1 აპრილს 19:00 საათზე "დინამო არენას" საპრესკონფერენციო დარბაზში გიორგი კეკელიძის ახალი წიგნის, "ცხრათავიანი ფეხბურთის ზღაპარი", პრეზენტაცია გაიმართება.
_ ეს წიგნი არის ფეხბურთზე (დინამო, მანჩესტერი, საქართველოს ნაკრები, ინგლისის ნაკრები) ლიტერატურაზე და გურიაზე, _ ამბობს "გურია ნიუსთან“ საუბრისას გიორგი კეკელიძე.
მისივე თქმით ესეების ეს წიგნი "დიდ აკვიატებებთან შეთამაშებას გულისხმობს":
_ აქ ფეხბურთი, ლიტერატურა და სოფელია. სამივეზე ვწერ. სამივე მიყვარს. ეგრეც შეიძლება ითქვას, რომ მორჩენილი ფიქრების წიგნია, დიდი ემოციების წყალგადავლილ კალაპოტში ნაპოვნი ქვები. შესაბამისად, ფრაგმენტულია. ისევე, როგორც ყველა ზღაპარი, რომელსაც ძილის წინ გიყვებიან და ძილი კუდს მოაწყვეტს. და მერე სიზმარში გრძელდება არასწორხაზოვნად, როგორც ერიკ კანტონა ურტყამდა და მიშა მესხი ატყუებდა. ამ აზრით ყველას საკუთარი სიზმარი აქვს. არ მეწყინება, თუ ის თქვენსასაც დაემთხვევა.
_ ფეხბურთი, ლიტერატურა, გურია… ეს ყველაფერი ერთმანეთთან რა კავშირიშია?
_ კავშირშია იმ აზრით, რომ ფეხბურთის გულშემატკივრობა გურიაში დავიწყე და მახსნედება ის წლები, როცა გურიის ტელევიიზს სარდაფში ვუყურებდით თურქული არხის _ "სტარის" გამოცემებს. ლიტერატურა კი მიბმულია ფეხბურთთან _ პერსონაჟები და ავტორები.
_ პოეზიიდან გურულ დღიურებამდე… დღიურებიდან ფეხბურთამდე… ეს როგორი გზაა?
_ ცვალებადი და შესაბამისად საინტერესო. ახლ,ა უკვე მხატვრულ მინი-რომანზე ვმუშაობ…
_ რა მოლოდინი გაქვთ ახალ წიგნთან დაკავშირებით, ფიქრობთ, რომ გურული დღიურების მსგავსი წარმატება ექნება?
_ ეს ცოტა სპეციფიკური წიგნია. ვნახოთ, თავიდან არც "გურული დღიურების" ამხელა ტირაჟს ველოდი. ზოგადად, პროგნოზი ამინდისაც კი უმადური საქმეა.
_ ბატონო გიორგი, რა განაპირობებს დღეს წიგნის პოპულარობას და თქვენს შემთხვევაში რასთან გქვონდა საქმე?
_ წიგნის პოპუალარობა დიდწილად ადამიანების საკუთარი წარულის დანახვამ განაპირობა. ახალი წიგნი არის ესეების კრებული ოთხმოცდიანებზე, გურიაზე. ნამდვილი ამბები მცირედი გამხატვრულებით.
_ ლექსების მუზა დაგეკარგათ?
_ არა, უბრალოდ გარკვეული პაუზა ავიღე. აუცილებლად მივუბრუნდები.
_ ამისთვის რა არის საჭირო? ხასიათი, განწობა თუ ქალი?
_ სამივე და პლუს შინაგანი მზაობა. ეს უკანასკნელი გადამწყვეტია.
_ ბოლო დროს შენ პირად ცხოვრებაზე არაფერი იმის. რა ხდება პირადში?
_ ბოლო ინტერვიუ პირად ცხოვრებაზე თქვენ მოგეცით და პირობას ვასრულებ, აღარ ვსაუბრობ ამ თემაზე. ისე, ჩვეულებრივ არეულ-დარეულად მიედინება, როგორც პირადი ცხოვრების წესია.
_ ეს პირობა რომ "გურია ნიუსისთვის" დაარღვიოთ? ამჟამად არის ახალი ქალი თქვენს ცხოვრებაში?
_ სიახლეები გარდაუვალი ამბავია. სხვანაირად ცოცხალი აღარ უნდა ვიყო.
