საქმე ეხება მარგველაშვილის განათლების მინისტრად მუშაობის პერიოდს. გამომცემლები საქართველოს პრეზიდენტს ინტელექტუალური საკუთრების ხელყოფაში ადანაშაულებენ. შვიდმა გამომცემელმა საკონსტიტუციო სასამართლოში შეიტანა სარჩელი, ხოლო 4 გამომცემელი თბილისის საქალაქო სასამართლოში ადმინისტრაციული წესით ითხოვს საქმის განხილვას, ერთ გამომცემელს კი სამოქალაქო სარჩელი აქვს შეტანილი. “დიოგენე,” “ინტელექტი,” “ლოგოსპრესი” და სხვა 15-მდე გამომცემლობა სახელმწიფოსგან მიყენებული და მოსალოდნელი ზარალის ანაზღაურებას ითხოვს, რომელიც მილიონობით ლარს აჭარბებს.
” 20 წელიწადია, გამომცემლობები სასკოლო სახელმძღვანელოების ბაზარზე არიან ჩართულები. მაშინ, როდესაც საქართველოში მსოფლიო ბანკის მიერ დაფინანსებული განათლების რეფორმა დაიწყო, რომელიც უამრავ სხვა საკითხთან ერთად ალტერნატიული სახელმძღვანელოების შექმნას გულისხმობდა. სახელმძღვანელო ყველა საგანში ახალი პროგრამის მიხედვით უნდა დაწერილიყო. ამას მთელი წლები მოუნდა. ეს არის ძალიან დიდი შრომა, როგორც ავტორების, ასევე გამომცემლების, სადაც იყო გარკვეული თამაშის წესები. ახლა რომ ამბობენ, თურმე არსებობდა გამომცემლობები, რომელიც მხოლოდ სასკოლო სახელმძღვანელოებზე მუშაობდა, დიახ განათლების სამინისტროდან გვქონდა მოწვევა. გვეხვეწებოდნენ, შემოდით ამ ბიზნესშიო, იმიტომ რომ უზარმაზარი თანხა იდებოდა კერძო სექტორიდან. მაგალითად, იყო ასეთი წესი. სახელმძღვანელო გადიოდა აპრობაციას 100 ან 200 სკოლაში. ეს ნიშნავს, რომ გამომცემლობა საკუთარი ხარჯით ბეჭდავდა სახელმძღვანელოებს. განათლების სამინისტროს შეჰქონდა ეს წიგნები საქართველოს სხვადასხვა სკოლაში, მთელი წლის განმავლობაში მასწავლებლები მუშაობდნენ ამ სახელმძღვანელოთი, ჰქონდათ შენიშვნები, ამას ითვალისწინებდნენ და ა.შ. ეს უზარმაზარი თანხა ჯდებოდა. ყველა ამას ვერ უძლებდა. ” – განაცხადა “გურია ნიუსთან” გამომცემლობა “ინტელექტი”-ს დირექტორმა კახმედ კუდავამ.
_ ბატონო კახმედ, ეს იყო საპილოტე პროგრამა. რატომ მიდიოდნენ ამ რისკზე გამომცემლობები?
_ გეთანხმებით, სერიოზული რისკი იყო. მაგალითად, ჩვენი 10 სახელმძღვანელო გადიოდა პილოტირებას. აქედან 5-6 სახელმძღვანელო თუ გავიდოდა პილოტირებას, ჩვენ მომდევნო წლებში გვეძლეოდა გრიფი 5-6 წლით. ამ ხარჯებს 6 წლის შემოსავალი თავისუფლად იტანდა. ამ ბიზნესში მონაწილეობა მიიღო დაახლოებით 100-მდე გამომცემლობამ. კონკურენციას ზოგმა ვერ გაუძლო, ზოგმა გაუძლო. საბოლოოდ, 20-მდე გამოცემა დარჩა.
_ თუმცა, წიგნების ფასი საკმაოდ მაღალი იყო.
