საზოგადოებრივი წესრიგისა და მოქალაქეთა უსაფრთხოების უზრუნველყოფა, დანაშაულისა და სამართალდარღვევების შემცირება, დემოკრატიულ სტანდარტებთან შესაბამისად ადამიანის უფლებათა დაცვა, საგზაო მოძრაობის უსაფრთხოების უზრუნველყოფა, საზღვრების დაცვა, გადაუდებელი სიტუაციების პრევენცია და მართვა, მიგრაციის მართვა, ნარკომანიისა და ნარკოტიკული საშუალებების უკანონო ბრუნვა, ადამიანის ტრეფიკინგი, კორუფციის, ტერორიზმსა და კიბერდანაშაულის წინააღმდეგ ბრძოლა, კონტრდაზვერვა და გამოძიება – ეს ის საკითხებია, რომლებიც შს სამინისტროს დაქვემდებარებაში შედის.
სამინისტრო აერთიანებს 26 დეპარტამენტს, 11 რეგიონული სააგენტოს და 6 საჯარო სამართლის იურიდიულ პირს, სადაც დაახლოებით, 35 000 ათასი ადამიანია დასაქმებული.
ასეთი მძლავრი უწყება 2004 წლის კონსტიტუციით მივიღეთ, თუმცა, რამდენიმე წლის შემდეგ, უწყების სტრუქტურული და სისტემური რეფორმირება დადგა დღის წესრიგში.
ამ და უწყების ეფექტური კონტროლის პრობლემაზე იყო საუბარი "საქართველოს ატლანტიკური საბჭოს" მიერ წარდგენილ ანგარიშში, სადაც ავტორებმა რეკომენდაციები გასცეს.
"… შსს-ს ფუნქციების გაზრდასთან ერთად დადგა დემოკრატიული კონტროლისა და გამჭვირვალობის საკითხი, რაც ადამიანის უფლებათა დამცველი ჯგუფებისა და აქტივისტების შეშფოთების მთავარ საგანს წამოადგენდა როგორც სააკაშვილის პერიოდში, ასევე ახლაც.
ამას გარდა, გაჩნდა შეკითხვები უწყების ეფექტური ფუნქციონირებისა და მართვის უნარზე. როგორც კვლევა ცხადყოფს არ არსებობს მტკიცებულება შსს-ში ეფექტური მართვისა და დაგეგმვისთვის საჭირო რაიმე სახის მექანიზმის არსებობის შესახებ.
…შსს დღესაც რჩება უზარმაზარ და ცუდად მართულ ორგანიზაციად, რაც რთულს ხდის ორი მთავარი პრობლემის – დემოკრატიული კონტროლისა და გამჭირვალობის მოგვარებას და ეფექტური რეფორმის შედეგად მის სწორ ფუნქციონირებასა და მართვას", _ ეს ის მცირე ამონარიდია კვლევიდან, რასაც შს სამინისტროს მხრიდან, დაუყოვნებლივ მოჰყვა სპეციალური განცხადების გავრცელება, სადაც აღნიშნული იყო, რომ ანგარიში ფაქტობრივ უზუსტობასა და ფაქტების არაადეკვატურ შეფასებას შეიცავს.
"შინაგან საქმეთა სამინისტრომ ვრცელი დოკუმენტი მოამზადა, სადაც არსებული უზუსტობებისა და წარმოდგენილი შეფასებების საწინააღმდეგო არგუმენტები მიუთითა, თუმცა "ატლანტიკური საბჭოს" ანგარიში უცვლელი დარჩა და კვლავ შეიცავს საზოგადოების შეცდომაში შემყვან ინფორმაციას.
ანგარიშში აღნიშნულია, რომ შსს-ს კომპეტენცია სცდება ერთი ორგანოს კომპეტენციის ფარგლებს, როგორიცაა საზოგადოების უსაფრთხოება, საზღვრის მართვა, კონტრდაზვერვა და კრიზისული სიტუაციების მართვა. თუმცა, ამ მხრივ, არაერთი ევროპული ქვეყნის მაგალითის მოყვანა შეიძლება, სადაც აღნიშნული ფუნქციები ერთი უწყების ფარგლებშია გაერთიანებული.
ასევე აღნიშნულია, რომ თითქმის საერთოდ არ არსებობს სტრატეგიული დონის დოკუმენტები, გრძელვადიანი გეგმები და პროგრამები.
შსს-მ გამოაქვეყნა 2013 წლის განვითარების სტრატეგია, რომელიც სამინისტროს მიერ შემუშავებული პირველი სტრატეგიული დოკუმენტი იყო.
შსს-მ 2014 წელს, ასევე, კვლავ შეიმუშავა განვითარების სტრატეგია. გარდა ამისა, სამინისტროში მიმდინარეობს გრძელვადიანი დაგეგმარების პროცესი.
