ახალი წელი განსაკუთრებული დღესასწაულია ძველთაგანვე და მის შესახვედრად ყველა კუთხეში განსაკუთრებულად ემზადებოდნენ. ამ დღისთვის, სხვადასხვა ტკბილეულთან ერთად, განსაკუთრებულ ნუგბარსაც ამზადებდნენ და ახლობლებსა და მოკეთეებს უმასპინძლდებოდნენ. დიასახლისები მუდამ ცდილობდნენ, მათი კუთხისთვის დამახასიათებელი გამორჩეული და განსაკუთრებით საყვარელი კერძები მოემზადებინათ, დღესასწაულს საზეიმოდ გამოწყობილი შეხვედროდნენ და სუფრა სავსე ყოფილიყო.
ყველა კუთხეს ახალ წელთან შეხვედრის განსხვავებული და გამორჩეული წესები გააჩნია. ბევრი რამ დაიკარგა კიდეც, ბევრი საახალწლო ჩვეულება კი დღემდე მყარადაა დაცული და უამრავი ადამიანი მას გულმოდგინედ იცავს. მათ შორის არის ჩვეულებები, რომლებიც ახალი წლის დღესასწაულთან შესახვედრად ქობულეთში იყო გავრცელებული. ამ ჩვეულებების დიდი ნაწილი ბოლო ასწლეულში დაიკარგა და დავიწყებას მიეცა, ნაწილი კი დღემდე შემორჩა და საკმაოდ ძლიერად ზის კუთხის წეს- ჩვეულებებში.
ახალი წელი ქობულეთელებისთვის მიღწეული შედეგების, დაგროვილი დოვლათის, გახორციელებული საქმეების შეჯამების დღესასწაულად ითვლებოდა. წარმატებული წლის შემთხვევაში სიხარულით ხვდებოდნენ, უკმაყოფილების დროს კი იმედის თვალს მომავალ წელს მიაპყრობდნენ და იმედოვნებდნენ, რომ საქმე უკეთესად წარიმართებოდა.
ქობულეთელები განსაკუთრებულად ძველით ახალ წელს ხვდებოდნენ. ახალი სტილით დღესასწაული უფრო ნომინალურად ითვლებოდა და ისეთი ხალხურიც ნაკლებად იყო. საახალწლო ტრადიციების დაცვაც ძველი სტილით ახალ წელს ხდებოდა, რადგანაც ის უფრო საკრალურად ითვლებოდა და ჩვეულებების დარღვევა "დუცეთად" (ავისმომასწავებლად) ითვლებოდა. ახალი სტილით ახალი წლის აღნიშვნამ უფრო მეტი პოპულარობა გასული საუკუნის 80-იანი წლების ბოლოდან მოიპოვა და დღეისთვის ყველა საახალწლო რიტუალი, ფაქტობრივად, ორჯერ მეორდება. ზოგ სოფლებში ახალი სტილით ახალი წელი დღემდე ნომინალური დღესასწაულია და მასთან შესახვედრად სამზადისი ნაკლებ პომპეზურია. თუმცა, ასეთ სოფლებშიც საახალწლო ჩვეულებების ორჯერ აღსრულება იკიდებს ფეხს.
ქობულეთში საახალწლო სამზადისი სახლის და ეზოს დალაგებით იწყებოდა. სირცხვილად ითვლებოდა და ახლაც ითვლება ეზო-კარში უწესრიგობა და საახალწლოდ ყველაფრის მოწესრიგებას ცდილობდნენ, რადგან "მოსული რას იტყვის, ხალხი ილაპარიკებს".
