“უნიჭო ახალგაზრდობა” ?!
1947 წელს კოლუმბიელმა რომანისტმა ედუარდო სალომე ბორბამ _ თავისი ქვეყნის ახალგაზრდა მწერლები უნიჭოებად მონათლა, რაზეც საპასუხოდ ერთმა განაწყენებულმა, ბოგოტას უნივერსიტეტის იურიდიული ფაკულტეტის პირველი კურსის სტუდენტმა, თავისი პირველი მოთხრობა _ იკმესამე მორჩილება” დაწერა. ედუარდო ბორბამ ცნო თავისი შეცდომა და ახალბედა მწერალს დაეხმარა, რათა მას მოთხრობა ჟურნალ იკელ ესპექტადორშიკკ გამოექვეყნებინა.
პ.ს. სტუდენტს _ გაბრიელ გარსია მარკესი ერქვა.
როგორ იწრთობოდა გაზეთი
XVI საუკუნის დასაწყისში, ვენეციაში სპეციალური ბიურო უშვებდა ხელნაწერ საინფორმაციო ფურცლებს, რომელთა საფასურადაც მოქალაქეები მცირე ღირებულების მონეტა _ “გაზზეტტა”-ს იხდიდნენ.
1631 წელს კი ფრანგმა თეოფრასტ რენოდომ კარდინალ რიშელიეს დავალებითა და შემწეობით პარიზში დაარსა ბეჭდური პერიოდული გამოცემა, რომელსაც ზემოთხსენებული მონეტის სახელის მიხედვით “Gazette de france ” უწოდა. მისი პირველი ნომერი ქვეყნიერებას 1631 წლის 30 მაისს მოევლინა. მსგავსი ტიპის ბეჭდური პერიოდული გამოცემები ჯერ კიდევ ძველ ჩინეთში, ევროპაში კი გერმანიასა, ჰოლანდიასა და იტალიაში უკვე არსებობდა, მაგრამ არა ამ სახელით. მოკლედ შეიძლება ითქვას, რომ სწორედ ასე გაჩნდა პირველი გაზეთი.
ნაპოლეონს რუსეთის არმიის რიგებში სურდა ბრძოლა
1785 წელს ნაპოლეონმა პარიზის სამხედრო სკოლა ლეიტენანტის ჩინით დაამთავრა. ახალგაზრდა კორსიკელს ძალზე სწყუროდა საბრძოლო ნათლობა და კარიერული წინსვლა, რისი შანსიც 1788 წელს მიეცა. ამ დროისათვის ფლორენციაში რუსეთის იმპერიიდან გამოგზავნილი იყო გენერალ-ლეიტენანტი ივანე ზაბოროვსკი. მისი ამოცანა გახლდათ მოხალისეთა შეგროვება თურქეთის წინააღმდეგ არსებულ ომში. ამ დროისათვის მშობლიურ კორსიკაში მყოფმა მომავალმა დიდმა მთავარსარდალმა შეიტყო რა ეს ამბები, ჩავიდა ფლორენციაში და მასთან პირადად შეიტანა თხოვნა იგივე ჩინით ემსახურა რუსეთის არმიის დროშის ქვეშ. ზაბოროვსკიმ კი მტკიცე უარი უთხრა მიეღო ლეიტენანტისავე ჩინით, რაზეც ნაპოლეონიც ძალზე განაწყენდა და პრუსიის მეფის არმიაში მოხალისედ გაემგზავრა. თავის ჩადენილ სამხედრო გენიის ვერ-განჭვრეტას და მისთვის უარის თქმას, ზაბოროვსკი შემდგომში ხშირად იხსენებდა და ნაპოლეონის ზეობის ხანაში გადმოცემით იმპერატორ ალექსანდრე პირველისთვისაც უთქვამს აი ასე, ზაბოროვსკი რომ არა, ნაპოლეონის პირველი საბრძოლო ნათლობა რუსეთის არმიის რიგებში შედგებოდა და ვინ იცის იქნებოდა თუ არა ომები რუსეთთან?!
შაჰ აბას I დიდის პოეზია
“ჩვენში ღვინო ვინა სვას,
ჩვენში სისხლის სმა არის,
ჩვენში სიტყვა ვინა თქვას,
ჩვენში სიტყვა ქვა არის.
ვიღას უნდა მუტრიბის
ახლა ბაიათები,
უტკბილესი ჰანგები
ახლა თოფის ხმა არის.
* * *
წაიღო შენმა სიყვარულმა
გული და სული
გავხსენი მკერდი,
სასიკვდილოდ ვარ განწირული.
