„საჩხერეში შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირებისთვის ყველაფერი პრობლემაა“

განათლებისა და მეცნიერების  სამინისტრომ 2013-2014 სასწავლო წელს საჯარო სკოლის სივრცეში სპეციალური საგანმანათლებლო საჭიროების მქონე მოსწავლეებისთვის ინტეგრირებული კლასები გახსნა. როგორც უწყებაში აცხადებენ, კლასები აღჭურვილია შესაბამისი დამხმარე სასწავლო რესურსებით, თვალსჩინოებითა და ინვენტარით.

ინტეგრირებულ კლასში მუშაობს შესაბამისი კვალიფიკაციის პედაგოგი, ფსიქოლოგი, სპეციალური მასწავლებელი, დამხმარე მასწავლებელი, დამხმარე სპეციალისტი (ძიძა). სასწავლო პროგრამა მორგებულია თითოეული ბავშვის საჭიროებებს. 2014 წელს ჩატარებული მოკვლევის საფუძველზე სამინისტრო ამტკიცებს, რომ  ინტეგრირებული კლასების მოსწავლეების ჩართვა სასწავლო პროცესსა და ყოველდღიურ სასკოლო აქტივობებში ძალზე ეფექტურია.

„გურია ნიუსთან“ საუბარში საპირისპიროს აცხადებს  „საჩხერის შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირთა“ რეგისტრირებული კავშირის გამგეობის თავმჯდომარე გოგა გოგატიშვილი. მისი თქმით, საჩხერეში ინტეგრირებული კლასების პროგრამა  ხარვეზებით მიმდინარეობს და  უმეტეს სკოლაში მას ფიქტიური სახე აქვს.

_ბატონო გოგა, იქნებ უფრო დეტალურად  გვესაუბროთ, რატომ მიმდინარეობს საჩხერეში ხარვეზებით ინკლუზიური განათლების პროგრამა?

_ინკლუზიური განათლების არსი და ფილოსოფია სხვაა, საჩხერეში კი სხვა  რამ ხდება (ინკლუზიური განათლება გულისხმობს ყველა ტიპის სპეციალური საგანმანათლებლო საჭიროებების მქონე მოსწავლეების ჩართვას ზოგადსაგანმანათლებლო სასწავლო პროცესში თანატოლებთან ერთად. ინკლუზიური  განათლება ასევე გულისხმობს შეზღუდული შესაძლებლობების მქონე მოსწავლეების ინდივიდუალური და/ან მოდიფიცირებული სასწავლო გეგმებით სწავლებას).

რატომ ვამბობ, იცით, ამას? აი, მაგალითად, საჩხერის მუნიციპალიტეტის, სოფელ შომახეთის საჯარო სკოლის პირველ კლასში არის სპეციალური საგანმანათლებლო საჭიროების მქონე მოსწავლე, უსინათლო გოგონა. მას სპეციალური ბრაელის შრიფტით დაბეჭდილი წიგნები ესაჭიროება.

ამ ბავშვს დაუნიშნეს სპეციალური პედაგოგი, მაგრამ მას  წიგნები არ აქვს.  რომ ვიკითხე მიზეზი სკოლასა და სამინისტროში, მითხრეს, რომ სკოლა  ინდივიდუალურად ირჩევს გრიფირებულ სახელმძღვანელოს: ერთი სკოლა სხვა ავტორის წიგნებით  შეიძლება სწავლობდეს, მეორე – სხვა. შომახეთის სკოლა რომელი ავტორის წიგნებითაც სწავლობს, აღმოჩნდა, რომ შესაბამისი ბრაელის შრიფტის წიგნი არ აქვთ დაბეჭდილი. არადა, ბავშვი, უკვე მეორე სემესტრი დაიწყო, რაც  უწიგნოდ დადის სკოლაში. განათლების სამინისტრომ ვერ უზრუნველყო ის შესაბამისი სახელმძღვანელოთი. სხვას რომ ყველაფერს თავი დავანებოთ, ელემენტარული „აი, ია“ ვერ უსწავლია ბავშვს.

აქცენტი რაზე კეთდება, იცით? რეგიონებში ვერ უზრუნველყოფენ უსინათლოების განათლებას და ეუბნებიან, რომ თბილისში უსინათლოთა 202-ე, სპეც. სკოლაში წამოიყვანონ. სინამდვილეში კი,  გაეროს კონვენცია ითვალისწინებს, რომ ყველა ბავშვმა საჯარო სკოლაში უნდა ისწავლოს. ინკლუზია სწორედ ესაა ( საქართველოს  პარლამენტმა 2013 წლის 26 დეკემბერს მოახდინა გაეროს „შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირთა უფლებების კონვენციის რატიფიციკაცია, რომელიც ძალაშია   2014 წლის 12 აპრილიდან, რითაც შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირთა ხელმისაწვდომი  განათლების განვითარების  ვალდებულებაც აიღო. ავტ).

_სპეციალური მასწავლებლები როგორ მუშაობენ  მოსწავლეებთან?