ეზოდან სახლში გადაინაცვლებდნენ, დალაგებასთან ერთად, ძველ, ხმარებიდან გამოსულ ნივთებს და ავეჯს მოიშორებდნენ. "უკან დაგვწევსო," იტყოდნენ. თუ რაიმე ნივთი ან სამუშაო ინსტრუმენტი ვინმეზე განათხოვრებული ჰქონდათ, აუცილებლად მოიკითხავდნენ და შინ დააბრუნებდნენ, რადგანაც სწამდათ, რომ ოჯახი "წინ ვერ წევდოდა", მთელი წლის განმავლობაში, "ჭიჭვს ვერ იყრიდა" (დოვლათი არ მოემატებოდა). წინასაახალწლო დღეებში აუცილებლად იყიდნენ ან "შეკერავდნენ" (გააკეთებდნენ) ცოცხს. ამ ცოცხით პირველად ახალი წლიდან მესამე დღეს გამოგვიდნენ ოთახს. ძველს კი არ გადააგდებდნენ, დაწვავდნენ. იტყოდნენ, რომ "ცოცხის გადაგდება დუცეთია" (ავისმომტანია), ოჯახის ჭენჭს გეიყოლიებსო" (ჭენჭი _ ქონი, დოვლათი, ხორაგი).
ამის შემდეგ განსაკუთრებული ყურადღება ჰიგიენას ექცეოდა _ ბანაობა, ტანსაცმელი და ზოგადად გარეგნობა. ახალ წელს ახალი და საგარეო ტანსაცმელით უნდა შეხვედროდნენ, რომ წელი წარმატებული ყოფილიყო და წინსვლა მოეტანა.
განსაკუთრებული ზრუნვის საგანი იყო საახალწლო სუფრა, რომელზეც კუთხის სამზარეულოში გამორჩეული "სამარიფეთო" კერძები უნდა მოემზადებინათ. ქობულეთურ სამზარეულოში დიდი ადგილი უკავია ბოსტნეულს და რძის პროდუქტებს, სხვადასხვა ტკბილეულსაც და იგი რადიკალურად განსხვავდება ზოგადად ცნობილი აჭარული სამზარეულოსაგან, რომელიც მეტწილად რძესა და რძის პროდუქტებისაგან მომზადებული კერძებით გამოირჩევა.
ქობულეთში, საქართველოს სხვა კუთხეებისგან განსხვავებით, შედარებით ნაკლებად მიირთმევდნენ ხორცს. მეტწილად მხოლოდ შემოდგომიდან გაზაფხულამდე და უპირატესობა ძროხის ხორცს ენიჭებოდა. შედარებით იშვიათად _ თხის. ცხვარი, შეიძლება ითქვას, გამონაკლისს წარმოადგენდა. იგი დღესაც არ სარგებლობს პოპულარობით და სპეციფიური სუნის გამო, ოჯახებში თითქმის არ მოიხმარება. ოსმალეთის მიერ ქობულეთის დაპყრობის შემდეგ, აქ ადამიანთა რაციონიდან ღორის ხორციც ამოვარდა და მის მოშენებას ქობულეთის მოსახლეობა მხოლოდ საბჭოთა პერიოდში შეუდგა. თუმცა, რაციონში მნიშვნელოვანი ადგილი მხოლოდ რამდენიმე ათეული წლის წინ დაიბრუნა.
საახალწლო სუფრის მშვენებად ითვლებოდა იახნი, რომელსაც ახალდაკლული საქონლის საუკეთესო მსუყე ნაჭრებისაგან ამზადებდნენ. იახნის ხორცი ქონიანიც უნდა ყოფილიყო. მის მოსამზადებლად უმაღლესი ხარისხის ნიგოზი გამოიყენებოდა და დღესაც უძვირფასეს კერძად ითვლება. რაღაცით იგი ჩამოჰგავს მეგრულ ხარჩოს, მაგრამ მას მეგრული ხარჩო დიდად ჩამორჩება გემოვნურ თვისებებში და კონკურენციას ვერ უწევს. კარგი იახნის მომზადება გამორჩეულ თვისებად ითვლებოდა და ვისაც ეს შეეძლო, იგი ხალხში ცნობილი იყო. ასეთ ადამიანებს ხშირად იწვევდნენ ამ კერძის მოსამზადებლად. სუფრაზე იახნი ღომის ღომთან ერთად მიჰქონდათ. ღომი კი ძალიან გადაზელილი არ უნდა ყოფილიყო. თუმცა, დღეს ღომი ქობულეთში, ისე როგორც სხვაგან, დაღერღილი სიმინდით მზადდება.
