახლო ტყეებსა თუ გზისპირთა სიახლოვეს.
მუდამ უნდა გვახსოვდეს, რომ მოკრეფილი სოკო ვერ უძლებს შენახვას _ ის სწრაფად ფუჭდება, განსაკუთრებით წვიმიან ამინდში ან ნაწვიმარზე, როცა უხვად მოიპოვება, თუმცა, ამ დროს მისი უვარგისად ქცევის შანსი ძალზე დიდია. ამიტომ სოკო მოკრეფის დღესვე უნდა გადავამუშავოთ და მოვამზადოთ სასურველი სახით. თუ მოკრეფის დღესვე არ გაქვთ ამის საშუალება, სასწრაფოდ უნდა შევინახოთ მაცივარში, ოღონდ გარეცხვის და დაქუცმაცების გარეშე.
უნდა გვახსოვდეს, რომ სოკოსგან მომზადებული კერძი საკვებად გამოიყენება იმავე დღეს ან ინახება მაცივარში, მინუს ორიდან ოთხ გრადუს ტემპერატურამდე, მხოლოდ 24 საათის განმავლობაში.
სოკოს მოყვარულ ყველა ადამიანს უნდა ახსოვდეს, რომ საეჭვო სოკოები არასდროს არ უნდა შეაგროვოს. ასევე, არც წარმოიდგინოთ, რომ შხამიანი სოკოს გაუვნებელყოფა შეიძლება _ შხამის უმეტესობა თერმული დამუშავებითაც კი არ იშლება და არ კარგავს შხამიან თვისებებს. ხალხში გავრცელებული მეთოდები _ საჭმელი სოკოების ერთმანეთისგან გარჩევა ხახვის, ნივრის თუ ვერცხლის კოვზის მეშვეობით, არასწორია და მცდარი შეხედულებაა. ასევე, არასწორია აზრი იმის შესახებ, რომ სასიამოვნო სუნი, თითქოს, მხოლოდ საჭმელ სოკოებს აქვს. მაგალითად, თეთრი შხამა სოკოს სუნი ძალიან ჰგავს ქამა სოკოს სუნს. ვერცხლის გაშავებას იწვევს გოგირდი, რომელიც ყველა სოკოშია, ხოლო ხახვისა და ნივრის გამუქებას, თუ მათ სოკოს ხარშვისას ჩავუშვებთ ქვაბში, იწვევს ფერმენტი ტიროტიზანა, რომელსაც შეიცავენ როგორც საჭმელი, ისე შხამიანი სოკოები.
ძლიერი მოწამვლის მიზეზი შეიძლება გახდეს საჭმელად ვარგისი რძიანა სოკოებიც. ამიტომ ასეთი სოკო უნდა მოიხარშოს წინასწარ წამოდუღებით და პირველი წყალი უნდა გადავაქციოთ. შემდეგ კი დავასხათ ანადუღარი წყალი და ისე მოვხარშოთ.
ყველა სახის საჭმელ სოკოს გააჩნია თავისი კულინარული ღირსება. ამიტომ მათი გადამუშავება ამ ღირსებათა გათვალისწინებით უნდა მოვახდინოთ. მაგალითად, საუკეთესო და მარტივი ხერხია შრობა. უფროსი თაობის ხალხი, ბებია-ბაბუები მანჭკვალა და მიქლიო სოკოს მზის გულზეც აშრობდნენ, წვრილი წნელისგან მოწნულ ბადეზე, ე. წ. “ჩაფარა”.
სოკოებს არა მარტო აშრობენ, არამედ ამწნილებენ, ამზადებენ მარინადებს. უნდა ვიცოდეთ, რომ ძმრის ცოტათი ზედმეტად გამოყენებაც კი სოკოს არომატს უკარგავს. ამის გარდა, მარინადი ყველას არ მოსწონს. სოკოს მწნილები და მარინადი უნდა ინახებოდეს მაცივარში ან გრილ ადგილას, მინის ან მომინანქრებულ ჭურჭელში.
სოკოების დაკონსერვება საოჯახო პირობებში არაა რეკომენდებული, რადგან ცუდი სტერილიზაციის პირობებში, შესაძლოა, ძლიერი მოწამვლის მიზეზი გახდეს.
უკანასკნელ პერიოდში გავრცელდა სოკოს შენახვა გაყინვის მეთოდით. ინახავენ მაცივრებში, სადაც მუდმივად არის მინუს 18 გრადუსი ტემპერატურა. მაგრამ გალხობის შემთხვევაში თუ სოკო მოლბა ან ლორწოიანი გახდა, ის გამოსაყენებლად უვარგისი იქნება. ერბოში ან კარაქში მოშუშული სოკოს შენახვა მაცივარში სამი თვის განმავლობაშიც შესაძლებელია.
ქიტინის შემცველობის გამო, სოკო ძნელად გადასამუშავებელ საკვებ პროდუქტად ითვლება. თირკმლებისა და ღვიძლის დაავადებების, საჭმლის მომნელებელ სისტემაში რაიმე დარღვევის დროს, ექიმები არ ურჩევენ სოკოს მიღებას.
ისიც უნდა გავიხსენოთ, რომ სილვიო სოკოს მირთმევისას აუცილებლად უარი უნდა ვთქვათ ალკოჰოლურ სასმელზე, რადგან ორგანიზმში მისი დაშლა აცეტალდეჰიდის დონეზე ჩერდება, რაც მოწამვლას იწვევს. ასევე, არასასურველია სოკოს შეგროვება ავტომაგისტრალების გასწვრივ, 400 მეტრის მანძილზე, აგრეთვე იქ, სადაც დიდია სამრეწველო ნარჩენების და გამონაბოლქვის რაოდენობა.
