_ ევროკავშირის წევრი ქვეყნების მოქალაქეებს შეუძლიათ გადაადგილდნენ, იცხოვრონ და იმუშაონ ევროპის ნებისმიერ ადგილას.
_ ევროკავშირი ხელს უწყობს და აფინანსებს ისეთ პროგრამებს, რომლებიც აერთიანებს და აახლოებს
მოქალაქეებს, განსაკუთრებით განათლებისა და კულტურის სფეროებში.
_ ევროკავშირისადმი კუთვნილების გრძნობა განვითარდება თანდათანობით, ხელშესახები წარმატებებისა და მიღწევების გათვითცნობიერების გზით.
_ უკვე არსებობს გარკვეული სიმბოლოები, რომლებსაც ცნობენ ადამიანები და რომლებიც ასახავს ერთიანი ევროპისადმი კუთვნილებას. ეს სიმბოლოებია საერთო ვალუტა, ევროპის დროშა და ჰიმნი.
_ მკვიდრდება „ევროპის საჯარო სფერო“ ევროპის მასშტაბის პოლიტიკური პარტიებით. მოქალაქეები ხუთ წელიწადში ერთხელ კენჭს უყრიან ახალ ევროპარლამენტს, რომელიც შემდეგ ირჩევს ახალ ევროკომისიას.
ევროკავშირის მოქალაქეობა განსაზღვრულია ევროკავშირის შესახებ ხელშეკრულებაში: „ყოველი
პირი, რომელსაც აქვს წევრი სახელმწიფოს მოქალაქეობა, იქნება ევროკავშირის მოქალაქე.
ევროკავშირის მოქალაქეობა კი არ ჩაანაცვლებს, არამედ დაემატება საკუთარი ქვეყნის მოქალაქეობას“
(ევროკავშირის ფუნქციონირების შესახებ ხელშეკრულების მე-20 მუხლის პირველი პუნქტი). მაგრამ რას ნიშნავს რეალობაში ევროკავშირის მოქალაქეობა?
- ევროპაში გადაადგილება, ცხოვრება და მუშაობა
თუ თქვენ ევროკავშირის მოქალაქე ხართ, თქვენ გაქვთ ევროკავშირის ნებისმიერ ადგილას გადაადგილების, ცხოვრებისა და მუშაობის უფლება.
თუ თქვენ დაასრულეთ უმაღლესი სასწავლებლის კურსი, რომლის ხანგრძლივობა სამი ან მეტი წელია, თქვენი კვალიფიკაცია აღიარებული იქნება ევროკავშირის ყველა წევრ სახელმწიფოში, ვინაიდან ევროკავშირის წევრი სახელმწიფოები ენდობიან ერთმანეთის განათლებისა და ტრენინგის სისტემების ხარისხს.
თქვენ უფლება გაქვთ, იმუშაოთ ჯანმრთელობის დაცვის, საგანმანათლებლო და სხვა საჯარო ორგანიზაციებში ევროკავშირის ნებისმიერ ქვეყანაში (გარდა პოლიციის, შეიარაღებული ძალებისა და ა.შ.). მართლაც, რაოდენ კარგი და სასარგებლოა, დაიქირავო ბრიტანელი მასწავლებელი რომში ინგლისური ენის მასწავლებელად ან წაახალისო ახალგაზრდა ბელგიელი კურსდამთავრებული, სახელმწიფო სამსახურის გამოცდა საფრანგეთში გაიაროს!
ევროკავშირის ტერიტორიაზე გადაადგილებამდე საკუთარი მთავრობისგან შეგიძლიათ მიიღოთ ჯანმრთელობის დაზღვევის ევროპული ბარათი, რომელიც დაგეხმარებათ სამედიცინო ხარჯების დაფარვაში, თუ ეს სხვა ქვეყანაში ყოფნის დროს დაგჭირდებათ.
