სასამართლო მედიაცია, რომელიც მხარეების მორიგებას სასამართლო პროცესების გარეშე აწარმოებს, ახალ ეტაპზე გადადის. უახლოეს მომავალში მედიაციის ნებაყოფლობით პროცესს, სავადებულო მედიაციაციაც დაემატება, რითაც, პროექტის ორგანიზატორები იმედოვნებენ, რომ სასამართლოს განტვირთვის პროცესში მედიაციის როლი მნიშვნელოვნად გაიზრდება.
დღეს, მართლმსაჯულების სახლში, თბილისის საქალაქო სასამართლოს მედიაციის საპილოტე პროექტის შუალედური ანგარიშის, სამომავლო გეგმებისა და საქართველოს სასამართლო მედიატორთა ასოციაციის პრეზენტაცია შედგა.
ღონისძიებას მოსამართლეთა კორპუსის, ადვოკატთა ასოციაციის, არასამთავრობო და საერთაშორისო ორგანიზაციების წარმომადგენლები დაესწრნენ.
პრეზენტატორებმა თავიანთ გამოსვლებში ყურადღება გაამახვილეს მედიაციის პროექტის მიმდინარეობაზე, პრაქტიკაში გამოკვეთილ პრობლემურ საკითხებსა და მათი მოგვარების გზებზე. საუბარი შეეხო, ასევე, პროექტის მნიშვნელობას სასამართლოს პროცესუალური დავებისგან განტვირთვის თვალსაზრისით, სასამართლო მედიაციის სამომავლო განვითარებისა და ცნობადობის ამაღლების საკითხებს.
გამოითქვა მზაობა, სავალდებულო მედიაციის ამოქმედების თაობაზე, რაც გულისხმობს განსაზღვრული კატეგორიის დავების (პირველ ეტაპზე სამეზობლო და საოჯახო დავები) მედიაციისთვის გადაცემის ვალდებულებას.
საქართველოს სასამართლო მედიატორთა ასოციაციამ თანამშრომლობის მემორანდუმი გააფორმა თბილისის საქალაქო სასამართლოს, საქართველოს ადვოკატთა ასოციაციასა და დავის ალტერნატიული გადაწყვეტის ნაციონალურ ცენტრთან.
მემორანდუმების ფარგლებში, ორგანიზაციები აპირებენ, მჭიდროდ ითანამშრომლონ მედიაციის საპილოტე პროექტის შემდგომი განვითარებისა და პოპულარიზაციისთვის.
როგორც პრეზენტაციისას აღინიშნა, მედიაციის პროექტი ამოქმედებიდან, 2014 წლიდან, დღემდე 40-მდე საქმეა განხილული, აქედან ნახევარზე მეტი დადებითად გადაწყდა, რაც შეეხება 8 საქმეს, ჯერ კიდევ განხილვის პროცესშია.
მიუხედავად მიღწეული შედეგებისა, საპილოტე პროექტში ჩართული ორგანიზაციები აცხადებენ, რომ პროცესის განვითარების ტემპით კმაყოფილები არ არიან და დახმარებას სახელმწიფოსგან ითხოვენ.
"თუ სახელმწიფოს მიერ, პროცესში მეტი ჩართულობა არ იქნება, განვითარება ვერ მოხერხდება", _ აცხადებენ ისინი.
გარდა ამისა, სასამართლო კორპუსი ადვოკატთა მეტად გააქტიურებასაც ითხოვს. როგორც პროექტის შუალედური ანგარიშის წარდგენისას მოსამართლე თეა ხამხაძემ განაცხადა, მედიაციის პროცესს წინააღმდეგობები აქვს, ერთ-ერთ მიზეზად კი, ადვოკატთა მხრიდან წინააღმდეგობა დაასახელა.
