მთავრობის გადაწყვეტილებით, ორწლიანი პაუზის შემდეგ, გაურკვეველი მიზეზების გამო გაუქმებული სოფლის მხარდაჭერის პროგრამა აღდგა. პროექტების შერჩევის კრიტერიუმებსა და სხვა პროცედურებზე საქართველოს რეგიონული განვითარებისა და ინფრასტრუქტურის სამინისტრომ რეგიონებში მუშაობა უკვე დაასრულა.
როგორც გაირკვა, პროგრამის ფარგლებში 20 მილიონი ლარის გახარჯვაა გათვალისწინებული, არადა, მის გაუქმებამდე, წლების განმავლობაში პროგრამის ბიუჯეტი მუდმივად 50 მილიონი ლარი იყო. ინფრასტრუქტურის სამინისტროს განმარტებით, თუ პროგრამა კარგად წარიმართება, გაისად შესაძლებელია, ბიუჯეტიც გაზარდონ.
ირკვევა, რომ წინა წლებისგან განსხვავებით, 2019 წელს სოფლის მხარდაჭერის პროგრამიდან თანხებს ცენტრალური მთავრობისგან აჭარის სოფლები ვერ მიიღებენ. მთავრობის გადაწყვეტილებით, ამგვარი პროგრამა აჭარის მთავრობამ დამოუკიდებლად უნდა შეიმუშავოს და თავად დააფინანსოს 322 სოფლის საჭიროებები. ჯერჯერობით, უცნობია, რა თანხებით გახორციელდება პროექტი, ან გახორციელდება თუ არა ის წელს საერთოდ. დღევანდელი მოცემულობით, ფაქტია, რომ აჭარის 322 სოფელი სოფლის მხარდაჭერის პროგრამიდან გათიშულია.
პროგრამა, ასევე, არ გახორციელდება მუნიციპალიტეტების ადმინისტრაციულ ცენტრებსა და თვითმმართველ ქალაქებში, ვინაიდან ისინი საქალაქო ტიპის დასახლებებია. ცხადია, პროგრამა ვერ ხორციელდება ოკუპირებულ აფხაზეთსა და სამაჩაბლოში. ასევე ,დაფინანსების გარეშე რჩება დაცლილი სოფლებიც. 2014 წლის საყოველთაო აღწერის მონაცემებით საქართველოს 223 სოფელში არც ერთი მცხოვრები არაა რეგისტრირებული. თუმცა, ზაფხულობით ამ სოფლების უმეტესობაში მოსახლეობა საგრძნობლად მატულობს, რაც იმას ნიშნავს, რომ ეს ადამიანები გზას, გარე განათებას, წყალს თუ სხვა მუნიციპალურ სერვისებს ისევე საჭიროებენ, როგორც სოფელში მუდმივად მცხოვრებლები.
სამინისტროს განმარტებით, ვინაიდან სოფლის მხარდაჭერის პროგრამის მთავარი კომპონენტი მოსახლეობის ჩართულობაა, ხოლო დაცლილ სოფლებში მუდმივად მცხოვრები ადამიანები, ანუ გადაწყვეტილების მიმღები პირები, არ არიან, ეს სოფლები პროგრამიდან ამოიღეს. თუმცა, უწყებაში იმასაც ამბობენ, რომ, შესაძლოა, ეს მართლაც იყოს პროგრამის ხარვეზი და მომდევნო წლებში ამ მიმართულებით გარკვეულ ცვლილებებსაც არ გამორიცხავენ.
მთავრობა პროგრამის გახორციელებისას 2014 წლის აღწერის მონაცემებს დაეყრდნო, თუმცა, მას შემდეგ სოფლებში ვითარება შეიცვალა. მაგალითად, მთის კანონის ამოქმედების შემდეგ სოფლები გაიყო, მაგრამ რადგან გაყოფილი სოფლები 2014 წელს არ არსებობდა, აქ პროგრამის გახორციელებაც კითხვის ნიშნის ქვეშ დადგა.
სამინისტროში ამბობენ, რომ ასეთი შემთხვევების შესახებ იციან და მუნიციპალიტეტებს რეკომენდაციაც მისცეს, რომ მათთვის განკუთვნილი თანხები ასეთ პრობლემურ სოფლებზეც გადაანაწილონ.
