თანამედროვე სამყაროში ციფრული ტექნოლოგიების გარეშე ცხოვრება წარმოუდგენელია. ბავშვებიც საკმაოდ დიდ დროს ატარებენ ციფრულ მოწყობილებებთან, თამაშობენ, სწავლობენ ან თანატოლებს ეკონტაქტებიან.
სამწუხაროდ, ბევრ მშობელს უჭირს ზღვარის გავლება, სად მთავრდება ბავშვებისთვის გაჯეტების აუცილებელი საჭიროება და საიდან იწყება ეკრანდამოკიდებულება. საკითხი განსაკუთრებით აქტუალური პანდემიის ფონზე გახდა, როდესაც სწავლება სკოლებში ონლაინ რეჟიმში მიმდინარეობდა და ბაღები დაკეტილი იყო. ნეიროფსიქოლოგი მარიკა არევაძე საუბრობს, რას გულისხმობს სინამდვილეში ეკრანდამოკიდებულება, რა იწვევს მას და მშობლებს სთავაზობს მნიშვნელოვან რეკომენდაციებს, რითაც პრობლემისგან გამოწვეული ზიანის შემცირებას შეძლებენ:
– ეკრანდამოკიდებულება ეს არის ტელევიზორზე ან გაჯეტზე (აიპედი, მობილური ტელეფონი, კომპიუტერი და ა.შ.) მიჯაჭვულობა, რაც აზიანებს ბავშვის ყოველდღიური ცხოვრების ხარისხს. აქ მოიაზრება: ძილის, კვების, პირადი ჰიგიენის დაცვის, აკადემიური მიღწევის, თანატოლებთან ურთიერთობის პრობლემა, ოჯახის წევრებთან კომუნიკაციის პრობლემა და ა.შ. ამ განმარტებით, ეკრანდამოკიდებულება განისაზღვრება არა მხოლოდ ეკრანთან გატარებული წუთებისა და საათების გამოთვლით, არამედ მისი მავნე ზეგავლენის ხარისხის შეფასებით ბავშვის ყოველდღიურობაზე, ჩვეულ ფუნქციონირებაზე. უნდა გვახსოვდეს, თუ ბავშვი რეკომენდებულ დროზე (იგულისხმება მსოფლიო ჯანდაცვის ორგანიზაციის ან ამერიკის პედიატრთა ასოციაციის სტანდარტი) უფრო დიდ დროს ატარებს ეკრანთან, ის ეკრანდამოკიდებულების ჩამოყალიბების რისკჯგუფშია. ამის საპირისპიროდ, შესაძლოა ეკრანთან გატარებული დრო არც აღემატებოდეს რეკომენდებულს, მაგრამ იგი მაინც არღვევდეს ბავშვის ყოველდღიური ფუნქციონირების ხარისხს (ასეთია რისკ ჯგუფში მყოფი ბავშვები, მაგალითად სხვადასხვა ნეიროგანვითარებითი დარღვევისეყვანილი და თავისი სადიაგნოსტიკო კრიტერიუმებიც კი აქვს (DSM-5, 2013).
მსოფლიო ჯანდაცვის ორგანიზაციის (WHO, 2019) რეკომენდაციით:
- წლამდე და 1 წლის ასაკის ბავშვი სააერთოდ არ უნდა ურთიერთობდეს ეკრანთან.
- 2 წლის ასაკის ბავშვი ეკრანთან შესაძლოა ურთიერთობდეს დღეში მაქსიმუმ 1 საათი, რაც ნაკლები, მით უკეთესი.
- 3-4 წლის ასაკის ბავშვი – არაუმეტეს 1 საათისა. რეკომენდებულია გაჯეტთან ბავშვისა და მშობლის კოოპერაციული კომუნიკაცია. მშობელი ზის ბავშვის გვერდით და უხსნის ეკრანზე მიმდინარე მოვლენებს (ეხმარება მნიშვნელობის წვდომაში).
