როგორც იქნა, “გვეშველა” _ პრეზიდენტის მისამართით სახოტბო ჟანრის ლექსი დაიწერა და თანაც ავტორი სასულიერო პირია. ახლა ამ ლექსზე აწყობილი სიმღერის მოლოდინში ვარ. ტელევიზიით ხშირი რეკლამირება, აპლოდისმენტები, სკანდირება, ლექსი და ალბათ, სიმღერაც საიმედო დასაწყისია ახალი კერპის ჩამოყალიბების გზაზე.
როდესაც მთელი საზოგადოების ინტერესები განივთებულია ერთ პიროვნებაში, რომელიც კონსტიტუციას ისე გადააკეთებს და გადმოაკეთებს, როგორც მას მოესურვება, ასეთ კაცს კერპობამდე რაღა უკლია? როდესაც მთელი საკანონმდებლო ორგანო ერთი კაცის ნება-სურვილს უსიტყვოდ ემორჩილება, ეს კერპთაყვანისმცემლობა არ არის? ცხოვრებამ ძველ კერპებს დიდი ხანია, ზურგი შეაქცია, მაგრამ როგორც ირკვევა, უკერპოდ ცხოვრება ძალიან გვიჭირს. მართალია, ძეგლებად ქცეული ძველი კერპები დიდი ხანია აიღეს, მაგრამ კვარცხლბეკები, მგონი, არ დაუნგრევიათ. აქედან არქიფომდე სულ ერთი ნაბიჯია. სახელმწიფო მოხელე წარმატებულად მხოლოდ მაშინ ითვლება, როდესაც იგი პირველი პირის სურვილებს სრულყოფილად აკმაყოფილებს. ზოგჯერ მგონია, რომ სახელმწიფო მოხელეებისთვის ახლო წარსულის გაკვეთილებსაც დაუკარგავს ყოველგვარი მნიშვნელობა. პიროვნების გაღმერთება შეცდომა კი არა, დანაშაული რომ არის, ამაზე არავინ არ უნდა ფიქრობდეს? ჩვენმა თაობამ საკუთარი გამოცდილებით იცის, რას ნიშნავს პიროვნების გაღმერთება, რამდენ უსამართლობასა და ბოროტებასთან არის იგი დაკავშირებული და მაინც საზოგადოების გარკვეულ ნაწილს ქვეყანა იმ გზით მიჰყავს, რომელმაც ადრე უფსკრულის პირას დაგვაყენა. ხელისუფლების გუნდი ერთი შეხედვით მონოლითურია. ხელისუფლების გარეთ კი ორ კაცს უჭირს ერთიმეორეს შორის საერთო ენის გამონახვა. პარადოქსია, არა?
მე აქ გორდიასის კვანძს ვერ ვხედავ: გახსნილი და თავისუფალი ჩვენ ხელისუფლების გარეთ ვართ, ხელისუფლებაში კი თითქმის ყველას ნიღაბი გვიკეთია. დიქტატურის თუ ავტორიტარული რეჟიმის პირობებში, “ერთიანი” გუნდის წევრები დინებას მიყვებიან, რომ პრივილეგიები ხელიდან არ გაუშვან. შიში ერთიმეორის მიმართ, მუდმივი ეჭვიანობა და უნდობლობა მათი ცხოვრების წესია. მოხელეთა უმრავლესობა რობოტივით ასრულებს სხვის განკარგულებას და დამოუკიდებლად აქტიურობას ერიდება, დიქტატორებს ხომ მოაზროვნე ჩინოვნიკები არ სჭირდებათ?! ყველა ხედავს, რომ ჩვენი