2008 წლის საქართველოში შემოსევის შემდეგ (თუ არა მანამდე), მნიშვნელოვანი ევოლუცია მოხდა რუსეთის მიდგომაში პროპაგანდისადმი. ეს ახალი მიდგომა სრულად გამოიკვეთა ყირიმის ნახევარკუნძულის 2014 წლის ანექსიის დროს. მისი დემონსტრირება გრძელდება უკრაინასა და სირიაში მიმდინარე კონფლიქტების მხარდასაჭერად და რუსეთის „ახლო საზღვარგარეთ“ და ნატოს მოკავშირეების წინააღმდეგ ბოროტი და გრძელვადიანი მიზნების მისაღწევად.
RAND Corporation არის კვლევითი ორგანიზაციაში აცხადებენ, რომ გარკვეულწილად, ამჟამინდელი რუსული მიდგომა პროპაგანდისადმი ეყრდნობა საბჭოთა ცივი ომის ეპოქის ტექნიკას, აქცენტი კეთდება დაბნელებაზე და სამიზნეებზე, რათა იმოქმედონ პროპაგანდისტის ინტერესების შესაბამისად, იმის გაცნობიერების გარეშე, რომ მათ ეს გააკეთეს. სხვა მხრივ, ის სრულიად ახალია და განპირობებულია თანამედროვე საინფორმაციო გარემოს მახასიათებლებით.
რუსეთმა გამოიყენა ტექნოლოგია და ხელმისაწვდომი მედია ისე, რომ წარმოუდგენელი იქნებოდა ცივი ომის დროს. მისი ინსტრუმენტები და არხები ახლა მოიცავს ინტერნეტს, სოციალურ მედიას და პროფესიონალური და სამოყვარულო ჟურნალისტიკის და მედია საშუალებების განვითარებას.
კემბრიჯის უნივერსიტეტის ექსპერტების თქმით, რუსეთის მრავალწლიანი საინფორმაციო ომი იყო პუტინის გადაწყვეტილების ინფორმირება უკრაინაში შეჭრის შესახებ. ამ ძალისხმევამ ვერ შეძლო რუსეთის მხარდაჭერის გამყარება რუსულენოვან უკრაინელებში, განსაკუთრებით დონბასში.
მთავარი მაგალითია მითი “ნოვოროსიას” შესახებ. ტერმინი, რომელიც ნიშნავს „ახალ რუსეთს“, რაც გულისხმობს აღდგენილი რუსეთის იმპერიის გრძნობების აღძვრას და რუსული მიწების უკრაინის იურისდიქციის ქვეშ მინიჭების ისტორიული „შეცდომის“ გამოსწორებას.
2014 წლიდან პუტინი, კრემლის პროპაგანდისტული სტრატეგები და დონეცკისა და ლუგანსკის „სახალხო რესპუბლიკებში“ მეამბოხეები არაერთხელ მოიხსენიებდნენ „ნოვოროსიას“, როგორც რუსეთის შეჭრის ერთ-ერთ გამართლებას.
სინამდვილეში, ნოვოროსია არასოდეს ყოფილა. როგორც იდეოლოგიურმა პროექტმა, მან ვერ დაიმკვიდრა აღმოსავლეთ და სამხრეთ უკრაინაში მის სავარაუდო ტერიტორიებზე მცხოვრებთა გონებაში. ამიტომ რუსეთმა და დონეცკისა და ლუგანსკის „სახალხო რესპუბლიკების“ ხელისუფლებამ, როგორც კი ის ნათელი გახდა ეს პროპაგანდა მიატოვა. ეს პოლიტიკურად მოუხერხებელი გამოდგა.
როგორც კემბრიჯის უნივერსიტეტის ექსპერტები ამბობენ, ეს წარუმატებლობა რუსული პროპაგანდის არაეფექტურობის საწინდარია: რუსეთმა არა მხოლოდ ვერ დაარწმუნა რუსულენოვანი უკრაინელები, რომ ისინი არიან “გენოციდის” მსხვერპლნი და რომ “ფაშისტები” აკონტროლებენ კიევის მთავრობას, მან ასევე სრულიად უგულებელყო დამაჯერებლობის უზრუნველყოფა.
ექსპერტები ამბობენ, რომ რუსეთმა შეიმუშავა ახალი სტრატეგია დეზინფორმაციის პოტენციურად მილიონობით ადამიანზე გასავრცელებლად და ამავდროულად აღმოჩენის თავიდან აცილების მიზნით.