"ცხრათავიანი ფეხბურთის ზღაპარი" გამომცემლობა "არტანუჯმა" გამოსცა. რედაქტორი ზვიად კვარაცხელიაა, გარეკანის დიზაინი კი ნატალი ავალიანს ეკუთვნის.
"გურია ნიუსი" "ცხრათავიანი ფეხბურთის ზღაპრის" პირველ და მეორე თავს ექსკლუზიურად გთავაზობთ.
თავი 1 _ ამბავი დავით გურამიშვილზე და სულხან-საბაზე
ხოლო აქ სხვა საქმეზე ვარ. 2012 წელია. რადგან ევროპის ჩემპიონატს დაემთხვა ჩამოსვლა, ვიფიქრე ბილეთს ვიყიდდი, მაგრამ ამაოდ. ადრევე დაეპატრონენო. ეკრანით და აურით დავკმაყოფილდი. და რაც შეეხება საქმეს – ეროვნულ ბიბლიოთეკაში ქართული ემიგრაციის დარბაზს ვხსნით. აქამდე რატომღაც ისე გამოვიდა – სადაც სიტყვა ემიგრანტს ახსენებენ, მხოლოდ ნოე ჟორდანია მოაგონდებათ ხოლმე და ის ხალხი, ამ მთავრობას რომ გაჰყვა. არადა, ნაკადი ბევრი იყო და სხვადასხვა დროს. ერთ-ერთი პირველი და ძალიან მნიშვნელოვანი ვახტანგის ამალაა მოსკოვისკენ საუკუნეების წინ დაძრული.
ეს კი თითქოს რაღაც უცნაური ემიგრაცია გახლდათ – ფორმით და არა თვისობრივად – დაახლოებით ისეთი, საქართველოს დემოკრატიული მთავრობა, წითელი არმიის შემოსვლის შემდეგ, საცხოვრებლად პეტერბურგში რომ გადასულიყო. მაგრამ რაც უბრძანეს, ის გააკეთეს. თან ამას ღია მტრობა მაშინ არც ეთქმოდა. ზოგმა შეიძლება ისიც თქვას, სადაც გულმა გაუწიათ, იქ წავიდნენო. როგორც რომ უნდოდათ, ისე მოახდინესო. ქართული დიდებულების უნიათობაზეც შეიძლება საუბარი რიგ შემთხვევაში. ეს სხვა სახის საკითხია და განსხვავებულ კვლევას საჭიროებს. აი, იმჟამინდელი ქართული ემიგრაციის მნიშვნელოვანმა ნაწილმა კი მოსკოვი რაღაც მიზეზით მალევე დატოვა და პოლტავაში დაფუძნდა. მათ შეუერთდა დავით გურამიშვილი – ქართველ დიდპოეტთა ხუთეულში უსათუოდ დაფუძნებული კაცი, რომელიც მხოლოდ ლექსებს არ დასჯერდა და ნახაზებს ქმნიდა სამეურნეო საქმეთათვის. ამის გამო, მირგოროდში მას ერთიორად აფასებენ. იქ მისი მუზეუმი და ბიბლიოთეკაა.
ასევე საფლავი შთამბეჭდავი ობელისკით. საფლავი, რომელიც სავარაუდოა, თუმცა ბევრი ცოტა გულუბრყვილოდ მიიჩნევს, რომ მის ნამდვილობას წყალი არ გაუვა. დნეპროპეტროვსკში, სულხან-საბას ძმის შთამომავალი – თუ გვარის გაგრძელების მხრივ ვიტყვით, უკანასკნელი – გალინა ბულატნიკოვა-ორბელიანი ვნახეთ. ქართული, რაღა თქმა უნდა, არ იცის. თუმცა საოცარ საქმეს აკეთებს – საკუთარი გენეალოგიის კვლევა დაიწყო. აგროვებს ყველაფერს – მეცხრამეტე საუკუნის სამოსის ნარჩენები, მეოცის დასაწყისის მისალოცი ბარათები, ხელნაწერები, ნოტების სახელმძღვანელო მინაწერებით. ინიშნავს ზეპირ გადმოცემებსაც. წერს სტატიებს ორბელიანებზე იქაურ გაზეთებში. მოკლედ, არ იღლება.
