დღეს ფონდ “ღია საზოგადოება საქართველოს ოფისში სახალხო დამცველისა და ახალგაზრდა იურისტთა ასოციაციის ერთობლივი პროექტის _ “პატიმართა უფლებების გაუმჯობესება _ ერთობლივი ადვოკატირების” პრეზენტაცია მოეწყო. ამ პროექტის მთავარ ფოკუსს აღმოსავლეთ საქართველოს სასჯელაღსრულებით დაწესებულებებსა და დროებით იზოლატორებში ადამიანის უფლებების კუთხით არსებული სიტუაციის შესწავლა წარმოადგენდა.
შეხვედრას დაესწრნენ სახალხო დამცველი გიორგი ტუღუში, “საია”-ს თავმჯდომარე თამარ ჩუგოშვილი, დეპუტატი დიმიტრი ლორთქიფანიძე, სხვადასხვა არასამთავრობო და საერთაშორისო ორგანიზაციები. სახალხო დამცველისა და “საია”-ს თავმჯდომარის მისალმების შემდეგ, უშუალოდ მონიტორინგის დეტალებზე პრევენციისა და მონიტორინგის დეპარტამენტის უფროსმა ნათია იმნაძემ ისაუბრა.
მისი თქმით, პროექტის ზაფხულის მონიტორინგმა აჩვენა, რომ არასათანადო მოპყრობა ციხეებში კვლავაც აქტუალურია:
“გასული წლის მონიტორინგის შემდეგ ბევრი არაფერი შეცვლილა. ეს განსაკუთრებით ორ _ გლდანის მერვე და მსჯავრდებულთა და ბრალდებულთა სამკურნალო დაწესებულებას ეხება”, _ აღნიშნა იმნაძემ.
როგორც მან თქვა, “გლდანის მერვე საპყრობილის მსჯავრდებულები პირად საუბრებში ისეთ არაადამიანურ რეჟიმზე საუბრობენ, რომ იქ ადამიანის ხანგრძლივი პერიოდით გაჩერება შეიძლება წამების ტოლფასიც გახდეს. თუმცა, პარადოქსი ის არის, რომ ყველაზე ნაკლები განცხადება სახალხო დამცველის ოფისში, მაინც ამ დაწესებულებიდან არის შესული”.
ნათია იმნაძის თქმით, გლდანის მერვე ციხეში ნებისმიერ ხმის ტონზე საუბარიც კი ითვლება გადაცდომად და ეს შეიძლება ფიზიკური ანგარიშსწორების საფუძველიც გახდეს. პატიმრებს გარე სამყაროსთან საურთიერთობოდ რადიოს მოსმენა მხოლოდ, ფაქტობრივად შეუძლიათ, რადგანაც მას ნორმალურ ხმაზე ვერ უსმენენ: “ჩვენ სამწუხარო ექსპერიმენტი ჩავატარეთ _ საპყრობილეებში შევლისას რადიოს ხმამაღლა ვუწევდით, რის გამოც ყველა პატიმარი პანიკურ შიშში ვარდებოდა”, _ თქვა იმნაძემ.
შეხვედრაზე პატიმრების მიმართ არასათანადო მოპყრობის არა ერთი მაგალითი დასახელდა, მათ შორის: დღის განმავლობაში, საკანში წამოწოლა, სადაც პატიმარი მინიმუმ 23 საათს ატარებს, აკრძალული იყო; პატიმრები არ სარგებლობენ სეირნობის უფლებით, რადგანაც სეირნობა სირბილით მიმდინარეობს და ყოველი შეფერხება დაცინვის და შეურაცხყოფის მიზეზი ხდება; გლდანის მერვე საპყრობილეში იყენებდნენ დასჯის უკანონო მეთოდებს: კოლექტიური დასჯასა და კარანტინს.
ზემოთ ხსენებული დაწესებულების ადმინისტრაცია 2011 წლის ბოლოს შეიცვალა და პრეზენტაციაზე გამოითქვა იმედი, რომ ეს ყველაფერი რაღაც დოზით მაინც გამოსწორდება.
აბსოლუტურად იგივე პრობლემებია სამკურნალო დაწესებულებაშიც. როგორც პრევენციისა და მონიტორინგის დეპარტამენტის უფროსმა აღნიშნა, იქ იმდენად მძიმე მდგომარეობაა, რომ ავადმყოფებიც კი არ გადადიან სამკურნალოდ. შეგახსენებთ, რომ ამ დაწესებულებასთან დაკავშირებით გასულ წელს რამდენიმე საქმეც გახმაურდა, კერძოდ ეს არის ბარათაშვილისა და ოქროპირიძის ქეისები.
ბარათაშვილის უფლებადამცველის გაგი მოსიაშვილის თქმით, ბარათაშვილს შუამდგომლობაზე უარი ეთქვა და ჯერჯერობით არ არსებობს თანამშრომელთა პასუხისმგებლობის საკითხი.
ეს კიდევ ერთი პრობლემაა, რომლის პრევენციაც აუცილებელია. იმის გამო, რომ გამოძიება ვერ ახერხებს დააყენოს კონკრეტული ადამიანების პასუხისმგებლობის საკითხი, ციხის თანამშრომლებს შორის ჩნდება დაუსჯელობის სინდრომის გაზრდის რისკი.
ნათია იმნაძის მოხსენების საფუძველზე, ჯერჯერობით მხოლოდ ერთ საქმეზე დადგა შედეგი: ქუთაისის ციხის ორ თანამშრომელს გამოუტანეს გამამტყუნებელი განაჩენი, ისიც მხოლოდ 333-ე მუხლით, რაც სამსახურებრივი უფლებამოსილების გადამეტებას გულისხმობს.
შეხვედრის შემაჯამებელ ნაწილში აღინიშნა, რომ სასჯელაღსრულებით სისტემაში უამრავი პრობლემაა, რომელიც კოდექსში პოზიტიური ჩანაწერებით ვერ მოგვარდება _ მთავარი ამ ჩანაწერების პრაქტიკაში რეალიზაციაა, ამ პრობლემების პრევენცია კი პატიმართაAრიცხვის შემცირებითაა შესაძლებელი, თუმცა, სტატისტიკური მონაცემებით, პატიმართა რაოდენობის საშუალო თვიური მონაცემი გაზრდილია.
მომავალი მონიტორინგის ანგარიში აპრილში იქნება წარდგენილი ფართო საზოგადოების წინაშე, მანამდე კი, სავარაუდოდ, ეს ანგარიში, ჩანაწერები და რეკომენდაციები პარლამენტშიც განიხილება. დეპუტატმა დიმიტრი ლორთქიფანიძემ სახალხო დამცველი და “საიას” წარმომადგენლები პარლამენტში მიიწვია: “გთავაზობთ გაწეული მუშაობის შედეგები იქნას საქართველოს პარლამენტში ერთობლივი ღია შეხვედრის შემადგენელი კომპონენტი. ჩვენ გიწვევთ და გითმობთ ტრიბუნას”.
და ბოლოს, ქართულ საპყრობილეებში არსებული სიტუაციის აღსაწერად ერთ მაგალითს მოვიხმობთ:
პატიმარ ზაზა მამულაშვილის საქმე სტრასბურგის სასამართლოში განიხილება _ ერთ დღეს, როდესაც მან შხაპის მიღება მოითხოვა, ციხის ადმინისტრაციის თანამშრომლებმა უპასუხეს: სტრასბურგმა დაგბანოს!‼