კრემლის პროპაგანდისტული ფრთა განიხილება უკრაინის წინააღმდეგ მის ომში მთავარ იარაღად, მაგრამ ის ბოლო თვეების განმავლობაში დარბევის წინაშე აღმოჩნდა.
..ახლა, რუსეთი იყენებს სოციალურ მედიის ქსელს Telegram-ს, რათა დაეხმაროს მას დამაჯერებელი ნიშნებით გვერდის ავლაში, რომლებიც კონტენტს მოსკოვის მიერ მხარდაჭერილ პროპაგანდად ასახელებს ტექნოლოგიური გიგანტების მიმართ, როგორიცაა Twitter, ‘’ – ნათქვამია აშშ-ში დაზვერვის ფირმა Nisos-ის მოხსენებაში.
მკვლევარებმა აღმოაჩინეს არხი Telegram-ზე, რომელიც გამოიყენება ციფრულ საწყობად, სადაც ინახავს ათასობით ვიდეოს თარგმნილი 18-მდე ენაზე, მათ შორის ინგლისურ, არაბულ და ჩინურ ენაზე.
,,როგორც კი Telegram-ზე იქნება, ვიდეოების ჩამოტვირთვა და გაზიარება შესაძლებელია Twitter-ზე და სხვა ქსელებზე ყოველგვარი მითითების გარეშე, მაშინ ისინი წარმოებულია რუსეთის სახელმწიფოსთან დაკავშირებული მედიის მიერ,“ – თქვა მკვლევარმა ნისოსმა.
ეს ნიშნავს, რომ კრემლის პროპაგანდა შეიძლება გავრცელდეს ისე, რომ არ იყოს მონიშნული ძირითადი სოციალური მედიის კომპანიების მიერ, რომლებიც ცდილობდნენ შეემცირებინათ დეზინფორმაცია თავიანთ ქსელებში.
„ამ მიდგომის გენიალურობა ის არის, რომ ვიდეოების ჩამოტვირთვა შესაძლებელია პირდაპირ Telegram-იდან და ის შლის იმ კვალს, რომელსაც მკვლევარები ცდილობენ გაჰყვნენ“, – თქვა Nisos-ის დაზვერვის უფროსმა ანალიტიკოსმა პატრიცია ბეილიმ.
Telegram ჯგუფი, რომელსაც მკვლევარები აფინანსებენ RT-ის მიერ, წერს, რომ რუსეთი ცდილობს “გაარღვიოს საინფორმაციო ბლოკადა უკრაინის მოვლენების გარშემო”.
“მთელი სიმართლე უკრაინის ყველაზე მნიშვნელოვან ვიდეოებში 17 უცხო ენაზეა. გაუზიარეთ ეს ვიდეოები თქვენს მეგობრებს საზღვარგარეთ. შეუერთდით საინფორმაციო მილიციას!” – წერს ჯგუფის ბიო.
როგორც მკვლვარები ამბობენ, გავრცელდა 8000-ზე მეტი ვიდეო, როგორიცაა უკრაინის დაბომბვის სავარაუდო მსხვერპლის აშკარა ჩვენებები და უკრაინაში მცხოვრები ადამიანების მიერ რუსული ჯარების მხარდაჭერის შეტყობინებები.
ზოგიერთ კადრს აქვს სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული მედიასაშუალების მწვანე RT ლოგო – თუმცა, როგორც ჩანს, ის ბუნდოვანია ჯგუფის სხვა ვიდეოებში.
”ზოგადი მიზანი, რომელიც შეესაბამება რუსეთის პროპაგანდის მიზნებს, არის უკრაინის ომის შესახებ ნარატივის ხელახლა ჩამოყალიბება.
არხის ვიდეოები ყველა ერთსა და იმავე ისტორიას მოგვითხრობს სხვადასხვა კუთხით, სადაც ნათქვამია, რომ რუსი სამხედროები გულუხვად იხსნის უკრაინის მოსახლეობას, რომელიც ალყაშია არიან, გენოციდური მთავრობისა და ნაცისტური მებრძოლების მიერ”, – წერს ნისოსი თავის მოხსენებაში.
ვიდეოები, ასევე ითარგმნება ისეთ ენებზე, როგორიცაა პორტუგალიური, იტალიური, სპარსული, ფრანგული და ვიეტნამური.
როდესაც Telegram ჯგუფი 2022 წლის აპრილში ამოქმედდა, RT-ის მთავარმა რედაქტორმა მარგარიტა სიმონიანმა თქვა, რომ ეს იყო „სახალხო საინფორმაციო მილიციის“ ნაწილი, რათა ხელი შეუწყოს პრორუსული პერსპექტივების გლობალურ გავრცელებას.