I I. როგორ შეუძლიათ ევროპის მოქალაქეებს საკუთარი უფლებების გამოყენება
ევროკავშირის მოქალაქეები არ არიან მხოლოდ მომხმარებლები ან მონაწილეები ეკონომიკისა და
საზოგადოებრივი საქმიანობის სფეროებში. მათ, როგორც მოქალაქეებს, აქვთ კონკრეტული პოლიტიკური უფლებები. მაასტრიხტის ხელშეკრულების თანახმად, კავშირის თითოეულ მოქალაქეს, მიუხედავად ეროვნებისა, აქვს უფლება, ხმა მისცეს და კენჭი იყაროს როგორც კანდიდატმა იმ ქვეყნის ადგილობრივ არჩევნებში, სადაც ის ცხოვრობს, და ევროპარლამენტის
არჩევნებში.
2009 წლის დეკემბრიდან (როდესაც ლისაბონის ხელშეკრულება შევიდა ძალაში) ევროკავშირის მოქალაქეებს ასევე აქვთ უფლება, პეტიციით მიმართონ ევროკომისიას და წამოაყენონ საკანონმდებლო
წინადადება – იმ შემთხვევაში, თუ მათ პეტიციას ხელს მოაწერს მილიონი ადამიანი ევროკავშირის წევრ სახელმწიფოთა მნიშვნელოვანი რაოდენობიდან.
I I I. ძირითადი უფლებები
მოქალაქეთა უფლებების მიმართ ნაკისრი ვალდებულება ევროკავშირმა კიდევ ერთხელ დაადასტურა 2000 წლის დეკემბერში, ნიცაში, როდესაც ევროპულმა საბჭომ საზეიმოდ გამოაქვეყნა ძირითადი უფლებების შესახებ ევროკავშირის ქარტია. ეს ქარტია შეიმუშავა კონვენტმა, რომელშიც შედიოდნენ წევრ სახელმწიფოთა პარლამენტების წევრები, ევროპარლამენტის წევრები, ეროვნული მთავრობების წარმომადგენლები და ევროკომისიის წევრი.
ქარტიის ექვს თავში, რომელთაც ეწოდებათ „ღირსება“, „თავისუფლებები“, „თანასწორობა“, „სოლიდარობა“, „მოქალაქეთა უფლებები“ და „მართლმსაჯულება“ და რომლებიც 54 მუხლისგან შედგება, ჩამოყალიბებულია ევროკავშირის ძირითადი ფასეულობები და ევროკავშირის მოქალაქეთა სამოქალაქო, პოლიტიკური, ეკომინომიკური და სოციალური უფლებები.
ქარტიის დასაწყისში მოცემული მუხლების თემაა ადამიანის ღირსება, სიცოცხლის უფლება, ადამიანის ხელშეუხებლობის უფლება და აზრის გამოხატვისა და სინდისის თავისუფლების უფლება. სოლიდარობის
შესახებ თავში ახლებური სახით არის შესული სოციალური და ეკონომიკური უფლებები:
_ გაფიცვის უფლება;
_ მშრომელთა უფლება, მიიღონ ინფორმაცია და გაიარონ კონსულტაციები;
_ ოჯახური და პროფესიული ცხოვრების შეთავსებისუფლება;
_ ჯანმრთელობის დაცვის, სოციალური უზრუნველყოფისა და სოციალური დახმარების უფლება ევროკავშირის მასშტაბით.
ქარტია ხელს უწყობს ქალებისა და მამაკაცების თანასწორობას და ამკვიდრებს ისეთ უფლებებს, როგორებიცაა მონაცემთა დაცვა, ადამიანის კლონირების აკრძალვა, გარემოს დაცვის უფლება, ბავშვთა და მოხუცთა უფლებები და კარგი მართვის უფლება.