ხორციანი კერძებიდან სუფრაზე აუცილებლად უნდა ყოფილიყო ყაურმაც, მშრალად მოხრაკული საქონლის გული და ფილტვები. ასევე, "აპოხტი" (გამხმარი ქათამი), რომელსაც შემოდგომაზე ამზადებდნენ. ქათმებს სპეციალურ საჩიხეში დაასუქებდნენ, დაკლავდნენ და გაწმენდის შემდეგ სამ დღეს მარილიან წყალში თავდაღმა ჩაალბობდნენ, სამ დღეს _ თავაღმა. ამის შემდეგ კი ღუმელის ან კერის თავზე დაკიდებდნენ და გაახმობდნენ. თოთოეული ოჯახი საშუალოდ 20-დან 50-მდე აპოხტს ამზადებდა და მხოლოდ სადღესასწაულო სუფრისთვის გამოიყენებოდა. მას მხოლოდ მდიდრები აგემოვნებდნენ. აპოხტს სხვადასხვანაირად მიირთმევდნენ _ ხან მოხრაკავდნენ, ხანაც კვერცხთან ერთად შეწვავდნენ ან თხლად მოზელილი მჭადის გუნდაში მის ნაჭრებს ჩადებდნენ და ისე შეწვავდნენ. იგი დღემდე პოპულარული საჭმელია, თუმცა, იშვიათად მზადდება.
ოჯახი, რომელსაც ხორცის საშუალება არ ჰქონდა და იახნის მომზადებას ვერ ახერხებდა, უპირატესობას ანიჭებდა "დედლურის" მომზადებას. დედლური მამლის ხორცისაგან მზადდება და ბრინჯის, ნიგვზის და სანელებლების ნაზავს წარმოადგენს. ეს კერძი დღესაც პოპულარულია და საკმაოდ ძვირფასად ითვლება.
საახალწლო სუფრაზე აუცილებელი იყო მწნილებიც. ამისათვის გაზაფხულიდან ინახავდნენ კეჟერა ფხალის ყვავილების, პრასის, ჯონჯოლის, აკაციის, მწვანე ლობიოს, კიტრის, კომბოსტოს და სხვა მწნილებს. პრასს და კეჟერა ფხალს აუცილებლად ნიგვზით და ბროწეულის წვენით აზავებდნენ. თუმცა, დღეისთვის მეტწილად ტყემლის დადუღებული წვენი გამოიყენება, რომელმაც ბროწეული განდევნა. ნიგვზით და სანელებლებით შეზავებული კეჟერა ფხალის ყვავილები _ "ჭიჭვი ფხალი" ძვირფას კერძად ითვლებოდა და მას გაზაფხულზე ამზადებენ. იგი დღესაც პოპულარულია ქობულეთში. იგივენაირად ამზადებდნენ პრასის მწნილსაც, რომელსაც ხშირად იყენებდნენ განსაკუთრებული სტუმრების გასამასპინძლებლად და მასაც სანელებლებით, ნიგვზით ან თხილით აზავებდნენ. ამ ყველაფერს განსაკუთრებით უხდება გუნდა ჭადები და ყველიც, რომელსაც ქობულეთში ძირითადად იმერულს ამზადებდნენ.