_ ცალკე პრობლემაა სპეც. მასწავლებლების კვალიფიკაცია. ჯერ უნივერსიტეტებში (როგორც ვიცი ილიაუნმა დაიწყო სამაგისტრო პროგრამა )შესაბამისი პროგრამები არ გვაქვს.  მასწავლებლებს მხოლოდ რამდენიმე კვირიანი ტრენინგები ჩაუტარეს და ისე გაუშვეს სკოლებში.

საჩხერეში 15  სკოლაში 15 სპეც. მასწავლებელი და 38 სპეციალური საგანმანათლებლო საჭიროების მქონე მოსწავლეა. ერთმა სკოლამ საერთოდ არ აიყვანა. კონკურსი იყო გამოცხადებული,  არადა ჰყავს სპეციალური საგანმანათლებლო საჭიროების მქონე მოსწავლეები.  დირექტორი ამბობს, რომ კვალიფიციურ კადრს ეძებს, მაგრამ ამასობაში მთელი სემესტრი ბავშვები უმასწავლებლოდ არიან. სად იპოვნის კვალიფიციურ კადრს, არ ვიცი. ჭორვილის სკოლაში კი  2 სპეციალური მასწავლებელია, რადგან 9 სსსმ (სპეციალური საგანმანათლებლო საჭიროების მქონე) მოსწავლე ჰყავთ და დებულებით, 6-ზე მეტი თუ არის  სსსმ მოსწავლე, უკვე ორი სპეც. მასწავლებელი უნდა ჰყავდეს იმ სკოლას. ერთს სკოლას, როგორც გითხარით, საერთოდ არ ჰყავს სპეც. მასაწავლებელი.

ცხამის საჯარო სკოლაში ორი ეტლით მოსარგებლე ძმა გვყავდა. ერთი, სამწუხაროდ, გარდაიცვალა. ერთთან სახლში დადის სპეც.პედაგოგი. ასევე მინდა ვთქვა, რომ ეს სსსმ მოსწავლე ერთხელაც არ მიუყვანიათ სკოლაში, არადა სკოლას ემსახურება სასკოლო ტრანსპორტი, მიზეზად კი მის სახლთან მისასვლელ ცუდ გზას (ცხამი მაღალმთიანი სოფელია) და არაადაპტირებულ ტრანსპოტრს ასახელებენ. სასწავლო ინკლუზიური განათლება ითვალისწინებს სპეციალური საგანმანათლებლო საჭიროების მქონე მოსწავლეებისთვის ინდივიდუალური სასწავლო გეგმის შემუშავებას. მასწავლებლის ვკითხე, თუ ჰქონდა ეს გეგმა: წარმოდგენა არ მაქვს, რა არისო, მიპასუხა. ე. ი. ბავშვი სპეციალური საგანმანათლებლო საჭიროების მქონეა და მას ინდივიდუალური სასწავლო გეგმა არ გააჩნია.

დირექტორს ვკითხე,  მულტიდისციპლინური ჯგუფის დასკვნა თუ ჰქონდა და არაო. მაშინ როგორ გამოაცხადა სპეც. მასწავლებელზე კონკურსი, თუ ბავშვის შესახებ ამ ჯგუფის დასკვნა არ ჰქონდა? (ინკლუზიური განათლების მულტიდისციპლინური გუნდი წარმოადგენს სპეციალისტთა გუნდს, რომლის შემადგენლობაში შედის:

ფსიქოლოგი,  ოკუპაციური თერაპევტი, სპეციალური პედაგოგი. მულტიდისციპლინურ გუნდის ფუნქციას წარმოადგენს ყველა სკოლისთვის საჭიროების შემთხვევაში კვალიფიციური დახმარების გაწევა ინკლუზიური განათლების განვითარების პროცესში. მულტიდისციპლინური გუნდის დასკვნის საფუძველზე, სასკოლო ასაკის შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე ბავშვებისთვის, შეირჩევა განათლების საუკეთესო ფორმა. საჯარო სკოლებში ჩართულ შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე ბავშვებს, მათ მშობლებსა და პედაგოგებს გაეწევათ მაღალკვალიფიციური მომსახურება ბავშვების ხარისხიანი განათლებით უზრუნველყოფისთვის).

მულტიდისციპლინური გუნდის მოწვევაზე ცალკე ძალისხმევა დამჭირდა. მშობლებს დავაწერინე  განცხადება.  დირექტორს არ აქვს  ამის უფლება. დირექტორმა, თქვენი შვილი თავად უნდა წაიყვანოთ ამ ჯგუფთან ზესტაფონშიო. მან ისიც კი არ იცოდა, რომ ჯგუფის წარმომადგენლები უნდა მისულიყვნენ ბავშვთან და  არა – პირიქით.

განათლების სამინისტრო შევაწუხე.  ეკა დგებუაძე, რომელიც ხელმძღვანელობს   ინკლუზიური განათლების განვითარების სამმართველოს სამინისტროში, გამოგვეხმაურა და უზრუნველყო მულტიდისციპლინური გუნდის ჩამოსვლა ზესტაფონიდან.