_ ჩვენ შეზღუდული არ ვიყავით წიგნის ფასში. ამიტომ, ზოგჯერ წიგნის ფასი მაღალი იყო. ამას ჩვენც ვაღიარებთ. მაგრამ, ეს იყო ობიექტური მიზეზებიდან გამომდინარე. როდესაც დიმიტრი შაშკინი გახდა განათლების მინისტრი, მან გვთხოვა 1 წიგნის ღირებულებამ არ უნდა გადააჭარბოს 10 ლარსო. ეს უკვე გარკვეული შეზღუდვა იყო. კი ბატონო, მივიღეთ ეს შეზღუდვა. ვცდილობდით არ დაგვერღვია ეს პირობა. ხელშეკრულებაში მან ჩადო ერთი მუხლი_პრაქტიკულად განათლების სამინისტროს შეეძლო, დაებეჭდა ეს სახელმძღვანელოები იმ შემთხვევაში, თუ გამომცემლობა ფინანსური მოსაზრების გამო უარს იტყოდა ამ წიგნების გამოცემაზე, ან შეიქმნებოდა რამე დეფიციტი. ასეთ შემთხვევაში სახელმწიფოს შეეძლო დაბეჭდა ეს სახელმძღვანელოები და გადმოერიცხა 10% სასტამბო ღირებულების. პრაქტიკულად ეს იყო კაბალური, ძალიან ცუდი ხელშეკრულება. მაგრამ, ჩვენ იძულებულები გავხდით ხელი მოგვეწერა ხელშეკრულებაზე. რადგან თუ ხელს არ მოაწერდი, სახელმძღვანელოს გრიფირების კონკურსში არ უშვებდნენ. სწორედ ამიტომ იძულებული გავხდით ხელი მოგვეწერა. მაგრამ, სანამ ხელს მოვაწერდით, რამდენიმე პირადი შეხვედრები გვქონდა განათლების მაშინდელ მინისტრთან, შაშკინთან მაშინ როდესაც, გიორგი მარგველაშვილი არცერთ გამომცემელს ალბათ სახეზე არ გვიცნობს. ხელი კაცს არ ჩამოურთმევია. ჯერ ერთი, შეურაცხმყოფელია, კაცი რომელიც პრეზიდენტობას აპირებს და ეშინია 20 გამომცემელს შეხვდეს, რომელსაც მთელი საქართველოს წიგნის პოლიტიკა უჭირავს. რატომ გეშინია, რატომ არ ხვდები ამათ?!
_რა იყო მიზეზი იმისა, რომ მარგველაშვილი არ შეხვდა გამომცემლებს?
_ნამდვილად ვერ ვიტყვი, რომ მარგველაშვილი უჭკუო კაცია. ის ძალიან ჭკვიანი ადამიანია. მას შეეშინდა ჩვენთან შეხვედრის, რადგან პირისპირ უნდა ეთქვა ის, რასაც ტელევიზიით ამბობდა _ დიახ, ჩვენ წავართვით გამომცემლებს წიგნებიო.
ბოლოს უკვირდა, გაოცებული ვარ პროტესტის ასეთი სახითო. მთელი ერთი თვე არ ჩამოვიდნენ ტელევიზიის ნიუსებიდანო. მარგველაშვილს ეგონა, რომ ჩვენ რამე დანაშაული გვქონდა ჩადენილი და ამის გამო გავჩუმდებოდით. ჩვენი დანაშაული ის არის, რომ საქართველოს ბავშვებს მივეცით ევროპული დონის სახელმძღვანელოები.
_ სასკოლო წიგნის გამოცემის აკრძალვით “ინტელექტს” რა ზარალი მიადგა?
_ თქვენ იცით, რომ შეტანილი გვაქვს სარჩელი საკონსტიტუციო და ადმინისტრაციულ სასამართლოში. წარდგენილი გვაქვს აუდიტორის დასკვნა, სადაც წერია განათლების მინისტრის ამ გადაწყვეტილებით რამდენი ფინანსური ზარალი მივიღეთ. ეს ზარალი მილიონებით განისაზღვრება. ჩვენ სახელმწიფოსგან ვითხოვთ მიყენებული ზარალის ანაზღაურებას. ეს იქნება შემდგარი ზარალი და მოსალოდნელი ზარალი. 400 000-ზე მეტი მოქმედი სახელმძღვანელო აწყვია “ინტელექტის” საწყობში. მაშინ, როდესაც მათ შეეძლოთ ეს სახელმძღვანელო ჩვენგან შეესყიდათ გონივრულ ფასებში, დაბეჭდეს ხელმეორედ. შესყიდვები დაავალეს სტამბებს. ჩვენი ზარალი რამდენიმე მილიონ ლარს შეადგენს. ზოგიერთი გამომცემლობა კოტრდება.