საახალწლო სუფრას არ აკლდა დესერტიც; აუცილებლად უნდა ყოფილიყო ხილი, მოხარშული "ხაპი" (გოგრა). საუკეთესოდ ითვლებოდა "წაბლაი ხაპი" (რბილკანიანი), რომელსაც ხშირად თაფლთან ერთად მიირთმევდნენ; ხურმის ჩირი, გამხმარი პანტა ხურმა და შემწვარი "დემირაი ვაშლი" (იგი "რკინა ვაშლის" სახელითაცაა ცნობილი. ეს ჯიში უამრავ ნასოფლარეში ახლაც ბლომად გვხვდება და გურიაშიც არის გავრცელებული). ვაშლს გულს ამოჭრიდნენ, შიგ შაქარში შეზავებულ ნიგოზს და პატარა ერბოს ნაჭერს ჩადებდნენ და დახურულ კეცში ან ღუმელში შედგამდნენ.
სუფრის მშვენება უნდა ყოფილიყო ფელამუშიც, რომელსაც ძველი სიმინდის ფქვილით ამზადებდნენ. უპირატესობას ანიჭებდნენ თეთრი ყურძნის წვენს. საახალწლოდ თეთრი ფელამუში უფრო მდიდრულად ითვლებოდა. ხშირად ფელამუშში თაფლსაც ურევდნენ, კარგად შეკრავსო, ამბობდნენ. იქ, სადაც ფელამუში იყო, მუდამ უნდა ყოფილიყო ჯანჯუხაც, ანუ თხილის ჩურჩხელაც, რომელიც დიდი რაოდენობით მზადდებოდა და მას "ქუმასაც" უწოდებდნენ. ხილთან ერთად სუფრაზე ალაგებდნენ ტყლაპსაც, რომელსაც ვაშლის, ატმის და ტყემლისგან ამზადებდნენ.
ქართული სუფრა ხაჭაპურის გარეშე არც ქობულეთში ითვლებოდა სუფრად, რომელიც 12 ფურცლიან აჩმას და თხელ ხაჭაპურებს უნდა დაემშვენებინა. რაც შეეხება ნამცხვრებს, ადრე ძირითადად ამზადებდნენ თაფლიან მჭადებს, ქადებს და თხელი ცომის ფირფიტებში გახვეულ სიროფიან და ერბოიან ხვეულებს ნიგვზის, ხმელი ქლიავისა და ვაშლის სართით. დღეისთვის ასეთი ხვეულები მხოლოდ ნიგვზისგან მზადდება და მას ბურმეს უწოდებენ. თუმცა, შეძლებულ ოჯახებში საგანგებოდ ამზადებდნენ ბაქლავასაც (ქობულეთში ბაქლავას "ტათლი" ეწოდება და ადრე მხოლოდ ამ სახელით იყო გავრცელებული). ბაქლავა 45 უთხელესი ფირფიტისაგან მზადდება. მას მოხალულ, კანგაცლილ და დაფქულ თხილს ურევენ ფენებს შორის და შეწვის შემდეგ შაქრის სიროფით რწყავენ. მისი მომზადება უდიდეს ოსტატობას მოითხოვს. ფენა ქაღალდივით თხელი უნდა იყოს, კარგად უნდა გამოცხვეს და არ უნდა დაცომდეს.
საახალწლო სუფრის ერთ-ერთ გამორჩეულ ნუგბარად ითვლებოდა მაჯუნიც. იგი დადუღებული ბადაგისაგან, ბრინჯისაგან და რბილკანიანი გოგრისგან მზადდება. მას საგულდაგულოდ ინახავდნენ განსაკუთრებული დღეებისთვის, რომელთა რიცხვშიც ახალი წელიც იყო.
სასმელებიდან ძველად განსაკუთრებული პოპულარობით თაფლის არაყი სარგებლობდა. თუმცა, იგი ფუფუნებად ითვლებოდა და ყველგან არ გვხვდებოდა. მეტწილად ყურძნის არაყი იყო გავრცელებული. შედარებით ნაკლებად კი ღვინო, რადგანაც ვენახები და საღვინედ ვარგისი ყურძენი ქობულეთში დღესაც კი ცოტაა.