სახელმწიფოებრივი სისტემა მანკიერია და ძალიან ცოტა რამ აქვს საერთო ნამდვილ დემოკრატიასთან, მაგრამ მაინც ეგუებიან ამას. ეს იმიტომ, რომ, თითქმის, ყველა ჩვენგანში თუ არა, უმრავლესობაში მაინც ზის დიდი თუ პატარა დიქტატორი, სხვისი აზრის და ინტერესების შეუწყნარებლობა და ბავშვური ახირება. ამის გამოა, რომ ოპოზიციური პარტიები ვერ ახერხებენ შეთანხმებას. ჩვენ თვითონ ვამბობთ მაქსიმალისტები და უკიდურესობათა ხალხი ვართო. ძნელია, ამას არ დაეთანხმო. უკიდურესობას კი შედეგად დიქტატურა ან ანარქია მოაქვს. ერთიც და მეორეც ფართო გასაქანს აძლევს უსამართლობას და დემოკრატიის ანტიპოდია. მაინც რატომ მივდივართ ამ გზით? ყველა ხომ ჩინოვნიკი, დიდი ან პატარა დიქტატორი ვერ გახდება? რაგინდ გასაკვირიც არ უნდა იყოს, დემოკრატია და თანასწორუფლებიანობა ჩვენი საზოგადოების საკმაოდ მნიშვნელოვან ნაწილს სრულიადაც არ ხიბლავს. ეს ის ხალხია, ვინც ქრთამითა და ათასგვარი უკანონო მაქინაციებით შეძლო უპირატესობის მოპოვება; ამ ხალხმა დაამკვიდრა ჩვენს ცხოვრებაში დილეტანტიზმი პროფესიონალიზმის ნაცვლად; ამ ხალხმა გათელა სამართლიანობა და ზნეობა. თავის მოტყუება იქნება ის ძალები დამარცხებულად რომ ჩავთვალოთ. ყველაზე უარესი კი ის არის, რომ ამ ხალხმა სამართლიანობის გამარჯვების რწმენა მთელ საზოგადოებას შეურყია. შევძლებთ კი ცოდნით და პატიოსანი შრომით საზოგადოებაში ღირსეული ადგილის დაკავებას? ამ კითხვაზე საზოგადოების ყველაზე უკეთეს ნაწილს დამაიმედებელი პასუხი არ აქვს და არც ექნება, თუ ფსევდო დემოკრატიის ჩარჩოდან არ გამოვედით. სახელმწიფო მოხელეთა ცხოვრებაში და მთლიანად ხელისუფლებაში, მორალური პასუხისმგებლობის უდიდესი დეფიციტია. დღევანდელ ხელისუფლებას უფრო ხშირად ყოფილი ჩინოვნიკები ლანძღავენ და არავითარ პასუხისმგებლობას არ გრძნობენ იმის გამო, რომ ახლანდელმა თაობამ ყოველგვარი ნეგატივიზმი მემკვიდრეობით მიიღო წინა თაობისგან. დღევანდელობამ რელიეფურად გამოაჩინა, რომ ჩვენ ცუდი ჩინოვნიკები და ცუდი მოსწავლეები ვყოფილვართ. წინა თაობიდან მხოლოდ ერთეულებს აქვთ იმის მორალური უფლება, რომ ახლანდელი ხელისუფლებისა და დემოკრატიის პრობლემებზე ილაპარაკონ. დღეს რომ პროფესიონალები, განსაკუთრებით კი მაღალზნეობრივი კადრები სანთლით საძებარია, ამაში დიდი “დამსახურება” ჩემს თაობასაც მიუძღვის.