განათლების სამინისტრომ ფეისბუქ გვერდზე ასევე მომწერა, რომ იანვარში იგეგმება გადამზადება. რომ დირექტორებს ჩაუტარდებათ ცნობიერების ასამაღლებელი ტრენინგები. მთავრდება იანვარი და ჯერ-ჯერობით არაფერი გაკეთებულა.

ჩემი მიზანი რა არის, იცით? მე თვითონ ეტლით მოსარგებლე ვარ და ვიცი, რომ გარკვეულწილად შშმ პირები სტიგმატიზირებულები არიან. ეს იმითაცაა განპირობებული, რომ აქამდე ამ მიმართულებით არაფერი გაკეთებულა მათი სოციალური ინტეგრაციისათვის. მხოლოდ საბჭოთა მოდელი /მიდგომა, ანუ სამედიცინო მოდელი/მიდგომა იყო დანერგილი და ცუდ ასოციაციებს იწვევდა შშმ პირი. გაეროს კონვენცია კი შშმ პირთა მიმმართ სოციალურ მიდგომას ითვალისწინებს. ახლა დაიწყო საუბარი იმაზე, რომ შშმ ბავშვებმა უნდა შეიძინონ განათლება, პროფესიული უნარები და დასაქმდნენ. გადასახადების გადამხდელებად უნდა იქცნენ და არ უნდა იყვნენ ქველმოქმედებისა და ერთჯერადი დახმარებების ობიექტები. თუ ახლა არ ისწავლეს, ეს ინკლუზიური განათლება თუ ქაღალდზე დარჩა მხოლოდ, რეალური არაფერი გაკეთდა და შედეგი არ გამოიღო, მაშინ ისინი ისევ არაკონკურენტუნარიანები იქნებიან შრომის ბაზარზე და შშმ პირთა  მიმართ დღეს არსებული სტერეოტიპული დამოკიდებულება ისევ დარჩება და რეალურად არაფერი შეიცვლება.

_მშობლები რამდენად არიან მონდომებულები, თავიანთი შვილები ატარონ სკოლაში?

_ახლა რომლებიც დადიან სკოლებში, მათ მშობლებს პრობლემა არ აქვთ. პირიქით, მათ მოითხოვეს თავიანთი შვილებისთვის მულტიდისციპლინური გუნდის მოყვანა.  მაგრამ ბევრი ვერ ერკვევა სამწუხაროდ. ერთმა, რომელსაც შვილი ცერებრალური დამბლის დიაგნოზით ჰყავს, გვითხრა, ჩემი შვილი სკოლაში მიჰყავთ, მაშინ როცა სახლში უნდა მოდიოდნენო. რა თქმა უნდა, ვუთხარი, რომ პირიქით უნდა მოხდეს და შშმ ბავშვებმა იარონ სკოლაში. სხვამ რომ უთხრას ეს, პირიქით მშობელმა უნდა მოინდომოს ბავშვის  გარეთ გაყვანა. არ აქვთ ამის შესახებ წარმოდგენა. არავინ ეუბნება, არავინ აცნობს. ეს ერთი კატეგორიაა მშობლების. მეორე ნაწილი მშობლებისა ამბობენ, რომ მათ შვილს არაფერი არ სჭირს საიმისო, რომ ვინმემ მისი უნარები შეაფასოს. ზოგს დაკეტილიც კი ჰყავს ბავშვი სახლში. მქონდა ერთი შემთხვევა. ოჯახში მივედით, ბავშვი ღრიალებდა, ჩაკეტილი ჰყავდათ.  მშობლები, კი თითქოს არაფერი ხდებოდა, ისე გვესაუბრებოდნენ.

_სკოლებში სპეციალური საგანმანათლებლო მოსწავლეებისთვის უნდა იყოს რესურს ოთახები, ამ მხრივ როგორაა საჩხერეში საქმე?

_მხოლოდ ერთადერთ სკოლას აქვს რესურს ოთახი. მეორე საჯარო სკოლა ცდილობს გააკეთოს. მაგრამ ზოგგან სკოლა არაადაპტირებულია და ეტლით მოსარგებლე ბავშვი ხელით აჰყავთ და ჩამოჰყავთ. პანდუსი არაა.

განათლების სამინისტროში არსებობს ინფრასტრუქტურის სამმართველო და 2014 წელს საჩხერის საგანმანათლებლო რესურსცენტრმა წერილით მიმართა მას  2014 წლის ბიუჯეტი ათვისებული გვაქვს და 2015 წლის ბიუჯეტში გავითვალისწინებთო. ვნახოთ, აბა!  თუ გააკეთებენ!  სველი წერტილების პრობლემაა კიდევ, არაა ადაპტირებული. ყველაფერი პრობლემაა საჩხერეში:  გარემო, სასწავლო პროცესი, დამოკიდებულება.
ინკლუზიური განათლებით თავს რომ იწონებენ, არიქა, ვარსკვალვებს ვწყვეტთო. შანსს არ ვუშვებ ხელიდან, რომ არ დავაფიქსირო რეალობა რაც არის. მე მორალური უფლება არ მაქვს, პრობლემა არ დავაფიქსირო.