„ტაშტი“, „ასატრინა“ და „ქეშად“ აღებული ფული

ქართველი მსახიობები შესანიშნავი იუმორის გრძნობით იყვნენ დაჯილდოებულები. ამ თვისების გამო სხვადასხვა კურიოზულ მდგომარეობაში არაერთხელ ჩავარდნილან.

დღევანდელ წერილში რამდენი ათეული წლით უკან დავბრუნდეთ და ნაკლებად ცნობილი რამდენიმე სახალისო ისტორია გავიხსენოთ.

ცნობილი მსახიობი, საბჭოთა კავშირის სახალხო არტისტი აკაკი ვასაძე იხსენებდა: „დამწყებ მსახიობს ისეთ მსახიობებთან მომიწია თამაში, ვისთან ერთად სუნთქვაც კი მერიდებოდა… ქალბატონ ნუცა ჩხეიძეს განსაკუთრებულ პატივს ვცემდი. ეგნატე ნინოშვილის პიესა „ქრისტინეში“ კი სწორედ ქალბატონ ნუცასთან ერთად მომიწია თამაში. იასონის როლს ვასრულებდი და მისთვის უნდა მეკოცნა, მაგრამ ვერ გავუბედე. ძალიან ახალგაზრდა ვიყავი და შემრცხვა. ამიტომ, ქართული ადათ-წესების მიხედვით, მას მხარზე ვეამბორე…

– ნუ გეშინია, – გამამხნევა რეჟისორმა, – შენი გაუბედაობა შემპარავი კაცის მეტყველების კილოსთვის გამოვიყენოთ, სიჭაბუკე წვერ-ულვაშით დავფაროთ, ხოლო სხეული კი ნაბადში გავახვიოთ. ეს ერთგვარი ფარდის როლს გაგიწევს თამაშში.

ეს სიტყვები ჩემთვის საკმარისი აღმოჩნდა და დაიმედებულმა უფრო თამამად შევდგი ფეხი ჩემთვის ჯერ კიდევ უცნობ სამყაროში.“

ერთხელ, ცნობილმა მსახიობმა შალვა ღამბაშიძემ (მაკარი – „ქეთო და კოტეში“) დედას თბილისში ტაშტი უყიდა და ზესტაფონში გაემგზავრა. თავად უკაპიკოდ დარჩა და ტაშტთან ერთად უბილეთოდ მგზავრობდა.

„ვიფიქრე გავძვრები-მეთქი. მაგრამ თვალი მომკრა კონტროლიორმა და ამომყვა. მე ადგილი ვინაცვლე, ის ჩემკენ წამოვიდა. თავი ავარიდე, სხვა ვაგონში გადავედი, ვიმალებოდი, მაგრამ ფეხდაფეხ მომყვებოდა… ორივენი დავიტანჯეთ. უძინარმა და გასავათებულმა ჩამოვაღწიე ზესტაფონში და რომ ვიფიქრე, მეშველა, ახლა რაღას დამაკლებს-მეთქი, გავიხედე და ის ღმერთგამწყრალი წინ არ დამიდგა ბაქანზე?

– ბიძიკო, – მითხრა ჭაღარა კონტროლიორმა, რატომ გამაწვალე ამხელა ადამიანი? მინდოდა, ჩემი ადგილი დამეთმო, რომ მოსვენებით გემგზავრა და ამიტომ დაგდევდი, შენ კი, როგორც ჭირიანს გამირბოდი. სცენაზე გნახე, ძალიან მომეწონე და ადგილს როგორ დაგამადლიდიო“.

