მართლმსაჯულების რეფორმის მიმდინარე პროცესი, ისევე როგორც სხვა მნიშვნელოვანი პოლიტიკური მოვლენები თბილისში, 13 ივნისს განვითარებულმა პროცესებმა გადაფარა.
თუმცა, რეფორმის პროცესი საზოგადეობის ყურადღების მიღმა მაინც გრძელდება.
ცნობისთვის, იუსტიციის სამინისტროს მიერ, მართლმსაჯულების რეფორმირების მესამე ეტაპისთვის შემუშავებული კანონპროექტი, რომელიც სასამართლოების თავმჯდომარეთა არჩევისა და მოსამართლეობის კანდიდატების შესახებ ინფორმაციის მოპოვების პროცედურებს, მოსამართლეთა მივლინების წესსა და დისციპლინური სამართალწარმოების საკითხებს ეხება; ამასთანავე, სასამართლოს თავმჯდომარისა და მენეჯერის ფუნქციების გამიჯვნასა და სასამართლოს თავმჯდომარისთვის საქმეების განხილვის ვალდებულებასაც ითვალისწინებს, კვლავ განხილვის და დაპირისპირების საგანია.
კანონპროექტს, რომლის თანახმადაც, სასამართლოების თავმჯდომარეებს არა იუსტიციის უმაღლესი საბჭო, არამედ, რიგითი მოსამართლეები აირჩევენ, რაც ავტომატურად გამოიწვევს ყველა მოქმედი სასამართლოს თავმჯდომარისთვის უფლებამოსილების ვადაზე ადრე შეწყვეტას, მოსამართლეთა დიდი ნაწილი ისევ ეწინააღმდეგება. კიდევ ერთი წინააღმდეგობა კი დისციპლინურ სამართალწარმოებაში ახალი ინსტიტუტის, ინსპექტორის შემოყვანას ხვდა წილად.
როგორ აისახება რეფორმა სასამართლო სისტემაზე და მოახდენს თუ არა ის გავლენას მოსამართლის დამოუკიდებლობაზე, სასამართლო სისტემაში მიმდინარე ამ და სხვა საკითხებზე "გურია ნიუსი“ "პოლიტიკის და სამართლის ცენტრის" თავმჯდომარეს, ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტის სამართლის სკოლის ლექტორს, ამირან გიგუაშვილის ესაუბრა:
_ სასამართლო რეფორმის პროცესი ქვეყანაში განვითარებულმნა მოვლენებმა გადაფარა, თუმცა ამ პროცესებამდე კანონპროექტის განხილვა საკმაოდ დიდი დაძაბულობის ფონზე მიმდინარეობდა. მოსამართლეთა ნაწილი უზენაესი სასამართლოს თავმჯდომარის მოსაზრებას, რომ რეფორმები მოსამართლეთა თვითშეფასების და კონტროლის მექანიზმებს გააუმჯობესებს არ ეთანხებიან. როგორც მოქმედი ადვოკატი რა შეფასებას მისცემდით მიმდინარე პროცესებს?
_ ის დისკუსია, რაც დღეს სასამართლო სისტემის ირგვლივ მიმდინარეობს, ზუსტად ასახავს ჩვენი ქვეყნის პოლიტიკურ მოვლენებს. ვგულისხმობ, რომ ეს დისკუსია არ არის თავისუფალი პოლიტიკური ქვეტექსტებისგან, რაც ცხადია საბოლოო ჯამში აზარალებს თავად მართლმსაჯულების რეფორმირების პროცესს. არავინ უარყოფს, რომ სასამართლო სისტემაში საჭიროა ძირეული რეფორმები, მათ შორის საჭიროა საკადრო ცვლილებებიც, მაგრამ რევიზიონიზმი აქ არ გამოდგება. ყველა შემოთავაზებული ინიციატივა უნდა შეფასდეს არა მოკლევადიან პერსპექტივაში, არამედ გრძელვადიანი, დემოკრატიული ღირებულებების განვითარების კონტექსტში. მნიშვნელოვანი არის არა ის, თუ რა სურს ამა თუ იმ თანამდებობის პირს, ან რომელიმე ძველ თუ ახალ მოსამართლეს, მნიშვნელოვანია რა სჭირდება საზოგადოებას. სამწუხაროდ ხშირ შემთხვევაში ჩვენ უფრო ინდივიდუალურ და პოლიტიკურ ინტერესებს ვხედავთ, ვიდრე საზოგადოების საჭიროებებს.
_ მოსამართლეთა გარკვეული ნაწილის განსაკუთრებული პროტესტი გამოიწვია დისციპლინარული სამართალწარმოების ინსპექტორის ინსტიტუტმა, რომელსაც მოსამართლეთა წინააღმდეგ შეტანილი საჩივრების შესწავლა დაევალება. თქვენ ასევე გამოთქვით მოსაზრება, რომ დამოუკიდებელი ინსპექტორის ინსტიტუტი შესაძლოა გარკვეული პოლიტიკური სპეკულაციების საგნად და ხელისუფლების მხრიდან მოსამართლეების მაკონტროლებელ იარაღად იქცეს, რა გაძლევთ ამის თქმის საფუძველს?
