“ეგნატე ,,ბულდოგა“ რევოლვერს მუდამ თან ატარებდა და მეტისმეტად ფიცხი იყო”

იაკობ გოგებაშვილი: ,,ნინოშვილი ნამდვილი მწერალია, ნამდვილი ბელეტრისტი, მოწოდებით მომუშავე სალიტერატურო ყანაში”. გერონტი ქიქოძე: ,,ე. ნინოშვილი დემოკრატიის წიაღიდან გამოსული პირველი დიდი ქართველი მწერალია”.

ეგნატე ნინოშვილზე (ინგოროყვა) უამრავი მასალაა გამოქვეყნებული, განსაკუთრებით გამოვყოფდით ეგნატე ნინოშვილის სახლ-მუზეუმის არქივის გამგის, ქალბატონ ზოია ტუღუშის ნაშრომს ,,მოგონებები ნინოშვილზე”. ჩვენ არ მოვყვებით მის ბიოგრფიას, არამედ შემოგთავაზებთ რამდენიმე ცნობას.

მწერლის გვართან დაკავშირებით არსებობს გადმოცემა, რომელიც მოხუცმა ოქროპირ ინგოროყვამ პავლე ინგოროყვას მოუყვა: ინგორუყვათა (ასეა ტექსტში – ი.მ.) წინაპარი ასმიდოდ ინგორუყო და მასთან ერთად ორი კიდევ სხვა გვარის – რუყვას და ათლაყვას წინაპრები ამ ორი საუკუნის წინათ წამოვიდენ ჩერქეზთა ერთ-ერთი ტომიდან.

ისინი აპირებდენ ოსმალეთში გადასვლას. ასმიდოდ ინგორუყოს მეთაურობით გადმოიარეს თურმე კავკასიონის ქედი, იმგზავრეს აფხაზეთში და გამოვიდენ შავ-ზღვის პირათ და შემთხვევით მოხვდნენ შეკვეთილში. აქ მათ ოსმალეთში გადასვლაზე ხელი აიღეს და გურიაში დარჩენა გადაწყვიტეს – პირველად იქვე, შეკვეთილში დაბინავდენ. მალე გურიის მთავრის, გურიელის ყურადღება დაიმსახურეს და გურიელმა ისინი სოფელ მაკვანეთში დაასახლა. ასმიდოდ ინგორუყოს ერთი შთამომავლთაგანი გადასახლდა სოფელ ჩირგვეთში, სადაც მაშინ არც ერთი მოსახლე არ იყო. აქ გადმოსახლებულის შთამომავალნი: ოქროპირ, გერასიმე, თომა (ეგნატეს მამა) და ალექსი (ეგნატეს ბიძა) ერთი მეორის ბიძაშვილები იყვენ და დაბადებულნი არიან 1830-იან წლებში.

პავლე ინგოროყვას გამოკვლევით ეს გვარი ჩამოსახლებულია გურიაში დაახლოებით მეთვრამეტე საუკუნის დასაწყისში, ასე რომ ეგნატე ამ გვარის მეშვიდე თაობას ეკუთვნის.

პირველი მარქსისტული ჯგუფი საქართველოში 1892 წელს შეიქმნა (აღსანიშნავია, რომ ჯერ კიდევ 70-იანი წლების ქართულ პრესაში ქართული ინტელიგენცია უკვე მსჯელობდა ევროპაში მარქსიზმის გავრცელების შესახებ. იმ დროიდან ჩვენში მარქსისტული ლიტერატურაც გაჩნდა). ამ ჯგუფის, რომელსაც `მესამე დასი“ დაერქვა (თუმცა მოსახლეობაში `ახალი თაობის~ სახელით იყო ცნობილი), შეკრების ინიციატორი ქართველი მწერალი და პუბლიცისტი, მარქსიზმის ერთ-ერთი პირველი მქადაგებელი ეგნატე ნინოშვილი  იყო. შეკრება გაიმართა ზესტაფონში 1892 წლის 25 დეკემბერს, შობადღეს, 12 კაცის შემადგენლობით: ეგნატე ნინოშვილი, ნოე ჟორდანია, ნიკოლოზ (კარლო) ჩხეიძე, მიხა ცხაკაია, ისიდორე რამიშვილი, არსენ წითლიძე, ევგენი ვაწაძე, ისიდორე კვიცარიძე, იოსებ კაკაბაძე, დიმიტრი კალანდარიშვილი, რაჟდენ კალაძე და სილიბისტრო ჯიბლაძე. შეხვედრის მიზანი საქართველოსთვის განვითარების ახალი გზის გეგმის შემუშავება იყო. ორი დღე-ღამის განმავლობაში მიდიოდა ბჭობა _ რუსული `ნაროდნიკული~ მიმდინარეობა აერჩიათ თუ მარქსიზმის პოზიციაზე გადასულიყვნენ. საბოლოოდ ჯგუფი მარქსიზმზე შეჩერდა. `მესამე დასელებმა~ ნამდვილი რევოლუცია მოახდინეს ქართულ ცნობიერებაში, _ წერდა ცნობილი მენშევიკი გრიშა ურატაძე.