აქამდე ერთი-ორი იქაური ქართველი თუ გამოეხმაურა, ჩვენს ყურამდეც მათი გზით მოაღწია და “თავს დავესხით”. როცა გვნახა, დიახაც, იტირა. ბევრი რამ ერთად გაუხარდა. ისე, რომ ზოგიერთ უძვირფასეს ნივთსაც შეელია და ბიბლიოთეკას აჩუქა. ეს ცალკე და სასიხარულო თემაა. მაგრამ ერთი სიხარული საქმეს წინ ვერ წასწევს – ჩვენ უნდა ვისწავლოთ საკუთარ კულტურაზე ზრუნვა. თუ არ დავიზარებთ და მოვინდომებთ – გამოვა საქმე. პატარა საქმე როდია. აი, ინგლისი რომ ფინალში გავიდეს, იმას ჰგავს.
მახსოვს დევიდ სიმენი. ადრე რომ სამეფო კარის რაინდივით დადიოდა საფეხბურთო კარის წინ და მერე ესპანელებმა “თვალებიანი ხორცის ნაჭერი” დაარქვეს. მერე ცენტრიდან გოლების გაშვება დაიწყო. ხორცის ნაჭერი იმად, რომ ბოლო წლები, ხაშურს რომ უახლოვდები და მსხვილი ნაჭრები კიდია და მტვრიანი ქარი არხევს, ეგრე იდგა და ოდნავ თუ ტოკდებოდა. უხეში შედარებაა, არაეთიკური და არაპოლიტკორექტული. მაგრამ საფეხბურთო ეპითეტები სულ ამის ზღვარზეა. საერთოდაც, სტადიონიდან გინება მანქანის მძღოლის გინებას ჰგავს – თითქოს კონკრეტულია, მაგრამ ამავდროს იმდენად ზოგადი, რომ ადრესატს, როგორც სცენაზე დროებით შემოვარდნილს, ეგრე გულისხმობ.
მერე კიდევ შეიძლება მასთან ლუდი დალიო. ყაზბეგი. აი, სტივ მაკმანამანს რომ ჰყვარებია. ასე გვამცნობდა მის ინტერვიუში ერთი ჩვენებური სპორტული გაზეთი, ტროლინგის მოყვარული და ავტორი დევიდ ბექჰემისადმი მიწერილი ფრაზისა: “იგი წავა და სხვა მოვა”.
ალან შირერი აწეული ხელით უნდა დაგვამახსოვრდეს. ეს აწეული ხელი ათობით შეგდებულ ბურთს ნიშნავს, პრემიერლიგაში სულაც ასობითს. ამ რანგის სტაბილური ფორვარდი ინგლისს ძნელად ჰყოლია. თავით და ფეხით თანაბრად უმიზნებდა და ყველა ასაკში საშიში იყო.
გვახსოვს პოლ ინსი. მაკრატელებით და უცაბედი პასებით. თავდაჯერებული, ოდნავ ცინიკური ღიმილით. პერიოდული სიზარმაცით და განაჩენით, ამის გამო კლუბიდან კლუბში ეხეტიალა. ნაკრებში რამდენჯერმე გაიბრწყინა და ზოგი მატჩი პირწმინდად ჩააგდო.
ჯერარდი და ლამპარდი ძმები მგონია. იმაზე ნაღდი, ვიდრე გარი და ფილ ნევილებია. ერთი თაობის ხალხი, ერთი სტილისა და მდგომარეობის. კლუბებში დიდი შედეგების მქონენი სანაკრებო მაისურში ცოტა შეშინებული ჩანდნენ. ეს შიში ღუპავდა ამ თაობას.
ხოლო სულხან-საბა და გურამიშვილი მეტაფორაა. თუ რის გამო და როგორი, ამას თქვენვე მიხვდით – ფეხბურთს და ლიტერატურას ფიქრი უყვარს. დაძალებული ფიქრიც.
“მას მორჩსა სიკვდილთ მომკვლელი ზედ ერთი ხილი ებადა;
სიმწიფის ჟამი მოსლოდა ნაყოფის გამოღებადა:
ზოგს სასიკვდინეთ მიაჩნდათ და ზოგთა უკვდავებადა,
შეითქვნენ ერნი, აღიძრნენ ცუდისა განძრახებადა”.
2 თავი _ ამბავი ჩემზე
„მესხმა ბურთი გაიტანა კარში, სახიფათო მდგომარეობაში” – საოჯახო ზეპირისტყვიერების ისტორიკოსები დღემდე დავობენ, მე მეკუთვნის ეს სტრიქონები თუ ჩემს ბიძაშვილს.