ლისაბონის ხელშეკრულებამ, რომელიც 2009 წლის 1 დეკემბერს შევიდა ძალაში, ქარტიას ისეთივე ძალა მიანიჭა, როგორიც ხელშეკრულებებს აქვთ _ ასე რომ, მის საფუძველზე შესაძლებელია საქმის აღძვრა ევროკავშირის მართლმსაჯულების სასამართლოში (თუმცა, ქარტიის მოქმედება პოლონეთსა და გაერთიანებულ სამეფოში განსაზღვრულია ოქმში და ეს მოგვიანებით ჩეხეთის რესპუბლიკაზეც გავრცელდება).
გარდა ამისა, ლისაბონის ხელშეკრულების მე-6 მუხლი ადგენს სამართლებრივ საფუძველს ევროკავშირის მიერ ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის ხელის
მოწერისთვის. ასეთ შემთხვევაში ამ კონვენციის მხოლოდ მითითება კი არ მოხდება ევროკავშირის
ხელშეკრულებებში, არამედ მას ისეთივე ძალა ექნება ევროკავშირის ქვეყნებში და ამის შედეგად ადამიანის უფლებები ევროკავშირში უკეთესად იქნება დაცული.
- ევროპა ნიშნავს განათლებას და კულტურას
შეუძლებელია ერთი მთლიანისადმი კუთვნილებისა და საერთო ბედ-იღბლის გაზიარების გრძნობის ხელოვნურად შექმნა. ის მხოლოდ საერთო კულტურულმა ცნობიერებამ შეიძლება წარმოშვას. სწორედ ამიტომ არის დღეს საჭირო, რომ ევროპამ კონცენტრირება მოახდინოს არა მარტო ეკონომიკაზე, არამედ განათლებაზე, მოქალაქეობასა დაკულტურაზე.
ევროკავშირი არ ადგენს, თუ როგორ უნდა მოხდეს სკოლებისა და ზოგადად განათლების სისტემების ორგანიზება ან როგორი უნდა იყოს სასწავლო პროგრამები.
ეს საკითხები სახელმწიფო ან ადგილობრივ დონეებზე წყდება. მაგრამ ევროკავშირი ახორციელებს ისეთ პროგრამებს, როგორიც არის “Erasmus +“, რათა ხელი შეუწყოს გაცვლით პროგრამებს, რომლებიც საშუალებას აძლევს ახალგაზრდებს, წავიდნენ საზღვარგარეთ, მიიღონ მონაწილეობა სხვადასხვა ქვეყნის ერთობლივ სასკოლო ღონისძიებებში, შეისწავლონ უცხო ენები და ა.შ.
ევროპის ქვეყნები თანამშრომლობენ „ბოლონიის პროცესის“ მეშვეობით, რათა შექმნან ევროპის უმაღლესი განათლების სივრცე. ეს ნიშნავს, მაგალითად, რომ ყველა ქვეყანაში საუნივერსიტეტო კურსის გავლის შედეგად ახალგაზრდები მიიღებენ ყველა სხვა ქვეყანაში მოქმედ და აღიარებულ ხარისხებს (ბაკალავრის,მაგისტრის და დოქტორის).
კულტურის სფეროში ევროკავშირის პროგრამა „კრეატიული ევროპა“ იძლევა სხვადასხვა ქვეყნის
სატელევიზიო პროგრამების ავტორების, პრომოუტერების, მაუწყებლებისა და ხელოვნების მუშაკების თანამშრომლობის შესაძლებლობას. ეს ხელს უწყობს უფრო მეტი ევროპული სატელევიზიო პროგრამებისა და ფილმების შექმნას, რაც აღადგენს ბალანსს ევროპულ და ამერიკულ წარმოებას შორის.
ევროპის ერთ-ერთი მთავარი თავისებურებაა ენების მრავალფეროვნება – და ამ მრავალფეროვნების
შენარჩუნება ევროკავშირის მნიშვნელოვანი ამოცანაა.
მართლაც, ენების მრავალფეროვნებას არსებითი დატვირთვა აქვს ევროკავშირის ფუნქციონირებისთვის.
