ლიცენზიის მფლობელი “ჯორჯიან რესორს კომპანია” გახდა, რომელიც ოფშორულ ზონაშია დარეგისტრირებული და საქართველოში წარმომადგენლობა დღემდე არ გაუხსნია. “გურია ნიუსის” შეკითხვებს, კომპანიის წარმომადგენლობამ რამდენიმე სიტყვით უპასუხა და დაგვიდასტურა, რომ საბადო ნამდვილად მათ შეიძინეს, თუმცა, ბევრი კითხვა უპასუხოდ, შემდგომისთვის შემოიტოვეს. მას შემდეგ თითქმის ორი თვე გავიდა და კომპანიის ბრიტანელი ხელმძღვანელი ჩვენს წერილებს პასუხს აღარ სცემს.
ზოტის ოქროს საბადოს გაყიდვის შესახებ ინფორმაცია ადგილობრივი ხელისუფლებისთვის არავის მოუწოდებია. აღნიშნულის შესახებ არც ზოტელებმა იციან რამე. არსებობს ოფიციალური დოკუმენტები, რომელიც “ჯორჯიან რესორს კომპანიას” ზოტში სამუშაოების დაწყების უფლებას აძლევს. ეს არის და ეს. უცნობია აუქციონის დამატებითი დეტალები და ისიც, ნახავს თუ არა ამ ლიცენზიის გაყიდვით სარგებელს ჩოხატაურის მუნიციპალიტეტი.
ზოტელები ამ ინფორმაციამ ძალიან შეაწუხა. ისინი ჩვენს გაზეთთან საუბარში აღნიშნავენ, რომ სამუშაოების დაწყება ბევრ პრობლემას შექმნის და ეჭვობენ, რომ სოფელში ურანის დიდი რაოდენობაა, რომლის გამოც, სამუშაოების დაწყება დაუშვებელია. ამ საკითხზე კომენტარს გარემოს დაცვის სამინისტროში არავინ აკეთებს; დუმს ადგილობრივი ხელისუფლებაც იმ მიზეზით, რომ მათთვის ოფიციალურად არაფერია ცნობილი.
ზოტის ოქროს საბადოებზე სამუშაოები 50-იან წლებში კომუნისტებმა დაიწყეს და როგორც სოფლის უხუცესები იხსენებენ, 15-მდე მაღარო გათხარეს. იმ დროინდელი კვლევებით დადასტურდა, რომ ოქროს მარაგი ძალიან დიდია, თუმცა, მუშაობა არავის დაუწყია. ის ადამიანები, რომლებიც მაღაროს გათხრებზე მუშაობდნენ, დღეს ჩვენთან საუბრისას იხსენებენ, რომ ზოტში რამდენიმე მეცნიერული კვლევა ჩატარდა და დასრულების შემდეგ ყველა მაღარო დაიხურა. რეალური მიზეზები უცნობია, რადგან ყველა კვლევას “გრიფით საიდუმლო” ადევს.
“გურია ნიუსმა” ერთ-ერთი საიდუმლო დოკუმენტი საკუთარი წყაროებით მოიპოვა, რომელიც ზოტში ფერადი და იშვიათი ლითონების მარაგის ოდენობას გვამცნობს. დოკუმენტის თანახმად, ზოტის ველი ოქრო-სულფიდური და ოქრო გოგირდ-კოლჩედანური გამოვლინების 9 მადნიდან შედგება. გამოვლინებები პოლიმეტილებთან ერთად შეიცავენ ოქროს და ზოგჯერ იშვიათ ლითონებსაც, თუმცა, მათი განზომილებები (სიმძლავრე, გავრცელება) და მინერალიზაციის ინტესივობა ცვალებადია. იგი აგებულია შუა ეოცენის ვულკანური და ვულკანურ დანალექი ქანებით, სიენიტ დიორიტული და გაბრო-დიორიტული ინტრუზივებით, სუბინტრუზივებით და სხვადასხვა შემადგენლობის დიაკური სხეულებით. გამადნებები დაკავშირებულია აღნიშნული ინტრუვიზების შეცვლის ზონებთან, სადაც გამოიყოფა ინტენსიურად გამადნებული ძარღვისებური სხეულები (სიმძლავრე 0,3-დან 3,5-მდე, გავრცელება _ 15-20 მ-დან რამდენიმე კილომეტრამდე) სასარგებლო კომპონენტების შემცველობა: ოქრო _ 0,2 მგ/ტ-დან 4,6 გრ/ტ-მდე; ვერცხლი _ 0,4 გრ/ტ-დან 12 გრ/ტ-მდე, სპილენძი _ 0,2 გრ/ტ-დან 4,6 გრ/ტ-მდე, ტყვია _ 0,1%-იდან 3,6 %-მდე, თუთია 0,15-დან 3,3 პროცენტამდე. მოლიბდენი _ 0,008 პროცენტიდან 0,1 პროცენტამდე; იშვიათი ელემენტები: კადმიუმი (0,5 პროცენტამდე), ბისმუტი (0,2 პროცენტამდე) დარიშხანი (5,2 პროცენტამდე), სურმა (1,4 პროცენტამდე).