კარპე მოდებაძის მოგონებიდან: ,,ეგნატე როცა შორაპანში ნიკო ღოღობერიძის ნოქარი იყო, ზოგჯერ უწევდა მუშებისა და ჩალვადრებისათვის ფულის დარიგება. ერთმა მეურნემ ერთხელ აღებული ფულის მეორეთ აღება მოინდომა… რამოდენიმე ხნის შემდეგ სალაროსთან მიბრუნდა და ეგნატეს უთხრა, რომ ფული არ მიუღია. გლეხმა თავისი დაიჟინა. ეგნატე გურულათ ,,გაკუჭდა“, აენთო, აპილპილდა და გლეხს რევოლვერი ესროლა, საბედნიეროთ ააცილა… შემდეგ ეგნატე ძლიერ სწუხდა და ამბობდა, რაღა სოციალისტი და გლეხთა ინტერესების დამცველი მე ვარ, რა საძაგელი საქმე მომივიდა, რატომ დავკარგე მოთმინება და გავიმეტე საწყალი გლეხი სასიკვდილოთ, მართალია უტიფრად სტყუოდა, მაგრამ ეს ხომ ნაყოფია თანამედროვე კაპიტალისტური წყობილებისაო“.

,,ეგნატე რომ ,,ბულდოგა“ რევოლვერს მუდამ თან ატარებდა და რომ ეგნატე მეტისმეტად ფიცხი (აფხაზურ-გურული სისხლის) იყო, ამას მეც ვადასტურებ,“ ამბობდა აპოლონ წულაძე.

ჯარისმან მურვანიძის გადმოცემით კი ერთხელ ნინოშვილმა თბილისში ვიღაც სომეხი საქართველოს აბუჩად აგდებისათვის დუელში გამოიწვია, მაგრამ დუელი არ შედგა, სომეხი გაიპარა.

ეგნატეს პირველი სიყვარული თურმე გათხოვილი ქალი, ჩოჩხათელი ლევანიკა ვასაძის ლამაზი ცოლი მატა ყოფილა. მან ლექსიც კი შეთხზა, რომელიც ბევრმა დაიზეპირა:

ბუზს რა ჰქვია? – იწინკორა

და მეგრულად იხვსა კვატა.

კაკალ გულზე დამებღატე

ჩემო ჩაკვანწულო მატა”.

როგორც ამბობენ მატას შეეძინა ვაჟი, რომელიც პირწავარდნილი ეგნატე ნინოშვილი იყო. მატას ქმარმა და მაზლებმა ,,საქვეყნოდ თავის მოჭრას” წაყრუება ამჯობინეს, ხოლო ეგნატე ჩოჩხათიდან წავიდა. ეგნატეს შვილი გვარდიაში მსახურობდა და საქართველო-სომხეთის ომში დაღუპულა.

XIX საუკუნის მეორე ნახევრის გურული ყოფა, გურული გლეხის ცხოვრება, გურული ფირალების მებრძოლი სახეები ეგნატე ნინოშილმა პირველმა ასახა, გურული კოლორიტი პირველმა შემოიტანა და რომ არა ნინოშვილი, ამ თვალსაზრისით ქართულ ლიტერატურაში ცარიელი ადგილი, თეთრი ლაქა იარსებებდა. ერთი გურული გლეხი ამბობდა: ,,…იმ ნიგოროყვას (ასეა ტექსტში -ავტორები) გამოთქმული წიგნები რომ წევიკითხე, კაკალ გულზე გადამნარა; რავა ბეჭედივით წერს იგი დალოცვილის შვილი სოფლის კაცის ცხოვრებას და გაჭირვებას, ასე მგონია, საცხედან ჩემი ამბავი გოუგია და იგი დუუწერია მეთქინ”.