ევროკავშირის კანონმდებლობა უნდა არსებობდეს 24 ოფიციალურ ენაზე და პარლამენტის თითოეულ წევრს აქვს უფლება, საპარლამენტო დებატებზე ისარგებლოს თავისი მშობლიური ენით.
- ომბუდსმენი და ევროპარლამენტში პეტიციის შეტანის უფლება
თავის ხალხთან ევროკავშირის დაახლოების მიზნით ევროკავშირის შესახებ ხელშეკრულებით შემოღებული იქნა სახალხო დამცველის _ ომბუდსმენის თანამდებობა.
ევროპარლამენტი ნიშნავს ომბუდსმენს, რომელსაც ეს თანამდებობა პარლამენტის ფუნქციონირების მთელი ხნის განმავლობაში უკავია. ომბუდსმენის მოვალეობაა, შეისწავლოს ევროკავშირის ინსტიტუტებისა და უწყებების წინააღმდეგ აღძრული საჩივრები. საჩივრის შეტანა შეუძლია ევროკავშირის ნებისმიერ მოქალაქეს და ნებისმიერ ადამიანს, რომელიც ცხოვრობს, ან ორგანიზაციას, რომელიც მდებარეობს ევროკავშირის ნებისმიერ წევრ ქვეყანაში. ომბუდსმენი ცდილობს, მშვიდობიანი გზით მოაგვაროს ურთიერთობა მოსარჩელესა და ინსტიტუტსა თუ უწყებას შორის.
მოქალაქეებისა და ევროკავშირის ინსტიტუტების დამაკავშირებელი მეორე მნიშვნელოვანი საშუალებაა წევრ ქვეყნებში მცხოვრები ნებისმიერი ადამიანის უფლება, წარადგინოს პეტიცია ევროპარლამენტში.
- ევროკავშირისადმი კუთვნილების გრძნობა
„მოქალაქეთა ევროპის“ ცნება ახალია. უკვე არსებობს გარკვეული სიმბოლოები, რომლებიც ევროპულ ერთობას გამოხატავს, როგორიც არის ევროპული პასპორტი (ხმარებაშია 1985 წლიდან). 1996 წლიდან ევროკავშირის ყველა ქვეყანაში უშვებენ ევროპულ მართვის მოწმობებს; ევროკავშირს აქვს დევიზი: „გაერთიანებული მრავალფეროვნება“, ხოლო 9 მაისს „ევროპის დღე“ აღინიშნება.
ევროპული ჰიმნი (ბეთჰოვენის „ოდა სიხარულს“) და ევროპული დროშა (ლურჯ ფონზე წრეზე განლაგებული 12 ოქროსფერი ვარსკვლავი) საგანგებოდ აღინიშნა ევროკავშირის 2004 წლის კონსტიტუციის პროექტში, მაგრამ ამოღებული იქნა ლისაბონის ხელშეკრულებიდან, რომელმაც ჩაანაცვლა კონსტიტუცია. თუმცა ისინი მაინც ევროკავშირის სიმბოლოებია და წევრ სახელმწიფოებს, ადგილობრივი ხელისუფლების ორგანოებს და ცალკეულ მოქალაქეებს კვლავ შეუძლიათ მათი გამოყენება სურვილის შემთხვევაში.
მაგრამ ადამიანებს ვერ გაუჩნდებათ განცდა, რომ ისინი ევროკავშირს „მიეკუთვნებიან“, თუ მათ არ ეცოდინებათ, რას აკეთებს ევროკავშირი და არ გაათვითცნობიერებენ, თუ რატომ აკეთებს იგი ამას. ევროკავშირის ინსტიტუტებმა და წევრმა სახელმწიფოებმა ბევრად მეტი უნდა გააკეთონ
იმისათვის, რომ მოქალაქეებს ევროკავშირის საქმეები მარტივი და გასაგები ენით აუხსნან.