_ განათლების სამინისტროს, რომელ წარმომადგენელთან გქონდათ საუბარი?
_ ჩვენ გველაპარაკებოდა ორი ადამიანი და მათთან გვქონდა რამდენიმე შეხვედრა. ეს იყო სამინისტროს შიდა აუდიტის ხელმძღვანელი ლაშა აბაშიძე და ადმინისტრაციის უფროსი ვინმე ქებურია. მათ, ჩვენთან ფასებზე საუბარიც არ ჰქონიათ. გაოცებული ვარ, რადგან ამის გაკეთება შეიძლებოდა ძალიან მშვიდად, მოლაპარაკების გზით. მაგრამ, მათ უნდოდათ ხაზგასმით საზოგადოებისთვის ძალა ეჩვენებინათ. მანამდე თუ ხდებოდა წართმევა უძრავი ქონების, შენობების, მიწების, ეს არის პირველი შემთხვევა ინტელექტუალური საკუთრების წართმევის. ამიტომაც დაგვიჭირა მხარი ჩვენ ევროპულმა საზოგადოებამ, ფრანკფურტის წიგნის ბაზრობის წარმომადგენლებმა. 2014 წელს ჩვენ ვხდებით მასპინძელი ქვეყანა. ამიტომ მსოფლიო აკვირდება ამათ.
ახლა რომ იძახიან კერძო ბიზნესი უნდა დავიცვათო. ჩვენ არ ვართ კერძო ბიზნესი?! დაგვიცვეს კი არა წაგვართვეს. ჩვენი იმედი გვაქვს, რომ ამ პროცესს აუცილებლად მოვიგებთ.
როგორ მოხდა სასკოლო წიგნების სადისტრიბუციო კომპანიის არჩევა?
_ განათლების სამინისტროს არ გამოუცხადებია ტენდერი ბეჭდვაზე და რამდენადაც ვიცი, არც დისტრიბუციაზე. ამას ისინიც აღიარებენ და ამბობენ, რომ ჩვენ ჩავატარეთ სიტყვიერი გამოკვლევაი. მაშინ როცა გამომცემლობების ნახევარზე მეტს აქვს საკუთარი სტამბა. მათ შორის ჩვენც.
გარდა ამისა, შაშკინის დროს მოთხოვნა იყო წიგნები დაბეჭდილიყო 70 გრამიან ოფსეტის ქაღალდზე. აგერ არის ახალი წიგნები და დაბეჭდილია 51 გრამიან ქაღალდზე. საინტერესოა, საიდან ჰქონდათ ამათ ამის უფლება, როცა ჩვენ გვეკრძალებოდა?
მარტივად აგიხსნით 70გრ-51გრ=19გრ; 100 ტონა ქაღალდში 19 ტონა გამოდის შეღავათი. 1000 ტონაზე იქნება 190 ტონა. აქ ქაღალდის ღირებულების სერიოზულ ეკონომიაზეა საუბარი.
“გურია ნიუსთან” განათლების სამინისტროს აუდიტის ყოფილ ხელმძღვანელს და ამჟამად პრეზიდენტის ადმინისტრაციის მომავალ უფროსს, ლაშა აბაშიძეს ესაუბრა. ის გამომცემლების ბრალდებას უარყოს და აცხადებს, რომ გამომცემლებმა სახელმწიფოს მიერ გამოცხადებულ სოციალურ პროექტში მონაწილეობა არ მიიღეს და წლების მანძილზე სოციალურად დაუცველი ადამიანების ხარჯზე სოლიდურ თანხებს იგებდნენ. “აბსოლუტურად უსაფუძვლო ბრალდებაა. ჩვენ როდესაც სახელმძღვანელოების პროექტი დავიწყეთ, შესაბამისი სამართლებრივი აქტებით იყო ყველანაირად გამართული. შესაბამისად, ის ანაზღაურება, ჰონორარი რაც ეკუთვნოდათ გამომცემლებს, ჩაერიცხათ. ანუ თანხმობა გამოთქვეს მაგათ, რომ ეს ჰონორარი მიეღოთ. თუ ჰონორარი მიიღეს, როგორ აპირებენ საჩივრის დაწერას?