მწერალი და პუბლიცისტი ნიკოლო მიწიშვილი წერდა: ,,საკუთარ სოფელშია ნინოშვილი დაკრძალული. მაგრამ ეგნატე ნინოშვილის მოწამებრივი ცხოვრება მოცემულია ნაღველით სავსე მისსავე სიტყვებში, როცა ის უსაყვედურებს იმ ,,ნაციას”, რომელსაც თავის საუკეთესო მწერლისათვის ,,არ ემეტება შვიდკაპიკიანი ,,პორცია”.

ჭლექმა, შიმშილზე გამრავლებულმა და სიკვდილად მის ფილტვებში ჩასრესილმა, უდღეოდ გააცივა ეს ათრთოლებული სიმი და ის იმგვარადვე გადასრისა ქართულმა ცხოვრებამ, როგორც მის მიერ დატირებული გოგია უიშვილი. ჭეშმარიტად, ეგნატეს საფლავზე უნდა გაშლილიყო ,,უცხო ყვავილი” ახალი ცხოვრებისა, რომ მის ქვეყანას ოდნავ მაინც გამოსეყიდნა ეგნატეს ადამიანური წვალება და მისი უდროოო სიკვდილი, რომელიც მკვლელობას უფრო ჰგავდა”.

როცა გალაკტიონ ტაბიძე მიმოიხილავდა მის მოთხრობას ,,ქრისტინეს” ის აღნიშნავდა, რომ ,,მწერალი აძლევს ამ ქალს სიცოცხლეს, რომლის მსგავსი არც მანამდე არც შემდეგ ქართულ მწერლობაში არ შეგვხვედრია”.  დავამატებდით, რომ ნინოშვილის ყველა ნაწარმოები საოცრად კინემატოგრაფიულია, პრაქტიკულად მზა სცენარია, რომელიც მხოლოდ ეკრანზე გადატანას მოითხოვს, პირველი ქართული მხატვრული ფილმის ,,ქრისტინე” (1919, რეჟისორი ალექსანდრე წუწუნავა) გადაღების ერთ-ერთი მიზეზი სწორედ ეს გახლდათ.

ეგნატე ნინოშვილის გარდაცვალებასთან დაკავშირებით, ვინმე ალექსი ებრალიძე იგონებდა: ,,..დუქანში ერთი ვინცხა კონტრაბანდისტი და პოლიციელი შემოვიდენ საქეიფოდ… თურმე პოლიციელს გაეგო იმ კაცის საქმიანობის შესახებ, ქრთამიც გამოურთმევია და სამაღარიჩოც დაახარჯვინა. როცა შეთბენ ღვინით, მაშინ სიმღერა წამოიწყენ…” ამ დროს დუქანში პატარა ბიჭი შევიდა და პოლიციელს წერილი გადასცა, სადაც შემდეგი ეწერა, რომ თუ მაგ ბღორინს თავს არ დაანებებთ, ხვალ დილამდე ანგარიშს გაგისწორებთო… ხალხი სახელოვანი შვილის დაკარგვას გლოვობს და თუ ისე ხარ გათახსირებული რომ მწუხარების დროს მწუხარება არ შეგიძლია, ჩუმათ მაინც იყავიო… პოლიციელი ერთი კი შეკრთა და მერე იკითხა იმპერატორის ნათესავი ან მაზრის უფროსის ახლობელი ხომ არ მომკვდარაო? თანამეინახემ უპასუხა – ერთი მწერალი მოკტაო. – რუსი იყო მაი მწერალიო? – არა, გვარად ნინოშვილია, გვარი ქართული აქვს და რუსი რაფერ იქნებოდაო. – ქართველის და ისიც მწერლის სიკვტილი რა მოსანაღვლია, – წამოიძახა პოლიციელმა და ისევ სიმღერა შემოსძახა…

,,მარა ვაი ასეთ შემოძახებას, – აგრძელებს ებრალიძე,- როცა დუქანი დავკეტეთ და საძინებლად ვემზადებოდით, ჩვენგან წასული პოლიციელის ყვირილი შემოგვესმა. დილას გავიგეთ, რომ უცნობ პირს ისე დაეჯეჯგვა, რომ ძვალი და რბილი გაესწორებია მისთვის…”