5 წლამდე ასაკის ბავშვები ჯანმრთელები რომ გაიზარდონ, აუცილებლად ნაკლები დრო უნდა გაატარონ ეკრანებთან მჯდომარე პოზიციაში, კარგად უნდა ეძინოთ და ხშირად უნდა დაკავდნენ აქტიური, მოტორული თამაშებით (WHO, 2019). ამ რეკომენდაციით, WHO ბავშვის ჯანმრთელი მომავლისთვის (ფიზიკური განვითარებისთვის და ხარისხიანი ძილისთვის) ერთ-ერთ მთავარ ხელის შემშლელ ფაქტორად მოიაზრებს ეკრანთან გატარებულ დროს. სწორედ ამიტომ არის ასეთი პრინციპული საკუთარ პოზიციაში.
5-6 წლის და სასკოლო ასაკის ბავშვების შემთხვევაში კი, რეკომენდებული დღიური ნორმა არ აღემატება ორ საათს (რაც ნაკლები, მით უკეთესი).
თანამედროვე ციფრული ეპოქის პირობებში, კი, ყველა ადამიანი, განურჩევლად ასაკისა იყენებს გაჯეტს, თქვენ სწორად შენიშნეთ. თუმცა ეს იმას არ ნიშნავს რომ მშობელმა არ უნდა დააწესოს ეკრანთან გატარებული დროის ლიმიტი. პირიქით, ეკრანთან გატარებული ლიმიტის დაწესება რეკომენდებულია და უფრო მეტიც, აუცილებელიცაა.
WHO-ს რეკომენდაციით, 5 წლამდე ასაკის ბავშვი დღეში მინიმუმ 3 საათი უნდა იყოს დაკავებული აქტიური მოტორული თამაშებით. 1-2 წლის ასაკის ბავშვს უნდა ეძინოს დღე-ღამეში 11-14 სთ, ხოლო 3-4 წლის ასაკის ბავშვს კი 10-13 სთ.
– რა ზიანის მოტანა შეუძლია ეკრანსა და გაჯეტებს ბავშვის ჯანმრთელობისთვის?
– მრავალმხრივი, მათ შორის: ოფთალმოლოგიური ხასიათის პრობლემები, ჭარბწონიანობა, ძილის დარღვევა, კვების ჩვევის დარღვევა, თანატოლებთან ურთიერთობის პრობლემები, პრობლემები სწავლაში, სენსორული ინტეგრაციის სირთულეები, ერთობლივი და წარმოსახვითი თამაშის სირთულეები, ვერბალური და არავერბალური კომუნიკაციის სირთულეები (უპირატესად რისკ ჯგუფში მყოფი ბავშვებისთვის), თვითრეგულაციის უნარის დარღვევა. ეს უკანასკნელი გულისხმობს მისაღწევი მიზნის დასახვას, მიზნის მისაღწევი საფეხურების დაგეგმვას, მიზნის მიღწევაზე კონცენტრაციის შენარჩუნებას შინაგანი და გარეგანი დისტრაქტორების პირობებში, დაგეგმილი საფეხურების განხორციელებას და მიღწეული შედეგის მონიტორინგს/გაკონტროლებას. უნდა აღინიშნოს რომ ბავშვის/ზრდასრულის ფუნქციონირების თითოეული სფეროსთვის თვითრეგულაციას (აღმასრულებელ ფუნქციებს) კრიტიკული მნიშნველობა აქვს და ხშირად განსაზღვრავს აკადემიურ, პროფესიულ და სოციალურ მიღწევებს.
“ბავშვებს სჭირდებათ სოციალური ინტერაქცია და არა ეკრანთან ინტერაქცია” (ამერიკის პედიატრთა ასოციაცია). ეკრანდამოკიდებულ მოზარდებში ნეიროვიზუალური კვლევები მიუთითებენ ინფორმაციის გადამუშავების დაქვეითებულ უნარსა და იმპულსის დამუხრუჭების პრობლემაზე (Dong & Devito 2013), წამახალისებლის/ჯილდოს მიმართ მომატებულ მგრძნობელობაზე და დანაკარგის მიმართ დაქვეითებულ მგრძნობელობაზე (Dong & Devito 2013),თავის ტვინის პათოლოგიურ აქტივობაზე, რაც კავშირშია დავალებასთან გამკლავების მწირ უნარებთან(Yuan 2011). იგივე ნეიროვიზუალური კვლევები ავლენენ ეკრანდამოკიდებულების მავნე ზეგავლენას თავის ტვინის ქსოვილზეც, შუბლის წილის ატროფიისა და თავის ტვინის ქერქის გათხელების სახით (Yuan, 2013).
წყარო: mshoblebi.ge