"მოსამართლის გადატვირთულობის შესამსუბუქებლად მედიაცია ერთ-ერთი ეფექტური მექანიზმია, თუმცა, მოსამართლეს დიდი დრო ეკარგება მხარეებისთვის მედიაციის უპირატესობის ახსნისას. არადა, სასამართლოში მოსვლამდე, ადვოკატმა უნდა აუხსნას მხარეს, რა უპირატესობა აქვს დავის მედიაციის საშუალებით გადაწყვეტას. ადვოკატების ნაწილი კი ამ პროცესს ეწინააღმდეგება. იყო შემთხვევა, როდესაც, მედიატორმა ადვოკატმა თავად თქვა მედიაციის პროცესზე უარი. მხარეების უარი კი, ძირითადად გამოწვეულია იმით, რომ მათ მედიაციის უპირატესობების შესახებ არ იციან", _ განაცხადა ხამხაძემ და დასძინა, რომ მხოლოდ მოსამართლე პროცესს ვერ დააჩქარებს, თუ ეს სახელმწიფოს სურვილიც არ იქნება.
ადვოკატების ნაწილი რომ მედიაციის პროცესის წინააღმდეგია, ეს ადვოკატმა-მედიატორმა ირაკლი კორძახიამაც აღნიშნა, როგორც მან განაცხადა, ადვოკატები ფიქრობენ, რომ მას მედიაცია ბიზნესს წაართმევს.
"ასე ფიქრობდნენ სხვა ქვეყნებშიც, თუმცა დაკვირვებებმა აჩვენა, რომ ადვოკატს მედიაციის პროცესის დადებითად გადაწყვეტა საქმეების მოზიდვაში ეხმარება, შესაბამისად, მის ბიზნესზე დადებითად აისახება და წინსვლის პერსპექტივაც აქვს", _ განაცხადა კორძახიამ.
რაც შეეხება მედიაციის პროცესს, კორძახიამ მედიატორის უპირატესობებზე ისაუბრა და აღნიშნა, რომ მედიატორს რიგ შემთხვევებში მოსამართლეზე მეტი უპირატესობა აქვს.
"მაგალითად, მხარეებთან ნდობაში შესვლა, კონფიდენციალური ინფორმაციის მოპოვება მედიატორის უპირატესობაა, რაც მოსამართლეს არ შეუძლია. თუმცა, მოსამართლეს მხარეების თვალში მედიატორზე მეტი ავტორიტეტი აქვს. ამიტომ მნიშვნელოვანია, პროცესში მოსამართლის მონაწილეობაც. თუ მოსამართლე აუხსნის მხარეებს, რომ მორიგება მედიაციის გზით შესაძლებელია, მხარეებიც უფრო მეტი ნდობით იქნებიან მედიატორის მიმართ განწყობილები", _ აღნიშნა კორძახიამ.
თავის მხრივ, დღევანდელ შეხვედრაზე, პროექტში მონაწილეობისთვის, მზადყოფნა გამოთქვა ადვოკატთა კორპუსის წარმომადგენელმა, ადვოკატთა ასოციაციის აღმასრულებელი საბჭოს წევრმა, ირაკლი ყანდაშვილმა.
"ჩვენი მზადყოფნის მაგალითი დღეს გაფორმებული მემორანდუმია. ამასთანავე, ადვოკატთა ეთიკა, თითოეულ ადვოკატს ავალდებულებს, რომ მხარეს მედიაციის შესახებ ინფორმაცია მიაწოდოს. პროცესის კიდევ უფრო გასააქტიურებლად, მუდმივად გვაქვს გაცნობითი შეხვედრები ადვოკატებთან", _ აღნიშნა პრეზენტაციისას ყანდაშვილმა.
გარდა შუალედური ანგარიშის წარდგენისა, მართლმსაჯულების სახლში დღეს ახალი არასამთავრობო ორგანიზაციის – "საქართველოს სასამართლო მედიატორთა ასოციაციის" პრეზენტაციაც შედგა, რომლის ხელმძღვანელმა, ლაშა კალანდაძემ აღნიშნა, რომ "ჩვენ უნდა დავეხმაროთ ადამიანებს წარსულის ნაცვლად აქცენტი მომავალზე გააკეთონ".