რაც შეეხება დანარჩენ სოფლებს, სამინისტროს ინფორმაციით, სოფლის მხარდაჭერის პროგრამიდან 5-დან 10 ათას ლარამდე ღირებულების მცირე ინფრასტრუქტურული პროექტები დაფინანსდება, თუმცა, თანხა სოფლებზე პროპორციულად არ განაწილდება. მთავარი განმსაზღვრელი, ამ შემთხვევაში, დასახლების ზომა იქნება. კერძოდ, დასახლებას, რომელშიც მცხოვრებთა რაოდენობა შეადგენს არა უმეტეს 200 მცხოვრებს, გამოეყოფა 5 000 ლარი; 6 000 ლარი გამოეყოფა დასახლებას, რომელშიც მცხოვრებთა რაოდენობა 201-დან 400 მცხოვრებს შეადგენს. დასახლებას, რომელშიც 401-დან 1 000 მცხოვრებამდეა, 8 000 ლარი გამოეყოფა; 1 000 მცხოვრებზე მეტი რაოდენობის დასახლებას კი 10 000 ლარი გამოეყოფა.
გარდა სოფლის მხარდაჭერის პროგრამით განსაზღვრული თანხისა, მუნიციპალიტეტს შესაძლებლობა ეძლევა, ამა თუ იმ პროექტის თანხის ოდენობა თანადაფინანსებით გაზარდოს, რომლისთვისაც შეუძლია, თანხა მუნიციპალური ბიუჯეტიდან გამოყოს, ან დონორი ორგანიზაციებიდან მოიზიდოს, თუმცა, ეს თანხა პროექტის ღირებულების 100%-ს არ უნდა აღემატებოდეს.
რაც შეეხება დასაფინანსებელი პროექტების ჩამონათვალს, იგი მკაფიოდაა განსაზღვრული. დაფინანსდება: სასმელი წყლის სისტემების რეაბილიტაცია (მათ შორის, ჭაბურღილები, წყალსადენები და ა. შ. მათი გაწმენდა); წყაროების მოპირკეთება; სარწყავი სისტემების, სანიაღვრე არხების რეაბილიტაცია; ნაპირსამაგრი სამუშაოები; გზების, ხიდების, ცხაურების, ხიდბოგირების, გადასასვლელების მოწყობა; გარე განათების დამონტაჟება; სკოლების მიმდებარე ტერიტორიის კეთილმოწყობა; სკოლამდელი დაწესებულებების რეაბილიტაცია და შესაბამისი ინვენტარით მოწყობა; ამბულატორიის შენობების მშენებლობა-რეაბილიტაცია; კულტურის ობიექტების მოწესრიგება; სპორტული ინფრასტრუქტურის მოწყობა, მოედნები და მოედნების ინვენტარის შეძენა; სკვერებისა და სველი წერტილების მოწყობა შესაბამისი ინვენტარით; წისქვილების რეაბილიტაცია და შესაბამისი ინვენტარით აღჭურვა; სასაფლაოს შემოღობვა; თავშეყრის ადგილებისა და მოსაცდელების მოწყობა; მინიჰესების მოწყობა და შესაბამისი რეაბილიტაცია/აღდგენა.
გარდა იმისა, რომ ადგილებზე მცირე ინფრასტრუქტურა მოგვარდება, სოფლის მხარდაჭერის პროგრამა იმითაც იყო მნიშვნელოვანი, რომ გადაწყვეტილების მიღებაში უშუალოდ მოქალაქე იყო ჩართული _ ის, თუ რა უნდა გაკეთებულიყო სოფელში, საერთო კრებაზე სწორედ მოსახლეობას უნდა გადაეწყვიტა, ადგილობრივ ხელისუფლება კი საკუთარი მოსახლეობის მიერ შერჩეულ პროექტს ახორციელებდა.
მოქალაქეთა მონაწილეობა ახლაც პროგრამის უმთავრესი კომპონენტია. თუმცა, მოსახლეობის რიცხოვნობიდან გამომდინარე, სოფლების ნაწილში კონსულტაციები, ნაწილში კი დასახლების საერთო კრებები ჩატარდება.