შინაგან საქმეთა სამინისტროს ერთ-ერთ პრიორიტეტულ მიმართულებას გამჭვირვალობა და საზოგადოების წინაშე ანგარიშვალდებულების დანერგვა წარმოადგენს. შსს აქტიურად თანამშრომლობს სამოქალაქო საზოგადოებასთან. მისი ინიციატივით არასამთავრობო ორგანიზაციები, საერთაშორისო ექსპერტები ჩართულნი არიან მნიშვნელოვანი ნორმატიული აქტების შემუშავების პროცესში", – ნათქვამია შინაგან საქმეთა სამინისტროს განცხადებაში.
თუ შს სამინისტროს ეს განცხადება, ანგარიშში იმაზე საუბარმა, რომ უწყება დიდ ძალაუფლებას ფლობს და გაცემულმა რეკომენდაციამ გამოიწვია, მაშინ გასაკვირია, რადგან ჯერ კიდევ 2012 წლის საპარლამენტო არჩევნებისთვის, კოალიციის მიერ მომზადებულ წინასაარჩევნო პროგრამაში იყო საუბარი, რომ აღნიშნული უწყების რეფორმა უნდა მომხდარიყო.
"სამინისტრო, როგორც სამოქალაქო სტრუქტურა, მხოლოდ მმართველობის სტრატეგიულ დონეზე უნდა მოქმედებდეს და მას არ უნდა ჰქონდეს ოპერატიულ დონეზე უშუალო პოლიციური ფუნქციების შესრულების უფლებამოსილება.
პოლიცია უნდა იყოს საშინაო საქმეთა სამინისტროს სისტემაში დეპარტამენტის სახით არსებული სამართალდამცვი ორგანო, რომელიც უზრუნველყოფს საზოგადოებრივ წესრიგსა და უსაფრთხოებას", – განმარტებული იყო პროგრამაში.
ამავე პროგრამის თანახმად, უნდა შექმნილიყო პოლიციის ფუნქციის მქონე ორი დეპარტამენტი: პოლიციის დეპარტამენტი, რომელშიც შევიდოდა შემდეგი ქვესტრუქტურები – საპატრულო და კრიმინალური პოლიცია და საზღვრის დაცვის პოლიციის დეპარტამენტი.
ასევე, შინაგან საქმეთა სამინისტროს სისტემიდან გამოეყოფოდა სახელმწიფო უშიშროების სამსახურები.
"უნდა შეიქმნას ერთიანი დამოუკიდებელი სახელმწიფო უსაფრთხოების სამსახური ახალი შინაარსით, სტრუქტურითა და ფორმით, ოპტიმალური რაოდენობის მაღალი კვალიფიკაციის საკადრო შემადგენლობით, რომელიც გარკვეულ სამოქალაქო კონტროლს დაექვემდებარება", – ეწერა მთავრობის გეგმაში.
გარდა ამისა, თუ გავიხსენებთ უახლოეს პერიოდს, კრიზისების მართვის სააგენტოს წარმომადგენლები, რომელიც უშუალოდ პრემიერ-მინისტრის დაქვემდებარებაშია, ღიად საუბრობდნენ შსს-ს სტრუქტურულ თუ სისტემურ რეფორმირებაზე.
სწორედ შს სამინისტროს განცხადების ემოციურობაზე ამახვილებს ყურადღებას იურისტი ლევან ალაფიშვილი.
მისი თქმით, გაკვირვებას იწვევს ის ფაქტი – რატომ გამოიწვია შს სამინისტროს აღშფოთება მის სტრუქტურულ, ან სისტემურ რეფორმაზე გაცემულმა რეკომენდაციამ მაშინ, როდესაც ამაზე მსჯელობა მათ სტრუქტურულად ზემდგომ ფორმატში, პრემიერის უშუალო კონტროლქვეშ მყოფი, კრიზისული მართვის საბჭოში მიდის.
"რეალურად ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებაში შსს-ს განცხადება იყო წმინდად ემოციური, რადგან თვით ნაშრომში ჩასაფრებული პოზიციიდან არაფერია ნათქვამი.
შსს აცხადებს: "ატლანტიკური საბჭოს ანგარიში უცვლელი დარჩა და კვლავ შეიცავს საზოგადოების შეცდომაში შემყვან ინფორმაციას" და ასეთ მხოლოდ 2 ინფორმაციას ასახელებს:
1: "ანგარიშში აღნიშნულია, რომ შსს-ს კომპეტენცია სცდება ერთი ორგანოს კომპეტენციის ფარგლებს, როგორიცაა საზოგადოების უსაფრთხოება, საზღვრის მართვა, კონტრდაზვერვა და კრიზისული სიტუაციების მართვა."
