კანონი უკანონობისთვის და უსამართლოდ დაჯარიმებული მეწარმეები

კარგა ხანია, მეწარმის მიერ სალარო აპარატით სარგებლობის და სალარო ქვითარზე სწორი ციფრების დაფიქსირების პროცესს კერძო საგადასახადო ინსპექტორები აკონტროლებენ. კერძო საგადასახადო ინსპექტორებს ევალებათ, გამოავლინონ, იყენებენ თუ არა მეწარმეები საკონტროლო-სალარო აპარატს, ბეჭდავენ თუ არა ქვითარს ან საკონტროლო აპარატის გამოყენებისას, ხომ არ მიუთითებენ ნაკლები რაოდენობის თანხას.

საგადასახადო ინსპექტორები, ყოველი კანონდამრღვევი ინდმეწარმის გამოვლენისას, შემოსავლების სამსახურიდან ბონუსების სახით ფულად თანხას იღებენ. როგორ გავიგეთ, 500-ლარიანი ჯარიმიდან, 100 ლარი კერძო საგადასახადო ინსპექტორს ეძლევა.

ექსპერტმა ნოდარ ჯავახიშვილმა ამ ინსტიტუტის ამოქმედებამდე რამდენიმე დღით ადრე ასეთი კომენტარი გააკეთა: _ ეს არის საზოგადოების დაშლისკენ გადადგმული ძალიან მზაკვრული ნაბიჯი. დღეს ქვეყანაში უამრავი უმუშევარი და ღატაკი ადამიანია. მათი უმრავლესობა კი ყველაფერზე მოაწერს ხელს _ საკუთარ მამასაც დაიჭერს, ოღონდ ლუკმაპური იშოვოს. წარმოიდგინეთ სიტუაციის ტრაგიზმი, როცა ასეთ ადამიანებს აძლევ უფლებას, დააჯარიმოს მეწარმე და ჯარიმიდან ბონუსის სახით მიიღოს შემოსავალი. სრულიად გაუგებარია, ვინ გააკონტროლებს თვით ამ “მოხალისე-ინსპექტორებს”, რომლებიც თვითდაფინანსებაზე იმუშავებენ. ამ ინსტიტუტის შემოღებას აუცილებლად მოჰყვება პროვოკაციები. რაღა შორს მივდივართ _ ჩვენი პოლიცია ასე არ იქცევა? რადგან პოლიციელების კეთილდღეობა რაღაც დოზით მოქალაქეების დაჯარიმებაზეა დამოკიდებული, ხომ ხედავთ, რა პროვოკაციებს უწყობენ უდანაშაულო ადამიანებს? არც ერთი ნორმალური სახელმწიფო არ დაუშვებს, რომ ადამიანმა მოპოვებული ჯარიმის პროცენტით იცხოვროს. ეს გარყვნის საზოგადოებას. ეს ნიშნავს, რომ სახელმწიფო ბანდიტურ დაჯგუფებას ქმნის. შეიძლება ეგრეთ წოდებული კერძო საგადასახადო ინსპექცია პირველივე დღეს არ ჩამოყალიბდეს ასეთად, მაგრამ ნელ-ნელა ის აუცილებლად გახდება ფულის შოვნაზე ორიენტირებული და ჩვენ ერთმანეთის მტრები გავხდებით. ნუ დაგავიწყდებათ, რომ ქვეყანაში მოსახლეობის 70% ღატაკია და თავის გადასარჩენად ყველაფერზე მოაწერს ხელს, მათ შორის სხვის ხარჯზე ცხოვრებაზეც.