რა არის მედიაცია და ვინ არიან მისი მონაწილეები
მედიაცია – დავის გადაწყვეტის ალტერნატიული მეთოდია, რომელიც მიმართულია ნებისმიერი სახის კონფლიქტის გადაჭრაზე მოლაპარაკებების გზით.
მედიაციისას გადაწყვეტილებას იღებენ თვითონ მხარეები. თავად მედიატორი კი არის ნეიტრალური, დამოუკიდებელი, შესაბამისი კვალიფიკაციის მქონე პირი, რომელიც ეხმარება მხარეებს დიალოგის წარმართვაში, ცდილობს მხარეთა რეალური ინტერესების გამოვლენას და ორივე მხარისათვის ოპტიმალური და მისაღები შედეგის მიღწევას.
მედიაციის პროცესი სრულიად კონფიდენციალურია. მედიატორსა და მხარეებს არ აქვთ უფლება გაამჟღავნონ ის ინფორმაცია, რომელიც მათთვის ცნობილი მედიაციის მიმდინარეობისას გახდა.
მედიაციის შემთხვევაში კანონმდებლობა ითვალისწინებს მნიშვნელოვან შეღავათებს სახელმწიფო ბაჟის კუთხით. კერძოდ ნაცვლად 3%-ისა, რომელსაც მხარე იხდის დავის სასამართლოში (მხოლოდ პირველ ინსტანციაში) განხილვისას, მედიაციის შემთხვევაში მხარეს 1%-ის გადახდა უწევს, საიდანაც გადახდილი თანხის 70% უკან უბრუნდება, თუკი დავა შეთანხმებით დასრულდა.
გარდა ამ შეღავათებისა, მედიაციაში მხარეებს არ უწევთ ძვირადღირებული მტკიცებულებების მოპოვება და წარმოდგენა, ვინაიდან მედიაციაში საქმე ეხება არა რაიმეს დამტკიცებას, არა სამართლებრივი პოზიციების გამყარებას, არა გამარჯვებას მეორე მხარის დამარცხების ხარჯზე, არამედ საკუთარი ინტერესების გაჟღერებას, ერთმანეთის მოსმენას და მშვიდობიანი გზით პრობლემის მოგვარებას.
მედიაციის პროცესში მიღწეული შეთანხმება შეიძლება დამტკიცდეს სასამართლოს მიერ და ამგვარად დაექვემდებაროს აღსრულებას.
თუ მედიაციის პროცესი ვერ დასრულდება მხარეთა სასურველი შედეგით, ხდება შეჩერებული სასამართლო პროცესის კვლავ განახლება და საქმე განიხილება სასამართლოს მიერ.
მედიაციის განმავლობაში მხარეთა მიერ გამოთქმულ მოსაზრებებს არ აქვთ არანაირი სამართლებრივი მნიშვნელობა სასამართლო წარმოებისთვის.
სასამართლო მედიაცია შეიძლება განხორციელდეს სარჩელის სასამართლოში წარდგენის შემდეგ, საქმის განხილვის ნებისმიერ სტადიაზე. ამასთან, თუ სასამართლოში დავამ შეიძლება სამი ინსტანცია მოიაროს, მედიაცია მხოლოდ "ერთინსტანციური" პროცესია.
უახლოეს მომავალში სასამართლო მედიაციის სავალდებულო პროცესი დაიწყება. პროექტის ორგანიზატორები ფიქრობენ, რომ საწყის ეტაპზე სავალდებულო მოდიაციას თვეში მინიმუმ 10 საქმე გადაეცეს. საპილოტე რეჟიმი კი, მომდევნო ერთი წლის განმავლობაში გაგრძელდება.
რაც შეეხება მედიატორებს, ამჟამად სასამართლო მედიაციას 15 კვალიფიციური მოქმედი მედიატორი ჰყავს. ხორციელდება მედიაციის შეთანხმების აღსრულების მონიტორინგიც.
მედიაციის საპილოტე პროექტი, 2014 წლიდან, ჯერჯერობით მხოლოდ თბილისის საქალაქო სასამართლოში ფუნქციონირებს.