_ საჩივარი დაწერილია. საკონსტიტუციო სასამართლოში რამდენიმე კვირაში განხილვა დაიწყება.
_ დაწერილია, მაგრამ, არ ვიცი განსახილველად თუ მიღო სასამართლომ. მანდ აღსანიშნავია, რომ ჰონორარი ყველა გამომცემელმა მიიღო გათვალისწინებული ნორმით. იქ იყო ნორმატიული აქტი, სადაც იყო გათვალისწინებული ჰონორარი გამომცემლებზე. შესაბამისად, ამ ჰონორარით მოხდა მათი ანაზღაურება. ახლა ლაპარაკი იმაზე, რომ ლაშა აბაშიძე იყო ჩართული, კი ბატონო პროექტის მართვაში ვიყავი ჩართული.
_ ბატონი ლაშა, გამომცემლობა “ინტელექტის” ხელმძღვანელმა კახმედ კუდავამ “გურია ნიუსთან” საუბარში, განაცხადა, რომ თქვენთან და ვინმე ქებურიასთან შეხვედრების დროს ფასებზე არ ჰქონიათ საუბარი, და მათთვის არაფერი შეგითავაზებიათ…
_ კუდავას ნათქვამზე კომენტარს არ გავაკეთებ. რაც შეეხება ციტირებას, ეს არასწორია და არაადექვატური. მაშინ, როდესაც განათლების სამინისტროში ვმუშაობდი, ყველანაირად ცდილობდა, საგამომცემლო საქმე სხვანაირად ყოფილიყო. მაგრამ, საგამომცემლო საზოგადოებამ იმდენი თანხა მოითხოვა, რომ ეს თანხა მოსახლეობისთვის ძალიან ძვირი ჯდებოდა. ფაქტიურად, ხალხი წიგნებს ვერ ყიდულობდა. პირდაპირი სოციალური პროექტი იყო. არანაირი თანამონაწილეობა და სურვილი ყოფილიყვნენ ამ სიკეთეში, არ გამოუთქვამთ. პირდაპირ მიუდგნენ, როგორც კომერციულ პროექტს.
ამ სოციალურ პროექტში გამომცემლებისგან რამე თანადგომა რომ ყოფილიყო, შესაბამისად უკეთესი იქნებოდა. მაგრამ, არანაირი სურვილი არ გამოთქვეს გამომცემლებმა მაგ დროს.
_მარტო კუდავაზე არ არის საუბარი, ძალიან ბევრი გამომცემელი: თამარ ლებანიძე, ლაშა ბერაია, ბაკურ სულაკაური, კახმედ კუდავა, ეს ის ადამიანები არიან, რომლებიც სახელმწიფოსგან მიყენებული ზიანის ანაზღაურებას ითხოვენ, რომელიც მილიონზე მეტ ლარს შეადგენს.
_ კი მიადგათ ზიანი… რაც მე განათლების სამინისტროში ვიყავი, ძალიან დიდ ფულს აკეთებდნენ და ეს ფული მოდიოდა ამ გაჭირვებული ადამიანების სახელმძღვანელოების ყიდვით. ჰოდა მე აღარ ვარ განათლების სამინისტროში და კომენტარს ვეღარ გავაკეთებ.
_ ბატონო ლაშა, ვიცით რომ განათლების სამინისტროში არ ხართ. თქვენ პრეზიდენტის ადმინისტრაციას უხელმძღვანელებთ.
_ კი, ბატონო.
_ ანუ თქვენ უარყოფთ გამომცემლების ბრალდებებს?
_ რა თქმა უნდა.