ადამიანებმა ასევე უნდა დაინახონ, რომ ევროკავშირის საქმიანობა მნიშვნელოვან ზეგავლენას ახდენს მათ ყოველდღიურ ცხოვრებაზე. ამ თვალსაზრისით 2002 წლიდან ევროს ბანკნოტებისა და მონეტების გამოყენებას უდიდესი ფსიქოლოგიური შედეგები მოჰყვა.
ევროკავშირის მოქალაქეთა ორ მესამედზე მეტს პირადი ბიუჯეტი და დანაზოგები დღეს ევროში აქვს. საქონლისა და მომსახურების ევროში განფასება საშუალებას აძლევს მომხმარებლებს, უშუალოდ შეადარონ ერთმანეთს სხვადასხვა ქვეყანაში არსებული ფასები.
შენგენის შეთანხმების საფუძველზე ევროკავშირის ქვეყნების უმეტესობაში გაუქმებულია სასაზღვრო შემოწმება და ეს მოქალაქეებში აღვივებს გრძნობას, რომ ისინი მიეკუთვნებიან ერთიან გეოგრაფიულ სივრცეს.
კუთვნილების განცდა ყველაზე მეტად მოაქვს ევროკავშირის გადაწყვეტილებათა მიღების პროცესში
უშუალოდ ჩართულობის გრძნობას. ევროკავშირის ყოველ ზრდასრულ მოქალაქეს აქვს უფლება,
მონაწილეობა მიიღოს ევროპარლამენტის არჩევნებში და ეს ევროკავშირის დემოკრატიული ლეგიტიმურობის მნიშვნელოვანი საფუძველია. ეს ლეგიტიმურობა კიდევ უფრო იზრდება ევროპარლამენტისთვის მეტი უფლებამოსილების მინიჭების შედეგად, იმის შედეგად, რომ წევრ სახელმწიფოთა პარლამენტებს მეტი ეთქმით ევროკავშირის საქმეებში და ევროპის მოქალაქეები უფრო აქტიურად ერთვებიან არასამთავრობო ორგანიზაციების საქმიანობაში, პოლიტიკურ
მოძრაობებში და ქმნიან ევროპის მასშტაბის პოლიტიკურ პარტიებს. თუ გსურთ ევროპული კურსის ჩამოყალიბებაში მონაწილეობა და ევროკავშირის პოლიტიკაზე ზემოქმედება, ამისათვის ბევრი გზა არსებობს. არსებობს, მაგალითად, ონლაინ სადისკუსიო ფორუმები ევროკავშირის საქმეებთან დაკავშირებით, სადაც შეგიძლიათ ჩაერთოთ დებატებში, გარდა ამისა, შეგიძლიათ გამოაქვეყნოთ თქვენი შეხედულებები კომისიონერების ან პარლამენტის წევრების ბლოგებზე.
ასევე შეგიძლიათ უშუალოდ დაუკავშირდეთ ევროკომისიას ან ევროპარლამენტს ინტერნეტით ან თქვენს ქვეყანაში არსებული მათი ოფისების მეშვეობით ევროკავშირი შეიქმნა იმისათვის, რომ ემსახუროს ევროპელ ხალხებს და მისი მომავალი ნებისმიერი სფეროს წარმომადგენელი ადამიანების აქტიური მონაწილეობით უნდა გამოიძერწოს. ევროკავშირის დამფუძნებელმა მამებმა კარგად იცოდნენ ეს. „ჩვენ არ ვაახლოებთ ერთმანეთს ქვეყნებს, ჩვენ ხალხებს ვაერთიანებთ“, _ თქვა 1952 წელს ჟან მონემ.
ევროკავშირის შესახებ საზოგადოების ცოდნის ამაღლება და მის საქმიანობაში მოქალაქეთა ჩართვა ევროკავშირის ინსტიტუტების წინაშე არსებულ ერთ-ერთ ყველაზე დიდ ამოცანად რჩება.
პასკალ ფონტენი, 12 გაკვეთილი ევროპის შესახებ
