1921 წელს, ლანჩხუთში, შეძლებული გლეხის, იორდანე გვარჯალაძის ოჯახში ვაჟიშვილი _ გრამიტო გვარჯალაძე დაიბადა, რომელსაც ცხოვრების მანძილზე მრავალი სიძნელისა და ტკივილის გადალახვა მოუხდა.
ლანჩხუთის პირველი სკოლის, ანუ აგურის კლასის, როგორც მაშინ იწოდებოდა, დამთავრების შემდეგ, გრამიტო გვარჯალაძე ჯარში გაიწვიეს, მალე კი ომი დაიწყო და იგი მოქმედ არმიაში გაამწესეს. მისი სამხედრო ნაწილი ბალტიისპირეთში იბრძოდა. ტყვედ ქალაქ კაუნასში ჩავარდა, თუმცა, დახვრეტას ლიტველმა მემამულემ გადაარჩინა.
როგორც გრამიტო გვარჯალაძის შვილიშვილი, ქალბატონი გურანდა იხსენებს ოჯახის წევრთა მონათხრობიდან, როცა დასახვრეტად გაუყვანიათ ტყვეები გერმანელებს, იქვე მყოფ მემამულეს შეცოდებია ახალგაზრდა, წარმოსადეგი ქართველი და ოფიცრისთვის უთხოვია, 4-5 კაცი გამატანე, საქმეში დავიხმარებო. ოფიცერიც დათანხმდა და გაუშვა გრამიტო, რომელმაც შემდეგ გაქცევა მოახერხა. თუმცა, მას უცხო მხარეში დამალვა გასჭირვებია, მალევე დაიჭირეს და საკონცენტრაციო ბანაკში მოათავსეს. იქიდანაც გაიქცევით მოახერხა თავის დაღწევა და საფრანგეთში, პარტიზანულ რაზმში ჩაირიცხა.
ქალბატონი გურანდას მონათხრობით, ომის დამთავრების შემდეგ, გრამიტოს და საფრანგეთში მყოფ მის თანამებრძოლ ქართველებს უჭირდათ საბოლოო გადაწყვეტილების მიღება _ დაბრუნებულიყვნენ სამშობლოში თუ ემიგრაციაში დარჩენილიყვნენ. მათ ეჭვიც კი არ ეპარებოდათ, რომ დაბრუნების შემდეგ დახვრეტას ვერ აცდებოდნენ, რადგან საბჭოთა ჯარისკაცს ტყვედ ჩავარდნა კატეგორიულად ეკრძალებოდა. ბიჭებს უჭირდათ სიცოცხლის სასწორზე დადება და დარჩენის გადაწყვეტილება მიიღეს. თუმცა, პარიზის გათავისუფლებიდან რამდენიმე დღეში, მათ ემიგრაციაში მყოფი მთავრობის მეთაური ნოე ჟორდანია შეხვდა. ეს შეხვედრა ხანგრძლივი ყოფილა და ჟორდანია ქართველ ბიჭებს დიდხანს არწმუნებდა თურმე, რომ სამშობლოში დაბრუნებულიყვნენ, თუმცა, რატომ, არავინ იცის.
გრამიტო გვარჯალაძეც დაუბრუნდა მშობლიურ ლანჩხუთს. მან აქ რაიონული გაზეთის სტამბაში დაიწყო მუშაობა. ცოლად შეირთო ისტორიის პედაგოგი ქალბატონი მარგალიტა მახარაძე. მათ ერთი ვაჟიშვილი, ბეჟან გვარჯალაძე ეყოლათ. მიუხედავად ყოველდღიური საქმიანობისა, ახალგაზრდა წყვილს სულ იმის შიში ჰქონდათ, რომ ტყვედნამყოფი ჯარისკაცის ოჯახს ხელისუფლება საბოლოოდ არ მოასვენებდა. ამიტომაც ქალბატონმა მარგალიტამ არ ისურვა მეტი შვილის გაჩენა. მართლაც, 1951 წელს გრამიტო გვარჯალაძე ცოლ-შვილთან და სხვა ტყვედნამყოფებთან ერთად, სატვირთო მატარებლით გაუყენეს შუა აზიის გზას.
18 დღე და ღამე დასჭირდა დანიშნულების ადგილამდე მისვლას, სადაც თითქმის არ არსებობდა საცხოვრებელი სახლი, ყველანი მიწურებში ცხოვრობდნენ. პირველი სახლი აქ სწორედ ლანჩხუთელმა კაცმა ააგო, თავის საქმეზე უსაზღვროდ შეყვარებულმა პატარა სტამბაც დაარსა და ზედ ქართული წარწერაც დატოვა.
შვილიშვილის გადმოცემით, გრამიტო გვარჯალაძე ძლიერი და სიკეთით სავსე კაცი იყო, სხვისი გაჭირვება არასდროს რჩებოდა შეუმჩნეველი. შორეულ შუა აზიაშიც არა ერთ ადამიანს გაუწია დახმარება. იგი მამას ლანჩხუთიდან სხვებისთვის დასახმარებლად აგზავნინებდა წამალს, ფულს.
გრამიტო გვარჯალაძის ოჯახი გადასახლებიდან ორი წლის შემდეგ, 1953 წელს დაბრუნდა მშობლიურ მხარეში, სადაც მამაპაპისეულ კერაზე დღესაც ცხოვრობს მისი შთამომავლობა. თავად გრამიტო გვარჯალაძე კი, მარვალი ჭირთათმენისგან საკმაოდ ჯანმრთელობაშელახული, 56 წლის ასაკში, 1977 წელს გარდაიცვალა.
ქალბატონ გურანდას და მისი ოჯახის წევრებს კიდევ მრავალი საინტერესო ამბების გახსენება და მოყოლა შეუძლიათ ბაბუის ცხოვრებიდან, რომელიც, შეიძლება, ერთ დღეს პატარა წიგნადაც კი აკინძონ.