გამოვლინების პროგნოზული რესურსები განისაზღვრება 30 ტონამდე ოქროთი და 70 ტონამდე ვერცხლით. დოკუმენტის თანახმად, გამოვლინებები შესწავლილია ძებნა-შეფასებით სტადიაზე და საჭიროებს დეტალურ შესწავლას.
ამ კვლევებზე ბევრი მეცნიერი და პროფესორი მუშაობდა. ერთ-ერთს ჩვენც მივაგენით, რომელიც საუბარს იმ პირობით დაგვთანხმდა, რომ მის ვინაობას არ გავამხელდით. მეცნიერ-მკვლევარი იხსენებს, რომ საბადოებზე კვლევებს სპეციალური ფორმით ატარებდნენ, რადგან მიმდებარე ტერიტორიაზე მაღალია რადიაციის დონე:
_ კომუნისტების დროს, ზოტის რადიაციული ფონი რამდენჯერმე შემოწმდა და დასაშვებ ზომას 8-7-ჯერ გადააჭარბა. არსებობს რამდენიმე მეცნიერული კვლევა. ერთ-ერთი ჯგუფი, ზოტის მთებში ურანის რაოდენობას იკვლევდა. მე არ ვიცი, იმ დასკვნაში რა წერია, მაგრამ კოლეგებისგან გამიგია, რომ ურანის რაოდენობა იმდენად დიდია, რომ სამუშაოების დაწყება ეკოლოგიურ კატასტროფას გამოიწვევს. თითქმის ნახევარი საუკუნეა, იქ კვლევები არ ჩატარებულა და შესაბამისად უცნობია დღევანდელი მდგომარეობა, თუმცა, მეცნიერული ვარაუდით, სახარბიელო ნამდვილად არ იქნება, _ გვითხრა რესპონდენტმა.
მისივე თქმით, ზოტში სამუშაოების დაწყება, მარტო ზოტელებისთვის არ იქნება საფრთხის შემცველი. მეცნიერის განმარტებით, საფრთხე ჩოხატაურის მოსახლეობასაც ემუქრება.
ზოტის საბადოსთან დაკავშირებით ეს ყველაფერი არ არის. ჩვენ შევძელით იმ დოკუმენტების მოპოვება, რომლებიც ადასტურებენ, რომ შევარდნაძის პერიოდში ზოტის ოქროს საბადო 20-წლიანი ლიცენზიებით სამჯერ გაიყიდა.
პირველად, 1998 წლის 4 სექტემბერს _ ლიცენზიის მფლობელი გერმანული კომპანია, ს/ს “ტერნეს ჯორჯია ექსპლორეიშენი” გახდა. ლიცენზიას დამატებითი პირობები ახლდა, რომელშიც აღნიშნულია კომპანიის სხვა ვალდებულებები ჩოხატაურთან მიმართებაში. კერძოდ კი, რაიონის შიდა გზებში აღდგენაში მონაწილეობა (30%); დაბა ჩოხატაურის საშუალო სკოლის შენობის მიმდინარე რემონტი/რეკონსტრუქცია და თანამედროვე ტექნიკა-დანადგარებით აღჭურვა; რაიონის ცენტრალური კლინიკური საავადმყოფო პოლიკლინიკის თანამედროვე აპარატურით აღჭურვა; ნაბეღლავის და ზოტის სოციალური ინფრასტრუქტურის განვითარებში მონაწილეობა; მდინარე გუბაზეულზე 2-მეგავატიანი სიმძლავრის ჰიდროელექტრო სადგურის მშენებლობა; მონაწილეობა რაიონის სხვა საინვესტიციო პროგრამებში; გადამამუშავებელი კომბინატის გახსნა და ახალ შექმნილ საწარმოში ადგილობრივი მოსახლეობის მაქსიმალურად დასაქმება _ დაბალი კვალიფიკაციის მქონე პირების (მუშახელი) 100 პროცენტიანი დასაქმება და ადგილობრივი სპეციალისტების კვალიფიკაციის ასამაღლებელი ღონისძიების გატარება (30%-იანი დასაქმება).
აღნიშნულ კომპანიას ზოტში სამუშაოები არ დაუწყია. დღემდე გაურკვეველი მიზეზების გამო, მას ლიცენზია შეუწყვიტეს და 2 წლის შემდეგ ხელახალი აუქციონი გამოაცხადეს.