არც რაობა ვარ,
არც ვეკუთვნი არარაობას,
არც მორწმუნე ვარ,
არც ურწმუნო, ვარ დატანჯული.
თუ ურწმუნო ვარ,
ანაფორა სად არის ჩემი,
და თუ მორწმუნე _ ნეტავ
ჩემი რა იქნა რჯული ?
არა, არც ერთი აღარა ვარ,
განვუდექ ყოველს,
მომედო ცეცხლი სიყვარულის,
ვარ კერპთმსახური.
რამდენი დღეა,
დავრდომილი დავდივარ ასე,
რამდენი დღეა,
მოთმინება მაქვს დაკარგული.
აბას, წაიღო შენი სული
ქარცეცხლმა ტრფობის,
წამებას შენსას
აღარ უჩანს აწ დასასრული”.
ამ ლექსების ავტორი _ ქართველთათვის ავადსახსენებელი ირანის მრისხანე მბრძანებელი შაჰ აბას I “დიდი” გახლდათ.
“მოდელირებული ქრონიკის” “წინაპარი”
1938 წლის 30 ოქტომბერს, შტატ ნიუ-ჯერსში მოხდა ჰერბერტ უელსის ფანტასტიკურ რომან “სამყაროთა ომის” რადიოდადგმა, რომელიც ლეგენდარულმა კინომსახიობმა და რადიოწამყვანმა _ ორსონ უელსმა განახორციელა. რადიო-სპექტაკლი გადმოიცემოდა ისე თითქოს ეს ყველაფერი რეალურად და ტრანსლაციაც შემთხვევის ადგილიდან ხდებოდა. 6 მილიონი მსმენელიდან 1 მილიონმა ადამიანმა დაიჯერა მოსმენილის რეალურობა. წარმოიქმნა მასობრივი პანიკა, ათასობით ადამიანმა მიატოვა სახლები და დაიწყეს უთავბოლოდ თავშესაფრის ძებნა, გზები გადაივსო ლტოლვილებით. განსაკუთრებით გამძაფრდა პანიკა მას შემდეგ, რაც რადიოშივე გაუშვეს პრეზიდენტ ფრანკლინ რუზველტის მოწოდება “შეენარჩუნებინათ სიმშვიდე”. შიშისაგან გონდაკარგული ათასობით ადამიანი ავრცელდება ცნობებს, რომ მართლაც დაინახეს მარსიანელთა ხომალდები… საბოლოოდ ხელისუფლებას 6 კვირა დასჭირდა, დაერწმუნებინა მოსახლეობა, რომ არაფერი მსგავსი არ მომხდარა.
P.შ. მსგავსი თავზარდამცემი დადგმით, ოღონდ ტელე-დადგმის სახით დაახლოებით 70 წლის შემდეგ სახელი გაითქვა საქართველოში, “ტვ-იმედმა”, სახელწოდებით “მოდელირებული ქრონიკა”.
როგორ განჩნდა ბელგია
მუსიკის ისტორიაში ცნობილია შემთხვევა, როდესაც საოპერო წარმოდგენა რევოლუციის სიგნალად იქცა. 1830 წლის 15 აგვისტოს, ქალაქ ბრიუსელში (ამ დროს ბელგიის ტერიტორიაზე ნიდერლანდების სამეფო ბატონობდა) წარმოადგენდნენ ფრანგი კომპოზიტორის დანიელ ობერის (1782-1871) ოპერა “ფენელას” (მეორენაირად “მუნჯი ქალი პორტიჩინიდან”). ოპერის სიუჟეტი (ასახულია მე-17 საუკუნეში ნეაპოლელ მეთევზეთა აჯანყებას ესპანეთის ბატონობის წინააღმდეგ) და მგზნებარე, მომხიბლავი მუსიკა დ1830 წლის საერთო ევროპულ რევოლუციურ განწყობას ეხმიანებოდა. ოპერის ცენტრალური სცენა ასახავს სახალხო აჯანყებას;აქ მჭექარედ ჟღერს საგუნდო სიმღერა,რომელიც აღსავსეა აღტყინებითა და გმირული პათოსით. დამთავრდა თუ არა წარმოდგენა, აღფრთოვანებული მაყურებელი მოედნისაკენ გაემართა ,ქალაქის დანარჩენი მაცხოვრებლებიც აიყოლიეს და აჯანყება დაიწყეს. ეს უნიკალური აჯანყება ჰოლანდიელთა განდევნით და ბელგიის სახელმწიფოს შექმნით დასრულდა.