მოხელეთა რაოდენობით დღეს სახელმწიფო აპარატი განსაკუთრებით დამძიმებულია, საყოველთაო სიღატაკის ფონზე ამ აპარატის მუშაკთა კეთილდღეობა რელიეფურადაა გამოკვეთილი და ქვეყანას საკმაოდ ძვირი უჯდება. ამ აპარატს პრეტენზია აქვს ქვეყანა გააჯანსაღოს მატერიალურადაც და სულიერადაც. ეს ხალხი პიროვნებებად კომუნისტურ ეპოქაში ჩამოყალიბდა. გამიჩნდა სრულიად ბუნებრივი კითხვა: კომუნისტების დროს სად იყო ის ნაკრძალები და ოაზისები, სადაც “სპეტაკი და უანგარო” მოხელეები გაიზარდნენ? უკეთესების შერჩევა ყოველთვის შეიძლებაო, ალბათ, ასე მიპასუხებდნენ ხელისუფლებიდან. ასეთი პასუხი მეც დამაკმაყოფილებს, ოღონდ ერთი შენიშვნით: თუ ეს შერჩევა პირადი ერთგულების ნიშნით არ მოხდება.
სიმართლეს ვამბობ თუ თვითრეკლამას ვეწევი _ შეფასების უფლებას ჩემს ოპონენტებსაც ვერ წავართმევ. იმ მომენტზე ვლაპარაკობ, მოხელის ფუნქციას რომ ვასრულებდი. უსამართლობა, პროტექციონიზმი, არაკოლეგიალობა გამორიცხული იყო ჩვენი კოლექტივის ცხოვრებაში. უკანონოდ მითვისებასა და მექრთამეობასთან შეურიგებლობით ნამდვილი დისონანსი შეგვქონდა მთელ კორუმპირებულ სივრცეში. იქ ერთმანეთს ერწყმოდა საზოგადოებრივი მოვალეობისადმი პატივისცემა და შიშისა და მლიქვნელობისგან თავისუფალი ამხანაგური თანამშრომლობა.
გამოკვეთილი და განსაკუთრებულად თვალშისაცემი პრივილეგია ჩვენთან არავის ჰქონდა და კოლექტივიც ერთიანი იყო. ერთხელ სასკოლო დოკუმენტების შემოწმების დროს განათლების სამინისტროს წარმომადგენელი წააწყდა ჩემს ბრძანებას, რომლის მიხედვითაც, მასწავლებელთა ერთ ჯგუფს გაკვეთილების გაცდენის გამო ხელფასის შესაბამისი ნაწილი დავუკავე. ამ ბრძანებაში ჩემი სახელიც იყო. გაკვირვების პასუხად სტუმარს მივუგე _ ჯერ საკუთარ თავს თუ არ მოვთხოვე, სხვასაც ვერაფერს მოვთხოვ,-მეთქი. სწორად კი მოქცეულხარ, მაგრამ ასეთი რამ მე ჯერ არსად მინახავსო, _ მიპასუხა. დამახასიათებელი მოვლენების შესაბამისად, იგი ალბათ, ფიქრობდა, რომ ჩემი სახით ნახავდა პატარა დიქტატორს, რომელიც თანამდებობით უფროსების წინაშე ვერხვის ფოთოლივით თრთის, თანამშრომლებს კი ზევსის რისხვად მოევლინება. ღმერთს მადლობა მინდა შევწირო, რომ ქამელეონობა არ დამანათლა და ნორმალური ადამიანის სახე შემინარჩუნა. ნაკლიც საკმაოდ მქონდა, მაგრამ ხელმოკლეობის მიუხედავად, სინდისი და უანგარო კაცის ღირსება არასოდეს გამიყიდია. დემოკრატიისადმი პატივისცემა იყო იმის მიზეზი, რომ ვერ ჩამოვყალიბდი პატარა დიქტატორად და ამას თავიდანვე ვთვლიდი უზნეობად.
დემოკრატია ერთი მსახიობის თეატრი არ არის. იგი ხალხისთვის მისაღები საზოგადოებრივი ურთიერთობისა და მმართველობის ყველაზე სრულყოფილი ფორმაა. აუცილებელია, ვისწავლოთ მისთვის დამახასიათებელი წესებით საზოგადოების მართვა და ცხოვრება. ჩვენ სხვა არჩევანი არ გვაქვს.
სიმონ ჯაში, ჩოხატაური