მსახიობი აკაკი კვანტალიანი თავდაუზოგავად მუშაობდა თეატრში, კინოში, ეწეოდა საკონცერტო მოღვაწეობას, მაგრამ მისი ხელფასი მაინც ვერ აუდიოდა მის პურმარილიანობას. მუდამ ცოლისდის ვალი ჰქონია და მეუღლესთანაც ხშირად კამათობდა ფინანსურ საკითხებზე. ერთ-ერთი ასეთი დავის შემდეგ, უმცროს ძმას, ვასოს, საქეიფოდ დაუპატიჟებია. ცოლი გაცეცხლებულა, მაგრამ, მაზლს დაუმშვიდებია: რამდენ ჭიქასაც დავლევ, იმდენი თუმანი ჩემზე იყოსო. კაკო წაჰყოლია და 44 ჭიქამდე ასულა (ძმისწული, ბიძინა კვანტალიანი ითვლიდა და ჭიქების რაოდენობასაც „ბერავდა“). ბოლოს ვასოს თანხა დაუმრგვალებია და რძლისთვის 500 მანეთი გაუგზავნია. ქალი მაინც ბრაზობდა: ისე ას ჭიქას სვამ და ახლა რა გეტაკა, 44 ჭიქაზე მეტი ვერ დალიეო?

ჯანსუღ კახიძე ასეთ ისტორიას ყვებოდა:

„მე და გია ყანჩელი „ინტურისტის“ ბაღში რომ რესტორანი იყო, იქ წავედით. სტუმრები გვყავდა. სუფრა უნდა გაგვეშალა და გავიგეთ, რომ წინა დღით იქ შესანიშნავი „ასატრინა“ ჰქონდათ. მაშინ „ასატრინა“ ძნელი საშოვნელი იყო, ძირითადად, ცეკას თანამშრომლებზე ნაწილდებოდა. ოფიციანტმა გვითხრა: კი, გუშინ გვქონდა, მაგრამ დღეს აღარ გვაქვს და, თუ მაინცდამაინც არ იშლით, აი, ამ კაცთან (თითი გაიშვირა) მიდით, რესტორნის დირექტორია და მას უთხარითო. მივედით დირექტორთან. ეტყობა, დაღლილი იყო. მაგიდასთან იჯდა, აკაკი წერეთელივით ცალი ხელი ლოყაზე მიედო და თავი ჩაეღუნა. ვიფიქრე, ჩამოვუთვლი ამ კაცს ჩემს რეგალიებს და იქნებ „ასატრინა“ გამოგვიჩინოს-მეთქი. დირექტორმა ერთი შემომხედა და მკითხა:

– რა გნებავთო.

– მე მსოფლიო ფესტივალის ლაურეატი, ოპერის თეატრის სამხატვრო ხელმძღვანელი და მთავარი დირიჟორი ვარ-მეთქი და ბოლოს დავაყოლე: გუშინ „ასატრინა“ გქონდათ, სტუმრები გვყავს, იქნებ პატივი გვცეთ და გაგვატანოთ-მეთქი.

რესტორნის დირექტორმა შემათვალიერა და კარგა ხნის პაუზის მერე მითხრა:

– შენ, ვანიჩკას ბიჭი არ ხარ?

– დიახ-მეთქი, – ვუპასუხე.

– მერე რას იტყლარჭებიო, – მითხრა  და საჭიროზე მეტი „ასატრინა“ ჩამიდო მანქანაში…“

1964 წელს გენიალურ ქართველ ბალერონს, ვახტანგ ჭაბუკიანს წარმატებული გასტროლები ჰქონდა შეერთებულ შტატებში. მისი გამოსვლები ყოველთვის ანშლაგით მიდიოდა და ამერიკელმა იმპრესარიომ გათვალისწინებულზე მეტი ფული იშოვა. ამიტომ, გადაწყვიტა, რომ გარდა იმ თანხისა, რომელიც კონტრაქტით იყო დადგენილი და პირდაპირ საბჭოთა ხაზინაში ირიცხებოდა, გენიალური ბალერონისთვის პირადი საჩუქარი გაეკეთებინა. მან  ჭაბუკიანს 5 ათასი დოლარი „ქეშად“ ხელზე მისცა. ეს ამბავი მაშინვე შეიტყო „კაგებემ“ და მოსკოვში გამომგზავრებამდე ორი დღით ადრე საბჭოთა ელჩმა, ანატოლი დობრინინმა ჭაბუკიანი საელჩოში დაიბარა და უთხრა:

– ვახტანგ მიხაილოვიჩ, ხომ იცით, რომ  ჩვენთან დაუშვებელია, რომ ვალუტა ხელზე გქონდეთ. უმეტესი ნაწილი უნდა ჩაგვაბაროთ. გამონაკლისის სახით კი, ნებას გრთავთ, რომ ორასიოდე დოლარი დაიტოვოთ და თქვენი ახლობლებისთვის სუვენირები შეიძინოთო.