_ ამის თქმის საფუძველს მაძლევს ჩვენი უახლოესი წარსული გამოცდილება, როდესაც ხელისუფლება პროკურატურის მეშვეობით ტოტალურად აკონტროლებდა სასამართლოს სისტემას. ყველა მმართველ ძალას აქვს და ექნება ცდუნება ქვეყანაში ისეთი მართლმსაჯულება განხორციელდეს, როგორიც მის პოლიტიკურ მიზნებს შეესაბამება. ეს არის აქსიომა და ამ მხრივ გამონაკლისები პრაქტიკულად არ არსებობს, მით უმეტეს ისეთი მყიფე დემოკრატიის მქონე ქვეყნებში, როგორშიც ჩვენ ვცხოვრობთ. რა მნიშვნელობა აქვს პროკურორი გააკონტროლებს მოსამართლეებს თუ დამოუკიდებელი ინსპექტორი? სახელების ცვლილებით ჯამი არ იცვლება. თავად ტერმინი და ის ბერკეტები, რომელიც ამ ე.წ. დამოუკიდებელ ინსპექტორს ენიჭება შემოთავაზებული კანონპროექტით უკვე აჩენს საფუძვლიან ეჭვს, რომ მისი გამოყენება შესაძლოა მოხდეს სადამსჯელო მექანიზმის სახით გარკვეული პოლიტიკური ან პირადი ინტერესებისათვის. თუნდაც ასეთი შესაძლებლობის თეორიული არსებობა უკვე საკმარისია იმისათვის, რომ ნეგატიურად შევაფასოთ ეს ინსტიტუტი. ის პოზიცია, რომ ამ ხელისუფლებაში უკეთესი ადამიანები მუშაობენ, ვიდრე წინა ხელისუფლებაში იყვნენ და მოსამართლეთა გაკონტროლებას არ იკადრებენ, მიუღებელია. ჩვენ ვერ ვიქნებით მხოლოდ კონკრეტული თანამდებობის პირების კეთილსინდისიერებაზე დამოკიდებულები.
_ უზენაესი სასამართლოს თავმჯდომარის განცხადებით, დამოუკიდებელი ინსპექტორი მოსამართლეთა წარსულ საქმიანობას არ შეისწავლის და მისი უფლებამოსილება მხოლოდ მიმდინარე საქმის წარმოებით შემოიფარგლება. თქვენი აზრით, ეს არ გამორიცხავს იმ მოსამართლეების მიმართ ანგარიშსწორებას, რომლებიც საზოგადოებისთვის "ნაციონალური მოძრაობის" ხელისუფლების მიერ განხორციელებულ უსამართლობასთან ასოცირდება?
_ ძალიან რთული იქნება თუ შეუძლებელი არა, რომ დამისახელოთ მოსამართლე, რომელიც ნაციონალური ხელისუფლების დროს დანერგილ სისტემაში პირდაპირ ან ირიბად არ მონაწილეობდა, თუნდაც მხოლოდ იმით, რომ დუმდა მის ირგვლივ არსებულ უსამართლობაზე და განაგრძობდა საქმიანობას. ამ ლოგიკით ყველა მოსამართლე უნდა გავუშვათ სახლში და ახალი კადრები მოვიყვანოთ. შეიძლება ესეც იყოს გზა, მაგრამ ჯერ ერთი ამის გაკეთება სახიფათოა ქვეყნის სტაბილურობისათვის და მეორე, მიზეზი არა პერსონალიებში არამედ თავად სისტემაში უნდა ვეძებოთ. მერწმუნეთ, უმეტეს შემთხვევაში ჩვენ ძალიან მაღალი დონის პროფესიონალი მოსამართლეები გვყავს, მაგრამ რატომ მოხდა ისე, რომ მიუხედავად პროფესიონალიზმის ზრდისა, ინფრასტრუქტურული განვითარებისა და კორუფციის აღმოფხვრისა ყბადაღებული ცხრა წლის მანძილზე მივიღეთ უფრო ცუდი მართლმსაჯულება, ვიდრე შევარდნაძის მმართველობის ბნელ წლებში. ამის ერთადერთი მიზეზი იყო ის, რომ მოსამართლეებს არ ჰქონდათ საკმარისი და რეალური დამოუკიდებლობის გარანტიები. შესაბამისად, თუ ჩვენ მოსამართლეებს ნაცვლად იმისა, რომ წავახალისოთ, ხელი შევუწყოთ მათ მატერიალურ და სამართლებრივ დამოუკიდებლობას, დავაშინებთ ინსპექტორებად გადაცმული პროკურორებით ან სხვა რაიმე ნებისმიერი ინსტრუმენტით, მივიღებთ იგივეს, ან უარესს, რაც ნაციონალური ხელისუფლების დროს გვქონდა. მოსამართლეებს უნდა ჰქონდეთ დამოუკიდებლობის ყველაზე მაღალი სტანდარტი და ისინი თავს უნდა გრძნობდნენ დაცულად. ისინი უნდა ინიშნებოდნენ არა გამოსაცდელი ვადით, არამედ მუდმივად. მათ უნდა ჰქონდეთ ღირსეული ანაზღაურება და საერთოდ არ უნდა აინტერესებდეთ თუ ვინ მოვა ხელისუფლებაში ან რომელი პოლიტიკური ძალა გაიმარჯვებს არჩევნებში. ჩვენ უნდა გვესმოდეს, რომ ერთადერთი, რასაც შეუძლია ჩვენი თავისუფლება და დამოუკიდებლობა დაიცვას, თავისუფალი და დამოუკიდებელი სასამართლოა.
ამავე თემაზე:
მოსამართლეები უზენაესი სასამართლოს თავმჯდომარეს უპირისპირდებიან
რას სთავაზობს იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს მდივანი ნინო გვენეტაძეს