ეკონომიკის ექსპერტის სიტყვები მალევე ახდა _ საგადასახადო ინსპექტორები ყველანაირი ხერხით ცდილობენ მეწარმეების დაჯარიმებას. არის შემთხვევები, როცა ინსპექტორებად მთელი ოჯახი მუშაობს. შედიან მაღაზიებში და მიზანმიმართულად ცდილობენ გამყიდველის დაბნევას, რაც ბოლოს 500-ლარიანი ჯარიმით სრულდება. იყო ფაქტები, როდესაც გამყიდველმა ორსულ გოგონას, რომელიც “ცუდად” გახდა მაღაზიაში, წყალი მიაწოდა, მისმა თანმხლებმა “მეუღლემ” კი ქვითრის ამოუწერლობის გამო, 500-ლარიანი ჯარიმა გამოწერა.

გასულ ორშაბათს, ჩოხატაურში მეტად საინტერესო საგადასახადო ინსპექტორები შეგვხვდნენ _ დედა და შვილი მაღაზიებში დადიოდნენ. ბავშვი დაახლოებით 13-15 წლის იქნებოდა. დედას ხან რის ყიდვას სთხოვდა, ხან _ რის. გამყიდველიც, შესაბამისად მოთხოვნილ პროდუქტს დახლზე უწყობდა. დაახლოებით 15 დასახელების ნივთი მოითხოვეს. ზოგი დააბრუნეს, ზოგიც ცელოფანში ჩაალაგეს და გამყიდველს ფული დაუდეს. ამ უკანასკნელმა ხურდა დააბრუნა და ჩეკიც ამოარტყა, თუმცა, როგორც გაირკვა, ერთი ცალი კალმის თანხის საფასური სალარო ქვითარში არ შევიდა, რასაც 500-ლარიანი ჯარიმა მოყვა.

მეწარმეები ჩვენთან საუბრისას ამბობენ, რომ საგადასახადო ინსპექტორების საქციელი ყველა ზღვარს სცილდება.

ჩოხატაურელი ირმა თავართქილაძე ერთ-ერთია იმ მრავალ მეწარმეთაგან, რომელსაც საგადასახადო ინსპექტორმა ჯარიმა გამოუწერა. როგორც თავართქილაძე ამბობს, ჯარიმა არარსებული სამუშაოს გამო გამოუწერეს:

_ უმაღლესი განათლების ვარ. ვინაიდან ჩემი პროფესიით სამსახური ვერ ვიშოვნე, კოსმეტოლოგობა შევისწავლე და 2009 წლის 15 ოქტომბრიდან დავრეგისტრირდი ინდმეწარმედ. მუშაობა ჩოხატაურში, დუმბაძის ქუჩა #8-ში დავიწყე. შემოსავალი ძალიან მწირი იყო და დღეში 5 ლარს არ აღემატებოდა. ამ მისამართზე მუშაობა მიმდინარე წლის თებერვალში შევწყვიტე, რადგან მუშაობა დავიწყე ჩოხატაურის #1 საბავშვო ბაღში ნახევარ განაკვეთზე, აღმზრდელ მასწავლებლად.

შვებულების დროს, გადავწყვიტე დროებით ისევ კოსმეტოლოგად მემუშავა და სამუშაო ადგილისთვის დუმბაძის ქუჩა #11-ში მდებარე პატარა სალონს მივმართე. 24 ივლისს, დაახლოებით 2 საათზე, მივიტანე ინდმეწარმეობის დამადასტურებელი საბუთი და ნაწილობრივი ინვენტარი. კვირა დღე იყო და ორშაბათიდან მინდოდა სამუშაოს დაწყება. ადამიანი, რომელთანაც მოლაპარაკებული ვიყავი, არ დამხვდა. ამიტომ, დალოდება გადავწყვიტე და საუბარი დავიწყე იქ მომუშავე მეორე ქალბატონთან, რომელიც იმ მომენტში არ მუშაობდა. დაახლოებით ნახევარ საათში სალონში ორი უცნობი პირი შემოვიდა. გაგვეცნენ როგორც კერძო საგადასახადო ინსპექტორები. ერთი გახლდათ კახა კვაჭანტირაძე, მეორე კახა თავდიშვილი. მოითხოვეს საბუთები. მაშინვე მივაწოდე ახლად მიტანილი დოკუმენტი. კახა თავდიშვილმა ყველანაირი ახსნა-განმარტების გარეშე შეადგინა ოქმი, სადაც ტყუილი დაწერა: “ჩავატარე საკონტროლო შესყიდვა ი.მ ირმა თავართქილაძის კუთვნილ ობიექტზე. მეწარმეს ნაღდი ფულით ანგარიშსწორებისას არ გააჩნდა საკასო აპარატი”. მე არანაირი მომსახურება არ გამიწევია არავისთვის და შესაბამისად, არც თანხა ამიღია, _ ამბობს თავართქილაძე.

