რუსეთის მიერ საქართველოს დაპყრობის შემდეგ ქართველთა დიდი ნაწილი ახალი ,,სამშობლოს” და პატრონის ყველაზე ერთგული და საიმედო დამცველები გახდა. ისინი აკეთებდნენ ბევრად უფრო მეტს, ვიდრე ეს მათ მოეთხოვებოდათ. გიორგი მუხრანბატონი (1820-1877), სენატორი, მეფისნაცვლის საბჭოს წევრი, მთავარი სამმართველოს სასამართლო საქმეთა დეპარტამენტის დირექტორი თავის წიგნაკში «О существе национальной индивидуальности и об образовательном значении крупных народных единиц», (Тифлис, 1872) მრავალი ქართველისთვის გულზე მალამოდ მოსადებ სიტყვებს წერდა: ,,საქართველო მალე მოისპობა, ამაში ეჭვი არ უნდა, ამისი მსგავსი ბუნებაშიც ბევრია, დიდი თევზი პატარას ჭამს, დიდი მხეცი პატარას… ჩვენ მომავალი არა გვაქვს და უმჯობესია ჩვენი გადაგვარება და გარუსება”.
გიორგი მუხრანბატონი პარიზში გარდაიცვალა. ის თბილისში ჩამოასვენეს, კუბო იმდაგვარად იყო ჩადგმული ყუთში, რომ ვერ გაარკვიეს საით იყო თავი და საით ფეხები. ვაგონიდან გადმოტვირთვისას მუშებმა იქვე მდგომ აკაკი წერეთელს ჰკითხეს – ბატონო, იქნებ გვიბრძანო საით აქვს თავი მიცვალებულსო? აკაკიმ უპასუხა – აბა, რა გითხრათ, ჩემო ძმებო! სიცოცხლეში რომ ვერ გავუგეთ, საით ჰქონდა თავი, სიკვდილის შემდეგ ვინღა გაუგებს მაგ კურთხეულსო!
მუხრან-ბატონი რა მოსატანია და თვით პლატონ იოსელიანმა ქართველებს ასე მიმართა: ,,ბრიყვებო! არ იცით რომ საქართველოს საქმე წასულია!” და მოუწოდებდა ქართულ ენაზე წერის დანებებას და რუსულზე გადასვლას. რუსულად ვწერ და რას ვაგებ ამითო! ,,ნაცვლად ამისა, მადლობას ვიმსახურებ – ჩინებს, ფულს და პატივისცემას. ქართულს ენაზე დაწერილს კი ვინ წაიკითხავს! არავინ”.
როცა ალექსანდრე II მოკლეს გრიგილ ორბელიანმა ის ცხარე ცრემლებით დაიტირა: ,,ოჰ ღმერთო ჩემო, სადღაა იგი? თავისსავე სატახტო ქალაქში, თავის ერთგულ ხალხს შორის, კანვოის ხლებით,- კვდება საზიზღარ ბოროტ-მოქმედთაგან, ლუკმა-ლუკმად დაგლეჯილი, სახე-დამახინჯებული!.. მოკვდა განათლებულ ევროპის ჰუმანიურ შვილთა მიერ გამოგონილ ჯოჯოხეთურ მანქანის წყალობით-ო!” და შემდეგ მოსთქვამს: ,,არ ვიცი, რა ღვაწლითა და საქმით გადაჰრეცხს რუსეთი ამ სამარცხვინო ჩირქს თავის ისტორიასა“. ამ მკვლელობამდე ორმოცი წლით ადრე კი ახალგაზრდა ორბელიანი მხედარმთავარ არღუთინსკის თამადობით ენერგიულად სისხლში ახშობდა გურიის 1841 წლის ჯანყს. მაშინ ალბათ, ის ჩირქის ჩამორეცხვაზე არა ფიქრობდა. მისი ბიოგრაფი იონა მეუნარგია ამ საომარ ოპერაციას ლამის გმირობად უთვლის და დასძენს რომ ,,..დაუცხრომელ მოქმედებაში და ბრძოლაში მისი სამხედრო და საერო ნიჭი ძალზე გაილესაო…”
ნიკოლოზ ბარათაშვილი საკუთარ ბიძასადმი, გრიგოლ ორბელიანისადმი მიწერილ წერილში წერდა: „საყვარელო ძმაო გრიგოლ, შენი წიგნი მომიტანა დიმიტრი ჯორჯაძემ. დიდად მაამა ამ წიგნმა, მეტადრე ქართველების ქებამ. _ მაინთ თქვენ და იქით ანდრონიკოვი! მილიციამ, როგორც იტყვიან, ასახელა თავისი სახელი და ზღაპრული გმირობის ხმა დაიგდო მრთელს მხედრობაში; თვარემ შენ თვითონ შეიტყობ დაწვრილებით. _ მითამ როდის და რაში არა ვყოფილვართ კარგნი, მაგრამ ჩი მიქუნიმ! მჯერა სარდლობა არღუთინსკისა, საგინოვისა და გურამოვისა, რადგან შენ აქებ, მაგრამ მინდა ერთი ჩაგიხველოთ; შენი დიპლომატობა ხომ ადრევე ვიცოდი: ხუმრობა არ არის, რომ ქართველმა კაცმა გურულებს შეაგონოს ყოველივე უბედურება, რომელიც შეუდგების აღშფოთებას; შაბაშ მკლავთა და განკარგულებათა თქვენთა!“
ასევე ლესავდა ორბელიანი საკუთარ ნიჭსა და იარაღს 1866 წელს თბილისში ამქრების ამბოხისას, როცა გადასახადებით შეწუხებული მოსახლეობა ქუჩაში გამოვიდა. თავდაპირველად ხალხის დასაწყნარებლად ის თავად გამოვიდა ხალხთან და მოუწოდა: გონს მოდითო, კანონი ყველასათვის ერთიაო, კაცი მთავარმართებელი ვარ და ცხენის ხარჯს მეც კი ვიხდიო. ამაზე ერთმა კინტომ უპასუხა, შე დალოცვილო, თქვენ ცხენს ინახავთ, ჩვენ კი ცხენი გვინახავსო, აი რა, განსხვავებაა ჩვენს შორისო. რაც არ გვაქვს, საიდან მივცეთ მომეტებული გადასახადიო? არაფერი რომ გამოუვიდა, მოთმინებიდან გამოსული გენერალი ორბელიანი აჯანყებულებს დაემუქრა, რაზეც ხალხმა სტვენით, გინებით და ქვების სროლით უპასუხა. ,,ხალხის არეულობა სიტყვით არასოდეს არ დამშვიდებულაო” გვეუბნება მეუნარგია და სხვა რაღა დარჩენოდა ორბელიანს, ჯარის გამოყენებით აჯანყება სისხლში ჩაახშო. პეტრე მელიქიშვილის ცნობით, მარტო მოკლულთა რიცხვმა მაშინ რამდენიმე ათეულს მიაღწია…
სიკვდილი, კილავ, რუსეთს!
ავტორი