ღრმა ბავშვობა იყო, ცოტაც რომ ამოვცურე, ასე გაგრძელდა – გურიაში ფეხბურთის მოედანი ხშირ შემთხვევაში ქუჩა იყო, სადაც მანქანა ისეთივე სიხშირით ჩამოივლიდა, რა სიხშირითაც შიშველი ფანები ჩამორბიან ნამდვილ სტადიონებზე. დარტყმას დაყუდება ერქვა. თუ მეკარეს ძლიერი ბურთების ეშინოდა – დაყუდება არ იყო. ბურთი ძელს არ ხვდებოდა, თუ კი, მაშინ კარის ზომა იზრდებოდა – ძელის მაგივრობას ქვა სწევდა. ფეხები სულ დალეწილი გვქონდა, „აბა, ბალეტს ხომ არ ვცეკვადით”.
ჰო, ალბათ ყველგან ასე ხდებოდა. არა მარტო ჩვენს ქვეყანაში. ადამიანებს, როგორც წესი, სწორედ ასე დაწყებული ისტორიები გვიყვარს – ისინი ხომ ღარიბ უბნებში იზრდებოდნენ, აი, პელე ჩვრის ბურთით თამაშობდა, მარადონა – ფორთოხლით, აგერ ახლა რიბერი ლამის მეკურტნედ მუშაობდა და რუნი ვიღაც ჯიბგირებთან მუშტი-კრივით ამთავრებდა „მატჩს”.
სანაკრებო განხრით, როგორც გითხარით, მე ინგლისის გულშემატკივარი ვარ. ეს არ ვიცი, საიდან მოდის, ვერაფრით ვიტყვი – ერთ დღეს მაკმანამანის ლამაზ პასს ვუყურე, რივალდოს ფინტს ვამჯობინე და ავირჩიე-მეთქი. უფრო ბრმა ამბავს ჰგავს. ალბათ ყველა ასე ირჩევს თავიდან, თითქმის თვალდახუჭული და მერე, ჭირში თუ ლხინში, გვერდით უდგას საყვარელ გუნდს. არგენტინა ჩემი მტერია (ბრჭყალებში რომ ჩავსვა, ყალბი იქნება).
განა არ ვიცი, რომ ხშირად გვჯობნიან ხოლმე (ეს უცხო გუნდებზე პირველ პირში ლაპარაკიც ფეხბურთის სენთაგანია), რომ მარადონას იმ საღამოს ხელიც ღმერთის ჰქონდა და ფეხიც, რომ ოუენის მცირე რევანში და ბექემის მიკნავლებული თერთმეტმეტრიანი ისტორიას არ ცვლის, მაგრამ „აქა ვდგავარ და სხვაგვარად არ ძალმიძს”.
ისე, აშკარად ძველი საქმეა:
ფარაონთა სამარხებში არქეოლოგებმა ბურთებს მიაგნეს. არავინ იცის, რისთვის იყენებდნენ მათ ეგვიპტელი ზეპურები, მაგრამ ადამიანებმა ერთ დღესაც რომ ფეხი დაჰკრეს, ცხადია: ძველი ბერძნები ესკიპიროსს თამაშობდნენ, რომაელები – გარპას-ტუპს, იაპონელები – კემარს, ჩინელები – ძი-ნიუს. ეს სახეობები ფეხბურთის ჰომოერეკტუსები იყვნენ.
ფეხბურთის ჰომოსაპიენსი (დღეს ჰომოფაბერად ქცეული) ინგლისში დაიბადა XIX საუკენეში.
ფეხბურთს ჩვენშიც თამაშობენ. ადრე უფრო უკეთ. იმ ადრინდელის ექოს ექო იყო ავტორდაუდგენელი სტრიქონები, დასაწყისში რომ გაგაცანით და ალბათ გაგაცინეთ.
ნუ ჩამითვლით ფსევდოპატრიოტულ გამოხდომად, როდის-როდის და, ფეხბურთზე ლაპარაკისას ყველაზე გულწრფელი ვარ – აბა, ადექით, ჩასვით მესხის ადგილას რომელიმე მოქმედი ქართველი ფეხბურთელის გვარი, დაარღვიეთ მარცვლების რაოდენობა, რიტმი, რითმა, რაც გნებავთ. ამაოდ. სახიფათო მდგომარეობაც ვერ შევქმენით, გოლს ვინღა ჩივის.