ჭაბუკიანმა დობრინინს უთხრა, რომ დოლარებს მეორე დღეს ჩააბარებდა და საელჩოდან წამოვიდა. გზაში კი ანტიკვარულ მაღაზიაში შეიარა და 5 ათას დოლარად ღირებული უძველესი და უიშვიათესი ჩინური ფაიფურის უზარმაზარი ლარნაკი იყიდა. მეორე დილით კი ამ ლარნაკით დობრინინს მიადგა საელჩოში. ერთხანს ჭაბუკიანი ლარნაკს ათვალიერებდა და მისი სილამაზით ტკბებოდა. შემდეგ კი ისეთი მოძრაობა გააკეთა, თითქოს ეს ძვირფასი ლარნაკი დობრინინისთვის საჩუქრად უნდა გადაეცა, მაგრამ   „მოულოდნელად“ ხელიდან „გაუვარდა“ და დაიმსხვრა.

ჭაბუკიანმა იატაკიდან ძვირფასი ლარნაკის ერთი პატარა ნატეხი აიღო, ცხვირსახოცში შეახვია და საბჭოთა ელჩს უთხრა:

– ეს – მე, ჩემი ჰონორარის თქვენგან ნაწყალობევი წილი, დანარჩენი კი თქვენი იყოსო.

ამ შემთხვევის შემდეგ ჭაბუკიანის უცხოურ გასტროლებს საბჭოთა მთავრობამ ტაბუ დაადო.

ერთხელ ცნობილმა მევიოლინემ და დირიჟორმა გიდონ კრემერმა გია ყანჩელს დაურეკა და ვენაში, კონცერტზე დაპატიჟა, სადაც სხვა ნაწარმოებებთან ერთად, მისი სიმღერა უნდა შესრულებულიყო გია დანელიას ფილმიდან „ქინძაძა“. ყანჩელმა კრემერს მოუბოდიშა და უთხრა, რომ კონცერტს ვერ დაესწრებოდა და შესთავაზა გია დანელია დაეპატიჟებინა. კრემერი დათანხმდა და ყანჩელს სთხოვა დანელიას დაპატიჟება, რადგან თავად მას არ იცნობდა. ყანჩელმა დანელიას დაურეკა და კრემერის თხოვნა გადასცა. რეჟისორი იმ პირობით დათანხმდა კონცერტზე დასწრებას, თუკი გამოაცხადებდნენ, რომ სიმღერის ტექსტის ავტორი გია დანელია იყო. კრემერი დათანხმდა. დანელია კონცერტზე წავიდა. ყველაფერმა კარგად ჩაიარა, ყანჩელის ნაწარმოები შესრულდა და სიმღერის ავტორიც გამოაცხადეს… გარკვეული დრო რომ გავიდა, გია ყანჩელს რეზო გაბრიაძე შეხვდა, რომელიც „ქინძაძას“ სცენარის ავტორია და უთხრა:

– შენზე ნაწყენი ვარ.

– რატომ? – ვერ მიხვდა ყანჩელი.

გაბრიაძეს ჩაეცინა და მიუგო:

– ვენაში, კონცერტზე „ქინძაძადან“ შენი სიმღერა შეუსრულებიათ და ტექსტის ავტორად მხოლოდ გია დანელია გამოუცხადებიათ. არა და, მისი მხოლოდ „კუ“ იყო, ჩემი კი – „ჩქთ, ჩქთო“.

სიმღერაში სულ ორი სიტყვაა – „კუ“ და „ჩქთ, ჩქთ“.