ტეკუმსეს წყევლა
ტეკუმსეს წყევლა მეორენაირად ცნობილია, როგორც აშშ-ს პრეზიდენტების წყევლა. გადმოცემით ეს წყევლა მოდის ინდიელთა შაიენების ტომის ბელად ტეკუმსესაგან, რისი მიზეზიც თეთრების მხრიდან შეთანხმების დარღვევა გახდა. წყევლა მდგომარეობდა იმაში, რომ ყოველი აშშ-ს პრეზიდენტი, რომელსაც 0-ით (ნოლით) დასრულებულ წელიწადს აირჩევდნენ, მოკვდებოდა ან მოკლავდნენ საპრეზიდენტო ვადის ამოწურვამდე. ასევე გადმოცემით ეს წყევლა იარსებებდა მეშვიდე შემთხვევამდე _ მართლაც მხოლოდ ბოლო ორმა ასეთმა პრეზიდენტმა შეინარჩუნა სიცოცხლე ვადის ამოწურვამდე.
1_ უილიამ ჰარისონი _ 1840 წელს არჩეული ეს პრეზიდენტი ყველაზე მოკლე ხნით იყო პრეზიდენტი 1841 წლის 4 მარტიდან, იმავე 1841 წლის 4აპრილამდე, პოსტზე ყოფნიდან მხოლოდ ერთი თვის შემდეგ ის გარდაიცვალა; მეორე შემთხვევა _ აბრაამ ლინკოლნი _ აირჩიეს 1860 წელს, ხელმეორედ გადაირჩიეს 1864 წელს, მოკლეს პრეზიდენტის პოსტზე ყოფნისას _ 1865 წელს; მე-3-ე შემთხვევა _ ჯეიმს ჰარფილდი, აირჩიეს 1880 წელს, პრეზიდენტობას შეუდგა 1881 წელს, მოკლეს 1881 წელს; მეოთხე შემთხვევა _ უილიამ მაკ-კინლი, ხელმეორედ აირჩიეს 1900 წელს, მოკლეს 1901 წელს; მეხუთე შემთხვევა _ უორენ ჰარდინგი, აირჩიეს 1920 წელს, გარდაიცვალა 1923 წელს; მეექსვე შემთხვევა _ ფრანკლინ დელანო რუზველტი, გადაირჩიეს 1940 და 1944 წელს, გარდაიცვალა 1945 წელს; მე-7 შემთხვევა _ ჯონ კენედი, აირჩიეს 1960 წელს, პრეზიდენტობას შეუდგა 1961 წელს, მოკლეს დ 1963 წელს.
წყევლის პირობის ამოწურვის შემდგომი ანუ მერვე შემთხვევა _ ამ წყევლის დამარღვეველი გახდა რონალდ რეიგანი, რომელიც აირჩიეს 1980 და შემდეგ 1984 წელს და ვადის ამოწურვამდე (1989 წ.) და შემდეგაც კარგა ხანს იყო ცოცხალი (1981 წელს რეიგანი თავდასხმას სასწაულებრივ გადაურჩა).
პრეზიდენტობას სენატორობა არჩია
ამერიკელი პოლიტიკოსი და საზოგადო მოღვაწე _ სემუელ (სემ) ჰიუსტონი (1793-1863) _ მეტად საინტერესო ფიგურა გახლდათ აშშ-ს ისტორიაში. სწორედ ამ ადამიანის საპატივცემულოდ ჰქვია ქალაქ ჰიუსტონს ეს სახელი. ის ერთადერთი პოლიტიკოსი გახლდათ, რომელიც სხვადასხვა დროს აშშ-ს ორი შტატის: ტენესისა (1827-1829) და ტეხასის (1859-1861) გუბერნატორი იყო. რაც ყველაზე საინტერესოა, ის ერთადერთი დამოუკიდებელი სახელმწიფოს პრეზიდენტი გახლდათ, რომელიც შემდეგ სხვა სახელმწიფოს სენატორი და გუბერნატორი გახდა. ტეხასის დამოუკიდებელი სახელმწიფოს (არსებობდა 1836-1845 წლებში) არსებობისას სემ ჰიუსტონი 2-ჯერ იქნა არჩეული რესპუბლიკის პრეზიდენტად. ამავე პერიოდში, ჰიუსტონმა უმთავრესი წვლილი შეიტანა ტეხასის სახელმწიფოს გაუქმებისა და მისი აშშ-სთან მიერთების საქმეში. 1845 წელს უკვე ტეხასის აშშ-სთან მიერთების შემდეგ 1845-1859 წლებში გახლდათ აშშ-ს სენატის წევრი, 1859-1861 წლებში კი ტეხასის გუბერნატორი.
