2012 წელი სასამართლომ კიდევ ერთი “მნიშვნელოვანი რეფორმით” დაიწყო _ საერთო სასამართლოების შესახებ კანონში ცვლილება შევიდა, რომლის საფუძველზეც, 1 იანვრიდან, ყველა ინსტანციის მოსამართლეს შავი ფერის მანტია აცვია. უზენაესი სასამართლოს პრესსამსახურის ცნობით, ახალი მანტიები უფრო მოსახერხებელია და მაგალითი უცხო ქვეყნებიდან აიღეს, სადაც ყველა ინსტანციის მოსამართლის მანტია ერთი ფერისაა.
ვერ გეტყვით, უცხო ქვეყნის მოსამართლეებმა იციან თუ არა რამე ქართული ხალხური სიბრძნის შესახებ, მაგრამ მე რატომღაც იაკობ გოგებაშვილის მოთხრობა “მუქთამჭამელა” გამახსენდა: “ერთი უსაქმური და არაფრის მქმნელი ახალგაზრდა იყო. მეზობლებს არ მოსწონდათ ამის გამო. ის კი ყოველდღე ტანსაცმელს იცვლიდა, ახლა იქნებ მოვეწონოო. ერთმა ბრძენმა უთხრა: _ ბიჭო, თუ გინდა ხალხის პატივისცემა დაიმსახურო, ტანისამოსს ნუ კი იცვლი, ხასიათი გამოიცვალეო!”
2011 წლის 27 დეკემბერს, უზენაესი სასამართლოს თავმჯდომარემ კონსტანტინე კუბლაშვილმა ჟურნალისტებისთვის წლის შემაჯამებელი ბრიფინგი გამართა და სასამართლო სისტემაში 2011 წლის ყველაზე მნიშვნელოვან მიღწევებზე ისაუბრა: “2011 წელი გამჭვირვალობისა და საჯაროობის წლად შეიძლება ჩავთვალოთ… 2011 წელს სასამართლო სისტემაში ამოქმედდა ელექტრონული პროგრამები, რომელთა მეშვეობითაც მართლმსაჯულება კიდევ უფრო საჯარო და გამჭვირვალე გახდა…”
ამ სიტყვებით დაიწყო ბატონმა კოტემ თავისი მოხსენება და ჩვენც ამ სიტყვებზე შევჩერდებით.
ამ მოხსენებიდან მეორე დღეს, ამ “გამჭვირვალე” უწყებამ მიიღო წერილი ინფორმაციის თავისუფლების განვითარების (IDFI) დირექტორისგან, გიორგი კლდიაშვილისგან, რომლითაც ის ბატონი კონსტანტინე კუბლაშვილის პრემიების შესახებ ითხოვდა საჯარო ინფორმაციას.
ამ წლის 4 იანვარს, IDFI-იმ საქართველოს უზენაესი სასამართლოსგან მიიღო პასუხი, რომლითაც მას არ მიეწოდა ამავე სასამართლოს თავმჯდომარის, ბატონი კონსტანტინე კუბლაშვილის პრემიების შესახებ საჯარო ინფორმაცია. საჯარო დაწესებულებამ ნაცვლად პასუხის გაცემისა, ინსტიტუტის მიერ მოთხოვნილ სხვა საჯარო ინფორმაციაზე გაამახვილა ყურადღება და აღნიშნა, რომ სასამართლოს თავმჯდომარის დანამატების შესახებ ინფორმაცია უკვე გაცემული აქვს. პასუხში მითითებული საკითხი აბსოლუტურად შეუსაბამოა მოთხოვნილ საჯარო ინფორმაციასთან.
მეორე და ნაკლებადამაჯერებელი ამბავია ის, რომ უზენაესი სასამართლოს ხელმძღვანელობას და ამ შემთხვევაში პასუხზე ხელმომწერ პერსონას, საერთო განყოფილების უფროსს, გოჩა დიდავას არ ესმოდეს სხვაობა დანამატებსა და პრემიებს შორის.
ამ საკითხთან დაკავშირებით, “გურია ნიუსი” IDFI -ის საჯარო მონაცემთა ბაზის პროექტის დირექტორს, ლევან ავალიშვილს ესაუბრა:
“პირველ რიგში, მინდა გითხრათ, რომ ჩვენ ყველა სახელმწიფო უწყებისგან ვითხოვთ საჯარო ინფორმაციებს, მათ შორის სასამართლოსგან და ვათავსებთ ელექტრონულ სტატისტიკაში.
უზენაეს სასამართლოს საჯარო ინფორმაციის მოთხოვნით მივმართეთ 2011 წლის 28 დეკემბერს და მოვთხოვეთ უზენაესი სასამართლოს თავმჯდომარის დანამატი და პრემია 2011 წლის მდგომარეობით. დანამატის შესახებ ინფორმაცია მოგვაწოდეს, მაგრამ პრემიაზე იგნორი გაგვიკეთეს. ამის შემდეგ კიდევ ორჯერ მივმართეთ და პასუხი მაინც ვერ მივიღეთ, გვითხრეს, ამ კითხვაზე უკვე გიპასუხეთ, დანამატის შესახებ ინფორმაცია ხომ მოგაწოდეთო.