მისივე თქმით, ოქმზე ხელს არ აწერდა, მაგრამ კერძო საგადასახადო ინსპექტორი დაემუქრა:

_ დამემუქრნენ, თუ რა მოვაწერდი, სიტუაციას უფრო გაამძაფრებდა დაუმორჩილებლობის გამო, _ აღნიშნა თავართქილაძემ.

ინდმეწარმემ ამ ფაქტის გასაჩივრება სცადა და შემოსავლების სამსახურს საჩივარი დაუწერა, სადაც უარყო საგადასახადო სამართლადარღვევის ჩადენის ფაქტი და დაკისრებული ჯარიმისგან გათავისუფლება ითხოვა.

შემოსავლების სამსახურმა საჩივარი განიხილა და მიიჩნია, რომ იგი არ უნდა დაკმაყოფილდეს:

_ 2011 წლის 24 ივლისს, ი/მ “ირმა თავართიქლაძის” სავაჭრო ობიექტზე, კერძო საგადასახადო ინსპექტორის მიერ გახორციელებული პროცედურის შედეგად გაირკვა, რომ პირი ეკონომიკურ საქმიანობას ეწეოდა საკონტროლი-სალარო აპარატის გარეშე, რაზეც შედგენილი იქნა საგადასახადო სამართალდარღვევის ოქმი და გადამხდელს სსკ-ის 281 მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სანქციის სახით, განესაზღვრა ჯარიმა 500 ლარის ოდენობით. ვინაიდან საქმეზე არსებული მასალებით დასტურდება, რომ ი/მ “ირმა თავართქილაძის” მხრიდან ადგილი ჰქონდა საგადასახადო სამართალდარღვევის ფაქტს, შემოსავლების სამსახური მიიჩნევს, რომ დაკისრებული ჯარიმის გაუქმების საფუძველი არ არსებობს, _ აღნიშნულია წერილში, რომელსაც ხელს, შემოსავლების სამსახურის უფროსი, ჯამბულ ებანოიძე აწერს.

ებანოიძე არ აკონკრეტებს, რითი დასტურდება სამართალდარვევის ფაქტი, მაშინ, როცა საქმეს მხოლოდ ორი მოწმე _ ორივე კერძო საგადასახადო ინსპექტორი ჰყავს, რომლებსაც თავის მხრივ, ამ საქმიდან, 100-100 ლარი ერგებათ.

აღსანიშნავია, რომ ამ ინციდენტში მონაწილე კახა კვაჭანტირაძე გურული ინდმეწარმეებისთვის უცხო პირი არ არის. კვაჭანტირაძე კარგა ხნის მანძილზე გურიის საგადასახადო სამსახურში მუშაობდა და მეტსახელად “მგელოსაც” ეძახდნენ. ის ჩვენს ფოტოობიექტივშიც რამდენჯერმე მოხვდა მაშინ, როცა მოვაჭრეებთან, რომლებსაც თითქმის ყოველდღე უწერდნენ სხვადასხვა სახის ჯარიმას, სიტყვიერი დაპირისპირება ხელჩართულ ჩხუბში გადაიზარდა და კვაჭანტირაძეს არც ხელი და არც სიტყვა არავისთვის დაუკლია.