2000 წლის 16 მარტს, ზოტის საბადოების ახალი მფლობელი, ისევ 20 წლის ვადით, “ჯორჯიან გეითი” გახდა. დოკუმენტების თანხად, აღნიშნული კომპანია ამერიკას წარმოადგენდა და საქართველოში 2000 წლის 1 მარტს დარეგისტრირდა. განსხვავებით წინა აუქციონის გამარჯვებულისგან, “ჯორჯიან გეითის” უფრო მეტი ვალდებულებები ჰქონდა _ მას 5 წლის განმავლობაში უნდა შეესწავლა სალიცენზიო ობიექტი და ამაში 3 მილიონი დოლარი უნდა დაეხარჯა, მათ შორის 300 ათასი დოლარი პირველივე წელს. სხვა პირობები კი წინას მსგავსი იყო: გზები, სკოლა, საავადმყოფო, ჰესი, დასაქმება…
თუმცა, როგორც გაირკვა, ცენტრს არც ეს კომპანია მოეწონა და ერთ წელიწადში ისევ ახალი მფლობელი გამოჩნდა, ისევ 20-წლიანი ლიცენზიით და ისევ უცხოური _ მესამეჯერ ზოტის ოქროს საბადო ფრანგულმა კომპანიამ “ვივენდმა” შეიძინა. როგორც გავიგეთ, იმ დროისთვის საკმაოდ ძვირად, 80 000 დოლარად, რომელსაც წინა ორის მსგავსად, ხელშეკრულებაში დამატებითი პირობები ჰქონდა ჩადებული.
ამ კომპანიების შესახებ დღეს ინფორმაციის მოპოვება შეუძლებელია. ინტერნეტში მათ შესახებ არაფერი იძებნება. შესაბამისად, უცნობია, რამდენად რეალური იყო ეს აუქციონები და ლიცენზიებში გადახდილი თანხა. იმ დროინდელი ჩინოვნიკები, რომლებსაც ამ აუქციონებთან შეხება ჰქონდათ, ჩვენთან პირად საუბრებში იხსენებენ, რომ სამივე აუქციონი შორს არ წასულა. როგორც ერთ-ერთმა ყოფილმა მაღალჩინოსანმა გვითხრა, იმ დროს ამ აუქციონით ფული გათეთრდა:
_ ეს იყო ერთგვარი სქემა და სწორედ ასეთი აუქციონებით ხდებოდა ფულის გათეთრება, რომელიც ჩინოვნიკებს სხვადასხვა გზით ჰქონდათ ნაშოვი. ყველა ამ კომპანიის უკან ქართველები იდგნენ. შესაბამისად, ეს ბოლო აუქციონიც ბევრი ეჭვის შემცველია. ის, რომ კომპანია ოფშორულ ზონაშია დარეგისტრირებული, ბევრ რამეს ხდის ფარდას. იქიდან გამომდინარე, რომ მეც ვიყავი ამ საქმეებში ჩახედული, გამოვთქვამ საფუძვლიან ვარაუდს, რომ ახლაც იგივე მოხდა _ ვიღაცამ დიდი ფული გაათეთრა, _ გვითხრა რესპონდენტმა, რომელსაც ვინაობის გამხელა არ სურს.
რესპონდენტის სიტყვებს ისიც ამყარებს, რომ კომპანიის უცხოური ხელმძღვანელობა დეტალებზე საუბარს გაურბის. დუმან სახელისუფლებო სტრუქტურებიც.
არის კიდევ ერთი გარემოება, რომელზეც საუბარი არავის სურს _ ზოტის საბადოები ტყეშია, ტყე კი, 20-წლიანი ლიცენზიით გურიის ყოფილ გუბერნატორს, მიხო სვიმონიშვილს აქვს შეძენილი და სამუშაოებს იქ ახლაც აწარმოებს. ამ ლიცენზიაში მას 4 მილიონი ლარი აქვს გადახდილი. ამ ყველაფრის გათვალისწინებით გამოდის, რომ სახელმწიფომ 20 წლით გასხვისებული ტერიტორია ხელახლა, ამჯერად 40 წლით გაასხვისა. როგორც აღვნიშნეთ, ამ თემაზე კომენტარს არავინ აკეთებს, არც თავად სვიმონიშვილი.
ჩვენს მიერ მოპოვებული ინფორმაციით, გარემოს დაცვის სამინისტრო ახალ აუქციონს ამზადებს _ ამჯერად 40-წლიანი ლიცენზიით ვაკიჯვრის 200 კვმ მადნიანი ველი გაიყიდება, სადაც კვლევების თანახმად, ოქროს და ვერცხლის საკმაოდ დიდი რაოდენობაა. აღსანიშნავია ისიც, რომ ვაკიჯვრის მადნიანი ველი, შევარდნაძის დროსაც გავიდა აუქციონზე და ზოტის საბადოებთან ერთად ისიც 20-წლიანი ლიცენზიით სამჯერ გაიყიდა.