ახალ წელს ოჯახში "საფერხავად" პირველად მეკვლე _ "მფერხავი" შედიოდა. მას ოჯახში მთვარისებური ღვეზელი, თაფლი და ნიგოზი, ცივად მოხარშული დედალი და წითელი ვაშლები მიჰქონდა. ღვეზელში კვერცხები მთლიანი უნდა ყოფილიყო. ხშირად მოხარშულ კვერცხს ნაკვერცხალზე შეწვავდნენ და ისე ჩადებდნენ ღვეზელში. მეკვლე ქვრივი არ უნდა ყოფილიყო, შვილი არ უნდა კლებოდა, ფიზიკური ნაკლი არ უნდა ჰქონოდა, წარმატებული უნდა ყოფილიყო. ამიტომაც მეტწილად მოზარდ ბიჭებს _ "მორბედებს" ირჩევდნენ. არავის ჰქონდა უფლება, ოჯახში მფერხავზე ადრე მისულიყო.
მფერხავი მარჯვენა ფეხით შევიდოდა ეზოშიც და სახლშიც. დააკაკუნებდა, კარის გაღებისთანავე მიულოცავდა დამდეგ წელს, დოვლათს და წინსვლას, ჯანმრთელობას უსურვებდა. ოთახში, სიუხვის ნიშნად, ღომის მარცვალს მოაბნევდა. დღეს კი ღომის მარცვლის მაგივრად ბრინჯი გამოიყენება.
მფერხავის მიერ ღვეზელის, ცივად მოხარშული დედლისა და წითელი ვაშლების ჩვეულება დღეს დავიწყებულია. თუმცა, ეს ტრადიცია სულ სხვა რიტუალში გადავიდა, რომელსაც სადილის მიტანა ჰქვია. ქობულეთში გათხოვილ გოგონას როცა პირველად ესტუმრებოდა მამა, წესის თანახმად, ღვეზელს, ცივად მოხარშულ დედალს და წითელ ვაშლებს მიუტანდა. ეს ჩვევა კეთილი სურვილებისა და ფეხბედნიერების გამოხატულება იყო. ამ წესს დღეს "სადილის მიტანა" ჰქვია და ოდნავ სახეშეცვლილი ფორმითაა შემორჩენილი _ მას ბაქლავა და ჰალვა დაემატა, რომელიც ქობულეთში პონტოელმა ბერძნებმა შემოიტანეს. საახალწლო დღეებში სხვაგან სტუმრობას ერიდებოდნენ მგლოვიარეები, ძაძების მატარებლები, შვილ და მეუღლედაკარგულები. რადგანაც ითვლებოდა, რომ მათ, შესაძლოა, უბედურება მიჰყოლოდა თან.
ახალი წლის მეორე დღეს საქონლისა და ფრინველის "ფერხვა" იყო. ამ დღეს მოხარშავდნენ და დღესაც ხარშავენ სიმინდს, მოსავალი ბევრი იქნებაო. არ იხმარდნენ მაკრატელს _ ფრინველს საქმე ცუდად წაუვაო და საპონს _ სიმწარე მოყვებაო. თან ცდილობდნენ, რომ იმ დღეს ეზოდან არ გადასულიყვნენ, საქონელი და ფრინველი არ დაიკარგება, ბევრს არ ივლისო. საქონლისა და ფრინველის ფერხვა, მხოლოდ ოჯახის უფროსს, იშვიათად კი დიასახლისს (თუ მეუღლე არ ჰყავდა) შეეძლო. იმ დღეს სხვას არ ჰქონდა უფლება, მათთვის საკვები მიეცა ან მათ სამყოფელს მიახლოებოდა. დღეისათვის ეს წესი დაცულია, თუცა, სიმბოლური დატვირთვა და შინაარსი აღარ აქვს.