ირმა თავართქილაძეს შემოსავლების სამსახურის გადაწყვეტილების გასაჩივრება საქართველოს ფინანსთა სამინისტროსთან არსებული დავების განხილვის საბჭოში შეუძლია და აპირებს კიდეც, თუმცა, დარწმუნებული არ არის, რომ ამას შედეგი მოყვება.

ანალოგიური ჯარიმა, სილამაზის სალონის “ანა მარის” მეპატრონესაც გამოუწერეს _ სალონის მფლობელი იმ დღეს საერთოდ არ მუშაობდა და პირად საქმეზე დედაქალაქში იყო წასული, თუმცა, კერძო საგადასახადო ინსპექტორებისთვის ეს ხელისშემშლელი ფაქტი არ გამხდარა. სალონში შესულმა ინსპექტორებმა ინდმეწარმის საბუთი ნახეს და სალარო-აპარატის უქონლობის გამო 500-ლარიანი ჯარიმა გამოუწერეს. არავინ დაინტერესებულა იმით, როგორ განახორციელა ინდმეწარმემ ეკონომიკური საქმიანობა სალარო აპარატის გარეშე მაშინ, როცა ის ობიექტზე არ იმყოფებოდა.

შპს “ინფოკონსალტინგის” ხელმძღვანელი, თემურ ტყეშელიაძე ჩვენთან საუბრისას ამბობს, რომ ჯარიმის გამოწერა მაშინ, როცა მეწარმე იქ არ იმყოფება, დაუშვებელია:

_ როდესაც მეწარმე არ იმყოფება ადგილზე, არავის არ აქვს უფლება დაწეროს რაიმე სახის ოქმი, _ გვითხრა ტყეშელიაძემ.

აღსანიშნავია, რომ ცოტა ხნის წინ, მეწარმეების სასარგებლო კანონიც მიიღეს, თუმცა, ბევრმა მათგანმა ამის შესახებ არაფერი იცის _ საგადასახადო კოდექსის მეშვიდე მუხლის თანახმად, მიკრობიზნესის სტატუსის მქონე ფიზიკური პირი, გარდა მთავრობის მიერ განსაზღვრული ცალკეული საქმიანობის განმახორციელებელი ან ცალკეული ადგილობრივი თვითმმართველი ერთეულის ტერიტორიაზე საქმიანობის განმახორციელებელი მიკრობიზნესის სტატუსის მქონე ფიზიკური პირებისა, თავისუფლდება საკონტროლო-სალარო აპარატების გამოყენების ვალდებულებისაგან.

თუმცა, როგორც “საქართველოს ახალგაზრდა იურისტთა ასოციაციის” ოზურგეთის ოფისის ხელმძღვანელი თამაზ ტრაპაიძე განმარტავს, მიკრო ბიზნესის სტატუსის მქონე პირები მართალია, გათავისუფლებულნი არიან სალარო აპარატის გამოყენებისგან, მაგრამ იმ პირთა წრე, რომლებსაც შეიძლება მიკრობიზნესის სტატუსი მიენიჭოს, ძალიან მწირია:

_ შეიძლება ითქვას, რომ საგადასახადო კოდექსის ამ ცვლილებას საგრძნობი შვება მეწარმეებისთვის არ მოუტანია. ამ კატეგორის უმრავლესობა ცვლილებამდეც გათავისუფლებული იყო სალარო აპარატის გამოყენებისგან.

რაც შეეეხება ოქმის შედგენას, იგი დგება დარღვევის დაფიქსირების შემთხვევაში. თუ პირი არ ეთანხმება სანქციას, მას აქვს კანონით განსაზღვრული გასაჩივრების უფლება დადგენილ ვადებში. ხოლო თუ არარსებულ დარღვევაზე დგება ოქმი, ეს სისხლის სამართლის დანაშაულია, რომელსაც შესაბამისი ორგანოები იკვლევენ, _ გვითხრა ტრაპაიძემ.