ეს გახლავთ ერთ-ერთი თვალსაჩინო მაგალითი მათი გამჭვირვალობისა. სხვათაშორის, დამკვიდრებული პრაქტიკაა საჯარო უწყებებისგან ის, რომ თანამდებობის პირთა პრემიებს პერსონალურ ინფორმაციად თვლიან და არ ასაჯაროებენ.
საერთოდ, სასამართლოებისგან ძალიან ჭირს პასუხის მიღება და ამ მხრივ, თბილისის საქალაქო სასამართლო ლიდერია.
ხშირად, როცა სასამართლოებს მივმართავთ და ვითხოვთ სტატისტიკურ ინფორმაციებს, გვპასუხობენ, რომ ინფორმაცია მოითხოვს დამუშავებას და ამის დრო არა აქვთ.”
რაც შეეხება სტატისტიკური მონაცემების გაუცემლობას დროის არქონის გამო, ყველა სასამართლოს სტანდარტული პასუხი აქვს, რომელიც ასე გამოიყურება: “აღნიშნულთან დაკავშირებით გაცნობებთ, რომ თქვენი მოთხოვნის დასაკმაყოფილებლად საჭიროა ზემოაღნიშნულ განჩინებათა სისტემატიზაცია და საარქივო დამუშავება, რაც მოითხოვს საკმაოდ ხანგრძლივ დროს. სააპელაციო სასამართლო თავის საქმიანობას ახორციელებს მოქმედი კანონმდებლობის საფუძველზე და შესაბამისად, სასამართლოს აპარატი დაკავებულია სასამართლოსთვის კანონმდებლობით მინიჭებული უფლებამოსილებისა და მის წინაშე არსებული ამოცანების შესრულებით და ამ ტიპის საქმეთა დამუშავება (ანუ, იმ ტიპის, რასაც ჩვენ ვითხოვთ. ავტ.) ამ ეტაპზე არ წარმოადგენს სააპელაციო სასამართლოს საქმიანობისთვის აუცილებელ საჭიროებას.”
სწორედ ამ შინაარსის წერილი მოვიღე, გასული, “გამჭვირვალე” და “საჯარო” 2011 წლის 24 მარტს და ამ შინაარსის პასუხს არა ერთი მედია საშუალება იღებს.
ის, რომ ჩვენთვის წარმოადგენს ეს ინფორმაცია საჭიროებას და მისი გაუცემლობით ჟურნალისტურ საქმიანობასა და ინფორმაციის გავრცელებაში გვეშლება ხელი, ეს არავის აინტერესებს. არც იმაზე გვაძლევენ პასუხს, როდის გამოძებნიან დროს განჩინებათა სისტემატიზაციაში მოსაყვანად. ძალიან ხშირად კი უკვე სისტემატიზაციაში მოყვანილ სტატისტიკურ მასალებს არ გვაწვდიან. ხოლო თუ გვაწვდიან, გაცემული ინფორმაცია ისეა დაშტრიხული, რომ ხშირად მისი გამოყენება ყოველგვარ აზრს კარგავს.
ერთი სიტყვით, ასე “გამჭვირვალედ” ჩაირა 2011-მა წელმა. 2012 წელი კი სასამართლოსთვის მეტად არასასიამოვნო ინფორმაციით დაიწყო: საქართველომ “ეკონომიკური თავისუფლების ინდექსში” 5 საფეხურით უკან დაიხია. “ჰერიტიჯ ფაუნდეიშენისა” და “უოლ სტრიტ ჯორნალის” მიერ შედგენილ 2012 წლის რეიტინგში საქართველომ 69.4 ქულით 34-ე ადგილი დაიკავა. 2011 წლის ანალოგიურ რეიტინგში კი 68.4 ქულით საქართველო 29-ე ადგილზე იყო.
“ეკონომიკური თავისუფლების ინდექსი” თითოეული ქვეყნის მიხედვით 10 სპეციფიკური კომპონენტის გაანალიზების შედეგად გამოითვლება. კომპონენტები 4 ჯგუფად ერთიანდება: “კანონის უზენაესობა”, “შეზღუდული მმართველობა”, “რეგულირების ეფექტიანობა” და “თავისუფალი ბაზარი”.
საქართველოს უკუსვლა უკავშირდება სასამართლოს სისტემის, კორუფციისა და საკუთრების უფლების პრობლემებს. როგორც რეიტინგის ავტორები აღნიშნავენ, რეფორმების მიუხედავად, “მართლმსაჯულება კვლავაც რჩება პოლიტიკური ზეგავლენისა და კორუფციის სამიზნე.” ასევე, წინა წლის რეიტინგისგან განსხვავებით, საქართველო ნახევრად თავისუფალი ქვეყნების კატეგორიაში მოხვდა.