ეს არის პასუხი დასავლეთის მიერ რუსული სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული მედია არხების, მათ შორის RT-ის აკრძალვის საპასუხოდ, ისეთ არხებზე, როგორიცაა YouTube, Facebook და Instagram.
ვიდეოების გაზიარება შესაძლებელია Twitter-ზე დროშის გარეშე ქსელის ეტიკეტირების სისტემის ქვეშ, რომელიც აფრთხილებს მომხმარებლებს, თუ კონტენტი დამზადებულია რუსული სახელმწიფო მედიის მიერ.
,,ვიდეოები, ასევე განთავსებულია სხვა ქსელებში, მათ შორის TruthSocial, სოციალური მედიის საიტი, რომელიც შეიქმნა აშშ-ს ყოფილი პრეზიდენტის დონალდ ტრამპის მიერ,“ – რომელიც აღმოაჩინა Nisos-ის მკვლევარებმა.
Nisos-ის მიერ გაანალიზირებული Twitter-ის 275 პროფილიდან, რომლებმაც გააზიარეს ვიდეო Telegram ჯგუფიდან, მკვლევარებმა დაადგინეს, რომ თითქმის ნახევარმა გამოაქვეყნა ზუსტად იმავე ფორმატში, რაც მათი თქმით, კოორდინირებული დეზინფორმაციის მცდელობის ნიშანია.
Nisos-მა თქვა, რომ ყველა ანგარიშის მეოთხედი, რომელიც აზიარებს შინაარსს, აჩვენებს „ბოტის მსგავს მახასიათებლებს“ მათი საქმიანობის შაბლონების, მიმდევრებისა და ენის მიხედვით.
თუმცა, მკვლევარებმა აღნიშნეს, რომ ზოგიერთი მომხმარებელი შესაძლოა დამოუკიდებლად აზიარებდა ვიდეოებს.
Twitter-მა განაცხადა, რომ ის ასახელებს კონტენტს, რომლის იდენტიფიცირებაც შესაძლებელია, როგორც რუსული სახელმწიფო მედიიდან.
„ჩვენ ვიყენებთ ეტიკეტებს იმისათვის, რომ ტვიტერზე ნათლად განვაცხადოთ, როდის მართავს ანგარიშს სახელმწიფო მოქმედი პირი, როგორიცაა სახელმწიფოს მიერ მხარდაჭერილი მედია საშუალება. ჩვენ გავაძებთ ტვიტებს ამ ტიპის ანგარიშებიდან“, – თქვა Twitter-ის სპიკერმა.
რუსული პროპაგანდის დარბევა
უკრაინაში ომის დაწყების შემდეგ მთავრობები და ტექნიკური კომპანიები რუსულ პროპაგანდას დაუპირისპირდნენ.
მარტში ევროკავშირმა შეაჩერა Sputnik-ისა და RT/Russia Today-ის სამაუწყებლო საქმიანობა ბლოკში, სანამ კრემლი არ დაასრულებს კონფლიქტს.
„თუ ინფორმაცია სისტემატურად არის დაბინძურებული სიცრუით და მოქალაქეებს დაუმახინჯეს, რომელებსაც არ შეუძლიათ რეალობის მკაფიო გაგება და მათ პოლიტიკური მსჯელობა, ანალოგიურად დამახინჯებულია“, – თქვა ევროკავშირის დიპლომატმა ჯოზეპ ბორელმა ამ წლის დასაწყისში.
ბორელმა თქვა, რომ მოსკოვის მიერ კონტროლირებადი საშუალებები იყო კარგად გაჟღენთილი პროპაგანდისტული მანქანის ნაწილით, რომელიც ავრცელებდა მიკერძოებულ ამბებს ვლადიმერ პუტინის ნამდვილი განზრახვების შესახებ.
სოციალური მედიის კომპანიებმა, ასევე იბრძოდნენ რუსეთიდან დეზინფორმაციის წინააღმდეგ.
Google-მა, რომელიც ფლობს YouTube-ს, მარტში გამოაცხადა, რომ კრძალავს რუსეთის სახელმწიფო მედიის ვიდეოების გაზიარების პლატფორმაზე.
მეტამ ასევე აუკრძალა იმავე მედიასაშუალებებს ფეისბუქსა და ინსტაგრამზე შესვლა.
Twitter-მა წაშალა RT და Sputnik თავისი პლატფორმიდან ევროკავშირის ტერიტორიებზე მყოფი მომხმარებლებისთვის, რათა დაეცვათ ბლოკის სანქციები რუსეთის სახელმწიფო მედიის მიმართ.
ავტორი
