17 აპრილს, ოზურგეთში სტუმრად მყოფმა რეგიონული მართვისა და ინფრასტრუქტურის განვითარების მინისტრმა რამაზ ნიკოლაიშვილმა, კულტურისა და ძეგლთა დაცვის მინისტრთან ნიკოლოზ რურუასთან ერთად, ძველ აბანოთა ნაშთები მოინახულა. ძეგლის მნიშვნელობაზე მათ ესაუბრა ეროვნული მუზეუმის მეცნიერ თანამშრომელი, გურიის არქეოლოგიური ექსპედიციის ხელმძღვანელი, დოქტორი ვაჟა სადრაძე.
კულტურის მინისტრის განცხადებით, გათხრები უნდა გაგრძელდეს, ძეგლი უნდა გადაიხუროს, რაზედაც ბატონმა რამაზმა ფინანსური დახმარების პირობა დადო.
აბანოების ნაშთების აღმოჩენამ საზოგადოებაში დიდი ინტერესი გამოიწვია. აქ არქეოლოგიური სამუშაოები 10 დღის განმავლობაში მიმდინარეობდა. გამოითქვა არა ერთი ვარაუდი, ამიტომ, გათხრები უნდა გაგრძელდეს, რათა საბოლოოდ განისაზღვროს ძეგლის ასაკი. ჯერჯერობით, გათხრილია 30 კვადრატული მეტრი ტერიტორია, აღმოჩენილია გასახდელი, ცხელი, თბილი და ცივი წყლის აუზები _ დაზიანებული; ქვედა სართული, პირველი იარუსი, ძირითადად, _ შენარჩუნებული.
საინტერესოა, რომ ოზურგეთში პირველად, დაახლოებით, 45 წლის წინ, 1957 წელს, ქალაქის ცენტრალურ ნაწილში (მაშინდელი სტალინის სახელობის მოედანი), იქ, სადაც მოედანი უერთდება გურიისა და ფარნავაზ მეფის ქუჩებს (ყოფილი ცხაკაიას ქუჩა), მოედნის კეთილმოწყობის დროს, ბულდოზერით მიწის სამუშაოების შესრულებისას, 400 კვადრატულ მეტრზე აღმოჩნდა ძველ აბანოთა ნაშთები.
თბილისიდან მოწვეული არქეოლოგი, ნინო ხოშტარია აღწერს, რომ: “ეს იყო ძველი აბანოს ნაშთები, რომლის მსგავსი საქართველოში ცნობილია ჩვენი წელთაღრიცხვის პირველი საუკუნეებიდან გვიანდელ დრომდე. ამ აბანოდან ყველაზე უკეთ შემორჩა ქვედა სართული _ გასათბობი. მიწის ზედაპირიდან კარგად ჩანს აბანოს ღუმელი, თაღოვანი გადახურვით. თაღი აშენებულია რადიალურად დაწყობილი თხელი აგურებისგან, რომლებიც თეთრი შემაკავშირებელი ნივთიერებით არის დაკავშირებული. ამ თაღის საფუძველი 2,8 მეტრს შეადგენს. წყობის სისქე 65 სმ-ია, ჩრდილოეთით ჩანს კედლის ნაგებობაში დატანებული თიხის მილები, რომლის დიამეტრია 10-12 სმ, მილების შიგნითა ზედაპირი დაფარულია ჭვარტლით.