ეს კომპეტენციები არის შსს სფერო (ამ ფაქტს არ უარყოფს შსს და გაუგებარია რა არის სადავო), რაც განუსაზღვრა ათეულობით კანონმა და ნორმატიულმა აქტმა. მათ შორის პირველ რიგში კანონებით: "სადაზვერვო საქმიანობის შესახებ"; "კონტრდაზვერვითი საქმიანობის შესახებ"; "პოლიციის შესახებ"; "საზოგადოებრივი უსაფრთხოების შესახებ"; "ოპერატიულ–სამძებრო საქმიანობის შესახებ"; "სახელმწიფო საიდუმლოების შესახებ"; "სახელმწიფო საზღვრის შესახებ"; "ბირთვული და რადიაციული უსაფრთხოების შესახებ"; "საზღვაო სივრცის შესახებ"; "ტერორიზმთან ბრძოლის შესახებ"; "საზღვაო–სამაშველო სამსახურის შესახებ"; "სახანძრო უსაფრთხოების შესახებ"; "ტრეფიკინგთან ბრძოლის შესახებ"; "თავისუფლების ქარტია"; "დაზვერვის სამსახურის შესახებ".
სხვათაშორის, საინტერესოა, რომ მთავრობის უსაფრთხოებისა და კრიზისების მართვის საბჭოს აპარატის მმართველი რგოლის წარმომადგენელმა, წლის დასაწყისში, საჯაროდ, მასობრივი ინფორმაციის საშუალებით გააკეთა განცხადება, რომ კრიზისების საბჭო მუშაობს შსს-ს დეპოლიტიზაციაზე და ფუნქციურ, სისტემურ გამიჯვნაზე. ამდენად, კიდევ უფრო გაუგებარია შსს-ს ეს პოზიცია.
2: "ანგარიშში აღნიშნულია, რომ საქართველოს ატლანტიკური საბჭოს შეფასებით, თითქმის საერთოდ არ არსებობს სტრატეგიული დონის დოკუმენტები, გრძელვადიანი გეგმები და პროგრამები." – აცხადებს შსს და იქვე აგრძელებს "შსს-ში მიმდინარეობს გრძელვადიანი დაგეგმარების პროცესი".
ეს კი სწორედ იმ ფაქტის დადასტურებაა, რომ სტრატეგიული დონის დოკუმენტები (თითქმის) არ არსებობს, რადგანაც სტრატეგიული დოკუმენტები შინაარსობრივად საშუალო ან გრძელვადიანი მიზნების მიღწევაზე ორიენტირებული დოკუმენტებია, მათ შესასრულებლად კი შემდგომ შედგება უფრო მოკლევადიანი, როგორც წესი 1 წლიანი გეგმები.
შსს-ს არ აქვს გრძელვადიანი სტრატეგიული დოკუმენტები, მაგრამ აქვს სამოქმედო გეგმები – ეს არის ფაქტი, რომელსაც თვით შსს-ც კი არ უარყოფს, პირიქით, ადასტურებს", _ ამბობს "გურია ნიუსთან" საუბრისას ალაფიშვილი.
შს სამინისტროს ბრალდება, რომ ანგარიშში არ გაითვალისწინეს უწყების ვრცელი დოკუმენტი, სადაც ანგარიშში არსებულ უზუსტობებზე არგუმენტირებული საუბარი იყო, იურისტი ამბობს, რომ მსგავსი შენიშვნები არ ყოფილა.
"ყველა უწყებას გაეგზავნა ეს ნაშრომი, სანამ საბოლოო ანგარიში შედგებოდა და გამოქვეყნდებოდა, მათგან მივიღეთ პოზიციები, მაგრამ ფაქტებთან დაკავშირებით ასეთი არ ყოფილა", _ უთხრა "გურია ნიუსს" ალაფიშვილმა.
კითხვაზე, მოხდება თუ არა და როდის, შს სამინისტროს სტრუქტურული რეფორმა, ალაფიშვილი ამბობს, რომ ასეთ მძლავრ სტრუქტურაზე ეფექტური სამოქალაქო კონტროლისთვის, მნიშვნელოვანია სისტემური გამიჯვნა, თუმცა ანგარიშში ეს საკითხი დასმული არაა და მხოლოდ რეკომენდაციებია გაცემული.
"მნიშვნელოვანია სისტემური გამიჯვნა, რაც მოიცავს მექანიკურ დაყოფას უშიშროებისა და შს სამინისტროებად, როგორც იყო.
ასევე, ერთი სტრუქტურის შიგნით მკაფიოდ გამიჯნული ფუნქციების მქონე სტრუქტურის ჩამოყალიბებას და მათზე მორგებული კონკრეტული მექანიზმების შექმნას.
რომელ გზას აირჩევს, ეს ხელისუფლების გადასაწყვეტია, ორივე შემთხვევას მოსდევს ეფექტური კონტროლის მექანიზმები", _ განმარტავს ლევან ალაფიშვილი.