დასახლებაში, რომელშიც რეგისტრირებული ამომრჩევლის რაოდენობა შეადგენს არა უმეტეს 500 ამომრჩეველს, პროექტი შეირჩევა დასახლების საერთო კრებაზე, ხოლო დასახლებაში, რომელშიც რეგისტრირებული ამომრჩევლის რაოდენობა შეადგენს 501-დან 1000 ამომრჩეველს, პროექტი შეირჩევა ამომრჩევლებთან კონსულტაციების გზით, რომელშიც მონაწილეობა უნდა მიიღოს არანაკლებ 100-მა ამომრჩეველმა;
დასახლებაში, რომელშიც რეგისტრირებული ამომრჩევლის რაოდენობა აღემატება 1 000 ამომრჩეველს, პროექტი შეირჩევა ამომრჩევლებთან კონსულტაციების გზით, რომელშიც მონაწილეობა უნდა მიიღოს არანაკლებ 200-მა ამომრჩეველმა. ამომრჩევლებთან კონსულტაციების ორგანიზებას კი მერი ან მისი უფლებამოსილი პირი განახორციელებენ.
არსებობს გამონაკლისი შემთხვევებიც. მაგალითად, თუ დასახლების საერთო კრების, ან ამომრჩევლებთან გამართული კონსულტაციების შედეგად, ორმა ან მეტმა საპროექტო წინადადებამ სხვებზე მეტი და თანაბარი რაოდენობის ხმა მიიღო, საბოლოო გადაწყვეტილებას, თუ რომელი პროექტი გახორციელდეს, მუნიციპალიტეტის მერი მიიღებს.
წინა წლებისგან განსხვავებით, სოფლებს აღარ ეძლევათ შესაძლებლობა, ერთობლივად მოაგვარონ ის პრობლემები, რომელიც, შესაძლოა, ორ ან რამდენიმე სოფელს ერთობლივად აწუხებდეს. მაგალითად, სასმელი ან სარწყავი წყლის იმ სისტემების რეაბილიტაცია, რომელიც ორ ან რამდენიმე სოფელს ამარაგებს. ასევე, აიკრძალა ერთი სოფლისთვის გამოყოფილი თანხით სხვა სოფლის საჭიროებების დაფინანსება.
გარდა ამისა, თუ წინა წლებში ვალდებულება იყო, რომ სამუშაოთა შესასრულებლად მაქსიმალურად უნდა დასაქმებულიყო შესაბამისი დასახლების მოსახლეობა, 2019 წლის დადგენილებაში ეს მოთხოვნა აღარ დევს. ინფრასტრუქტურის სამინისტროს განმარტებით, ეს ცვლილება კანონმდებლობის შეცვლამ გამოიწვია.
პოზიტიური სიახლეა ის, რომ გადაწყვეტილებას პროექტების დაფინანსების შესახებ მუნიციპალიტეტების საკრებულოები მიიღებენ, თუმცა, პროექტების ჩამონათვალსა და ხარჯთაღრიცხვას ინფრასტრუქტურის სამინისტროს მაინც გაუგზავნიან. განკარგულება მუნიციპალიტეტებისთვის თანხის გამოყოფის შესახებ კი საქართველოს მთავრობამ უნდა გამოსცეს, იმიტომ, რომ სოფლის მხარდაჭერის პროგრამისთვის განკუთვნილი თანხა სახელმწიფო ბიუჯეტიდან გამოიყოფა და არა – მუნიციპალური ბიუჯეტებიდან.
თუმცა, საკრებულოებმა მათთვის განკუთვნილი თანხების განაწილება 1 აპრილამდე უნდა მოასწრონ. თუ ამ დრომდე ისინი თანხებს სრულად ვერ გაანაწილებენ, დარჩენილი თანხა ცენტრალურ ბიუჯეტში დაბრუნდება და მას რეგიონებში გასახორციელებელი პროექტების ფონდს მოახმარენ.
რაც შეეხება უშუალოდ ლანჩხუთს, აქ სოფლის მხარდაჭერის პროგრამის ფარგლებში დასახლებებში პროექტების შერჩევის პროცედურების გახორციელების მიზნით შეიქმნა სამუშაო ჯგუფი, რომელსაც მერის პირველი მოადგილე გოგი ფაცურია ხელმძღვანელობს. პირველი საერთო კრება 21 იანვარს ქვემო შუხუთში გაიმართება, ხოლო მთლიანად ეს პროცესი 28 იანვარს დასრულდება.