აღმოჩენილია ქვის ფილებისგან ქვედა სართულის გადახურვა _ მეორე სართულის იატაკი, ქვის ფილების ზომა 75X35X10სმ. ქვის ფილების გადახურვა დაფუძნებულია ერთი მეტრის სიმაღლის სვეტებზე, რომლებიც თხელი აგურისგან არის აგებული. (26X26სმ) დაკავშირებულია თეთრი შემაკავშირებელი ნივთიერებით. ამგვარი სვეტები ქვედა სართულში, როგორც ჩანს, ბევრია. ნაგებობის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში, მეორე იარუსში აღმოჩნდა სააბაზანო იატაკი… ადგილობრივ მცხოვრებთა გადმოცემით, აბანოს ტერიტორიას სამხრეთით ჩამოუდიოდა მდინარე ბჟუჟი, რომელიც შემდეგ გადაუშვიათ სხვა კალაპოტში. თუ ზემოთ თქმული სწორია, მაშინ აბანოს მდებარეობა სავსებით ბუნებრივი იქნებოდა. არ არის გამორიცხული, რომ აბანო მინერალური წყლებისთვის ყოფილიყო გამოყენებული. ესეც შესწავლას მოითხოვს… ოზურგეთის მუნიციპალიტეტის ტერიტორია, ჯერ კიდევ კარგად არ არის შესწავლილი. ოზურგეთის შესახებ ცნობებს გვაწვდიან XVIII-XIX საუკუნის ისტორიკოსები: ვახუშტი ბაგრატიონი, დიმიტრი ბაქრაძე, დიუბუა დე მონპერე. საინტერესო ცნობებს გვაწვდის ოზურგეთზე ვახუშტი ბატონიშვილი: “ამ წყალზედ (ბჟუჟი) შემოქმედის ქვევით არს ოზურგეთის სასახლე დიდშენი კეთილ პალატოვანი გურიელისა”, მხედველობაში აქვს მოედნის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში მდებარე სამსართულიანი სასახლის ნაშთი, რომელმაც განიცადა რეკონსტრუქცია. არ არის გამორიცხული შესაძლებლობა, რომ ოზურგეთში აღმოჩენილი აბანოს ნაშთები იყოს დიუბუას მიერ XIX საუკუნის დასაწყისში ნანახი გურიელის აბანოს ნაშთები. ასევე, არ არის გამორიცხული შესაძლებლობა, რომ ეს აბანო გვიან ანტიკური ან ადრე ფეოდალური ხანის იყოს, როგორც ახლო მდებარე ვაშნარის ნაქალაქარი, რადგან დიმიტრი ბაქრაძე, რომელმაც ვაშნარი 1873 წელს ნახა, აღნიშნავდა, რომ ყველაზე უკეთ არის შენახული აბანოებიო” (ნინო ხოშტარია, გივი თავაძე, ძველ აბანოთა ნაშთები ქალაქ ოზურგეთში გაზეთი “ლენინის დროშა”, 24 ნოემბერი, 1957 წ.)
სამწუხაროდ, ამ საგაზეთო სტატიით დამთავრდა მაშინ აღმოჩენილი აბანოს ნაშთების ბედი, რადგან სულ მოკლე ხანში, მოედნის კეთილმოწყობის სამუშაოები დაასრულეს და იქაურობა ასფალტის ფენით დაიფარა.
მუზეუმის ფონდების ფოტოარქივს შემორჩა იმდროინდელი გათხრების რამდენიმე ფოტო, რომელსაც დღეს უნიკალური მნიშვნელობა აქვს.
1957 წელს აღმოჩენილი აბანოთა ნაშთების მასშტაბები (400 კვადრატული მეტრი) გვაფიქრებინებს, რომ იგი უნდა ჩაითვალოს რაღაც კომპლექსის ნაწილად და იგი თანადროული უნდა იყოს ოზურგეთის მახლობლად ვაშნარში (IV-VIII სს), შუხუთში (IV საუკუნე მეორე ნახევარი), მოედანსა და ციხისძირში (IV-VII სს) აღმოჩენილი აბანოებისა.
უნდა ვივარაუდოთ, რომ ახალი წელთაღრიცხვის IV-V საუკუნეში ოზურგეთში ქალაქური ტიპის დასახლება არსებობდა, რაც მისგან დასავლეთით, 5 კილომეტრზე ვაშნარის (IV-VIII), როგორც ძველი გურიის დედაქალაქის არსებობას, სულაც არ გამორიცხავს.
მანანა ლომაძე, ოზურგეთის ისტორიული მუზეუმის ფონდების მთავარი მცველი
