უზენაესი სასამართლოს თავმჯდომარის პირველი მოადგილე ზაზა მეიშვილი “გურია ნიუსთან” ინტერვიუში აცხადებს, რომ მხარეთა წარმატების გასაღები მხარეებშია და ძალიან ხშირად, სასწორის პინა სწორედ დაცვის მხარესაა გადახრილი.
_ ბატონო ზაზა, 2012 წელი შეჯიბრობითობის წლად გამოაცხადეთ, რამე განსაკუთრებული მიზეზი ჰქონდა ამას? შეჯიბრობითობის პრინციპი ხომ ახალი არ არის?
_ სწორად აღნიშნეთ, შეჯიბრობითობის პრინციპი სამოქალაქო პროცესში ჯერ კიდევ 2000 წლიდან მოქმედებდა. ადმინისტრაციულში მეტ-ნაკლებად. რაც შეეხება სისხლის ძველ პროცესს, რომელიც 2000 წლის ბოლომდე 1 ოქტომბრამდე მოქმედებდა ვითომდა იყო აღიარებული შეჯიბრობითობის პროცესი, მაგრამ მეორეს მხრივ იქ იყო სასამართლოს ვალდებულება, რომ ობიექტური ჭეშმარიტების დადგენის მიზნით ნებისმიერი აქტივობა განეხორცილელებინა, რაც ნიშნავდა თავის ინიციატივით მოწმის გამოძახებას, ექსპერტიზის დანიშვნას, იგივე მოწმის დაკითხვაში მონაწილეობის მიღებას. ახალი სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი მიმართულება გახლავთ ის, რომ ამ პროცესმა ფაქტობრივად საფუძველი ჩაუყარა შეჯიბრობითობის პრინციპს. Uუკვე გამოირიცხა ის, რომ სასამართლო შეითავსებს რომელიმე მხარის ფუნქციას. გამოირიცხა, რომ სასამართლომ ბრალდების მხარის მოვალეობები იკისროს, რადგან ეს პროცესი უკვე გადავიდა შეჯიბრებითობაზე.
რაც ამ პროექტის ამოქმედება და პრაქტიკაში გატარება დავიწყეთ, დავინახეთ, რომ გარკვეულწილად არის კითხვის ნიშნები. არის აუცილებლობა იმისა, რომ მხარეები უფრო კომპეტენტურები იყვნენ. განსაკუთრებით ეს დაცვის მხარეს ეხება. სწორედ ეს არის მნიშვნელოვანი, სწორი მესიჯი გავუგზავნოთ საზოგადოებას. თითოეული ინდივიდი, მოქალაქე, რომელსაც აქვს ან არ აქვს საკმარისი იურიდიული განათლება, არ უნდა გახდეს ფუჭი დაპირებების მსხვერპლი. ყველამ კარგად უნდა იცოდეს, რომ შეჯიბრობითობის პროცესიდან გამომდინარე, მის საქმეს არავინ გააკეთებს, მან და მისმა ადვოკატმა უნდა მიხედონ საკუთარ თავს.
_ დაცვის მხარის არაკომპეტენტურობა ახსენეთ, მაგრამ ადვოკატებსაც აქვთ თავიანთი არგუმენტი, _ პრიოკურატურას იმდენად მაღალი უფლებამოსილებები აქვს მინიჭებული, რომ ფაქტობრივად, შეუძლებელია შეჯიბრობითობის პრინციპი დაცული იყოს.
_ მე შემიძლია გითხრათ, რომ სამართლებრივად თანასწორობა უზრუნველყოფილია. უფრო მეტიც, ზოგიერთ შემთხვევაში შეგნებულად საწორის პინა გადახრილია დაცვის მხარის სასარგებლოდ.
ახალი პროცესით, დაცვის მხარეს მიენიჭა გარკვეული საგამოძიებო მოქმედების ჩატარების უფლება, გარდა ჩხრეკისა და ამოღებისა. ნამდვილად არ არის ისე, რომ მეორე მხარეს მეტი უფლებები აქვს.
მინდა გითხრათ, რომ როგორც ჩემი კოლეგებისგან ვიცი და საკუთარი გამოცდილებიდან, სამწუხაროდ, იშვიათი გამონაკლისების გარდა, დაცვის მხარე თავიანთი საგამოძიებო უფლებებით არ სარგებლობს. ავიღოთ შემთხვევის ადგილის დათვალიერება, იშვიათი გამონაკლისის გარდა, მე საქმეში არ მინახავს დაცვის მხარეს ეს უფლებები განეხორციელებინა. ამავდროულად, სასამართლოში აბსოლუტური თანასწორობაა იმისა, რომ მხარეებმა მტკიცებულებები წარმოადგინონ, გამოიკვლიონ. მეორე მხარის მტკიცებულებების გამოკვლევაში მიიღონ მონაწილეობა. ამ მიმართულებით არანაირი სამართლებრივი პრობლემა არ არსებობს.
ვფიქრობ, პროცედურულად და სამართლებრივად სრულიად შესაძლებელია, რომ ორივე მხარემ უზრუნველყოს თავიანთი უფლებების განხორციელება. მაგრამ ერთი მხარე თავის სისუსტეს, მეორე მხარეს სიძლიერეს არ უნდა აბრალებდეს.
_ მართალია მოსამართლეს არ აქვს ჩარევის უფლება, მაგრამ მას აქვს შუამდგომლობების დაკმაყოფილების უფლება. სწორედ ამ შუამდგომლობების დაკმაყოფილების დროს ხდება მოსამართლის პოზიცია ლოიალური ბრალდების მხარის მიმართ. ასეთია დაცვის მხარის პოზიცია.
_ სასამართლომ შუამდგომლობა ან უნდა განიხილოს, ან დააკმაყოფილოს, ან არ დააკამყოფილოს. არანაირად არ ვუჭერ მხარს იმ პოზიციას, რომ მე ექვსი შუამგომლობა განვაცხადე და იქედან მხოლოდ ორი დამიკმაყოფილეს. რაოდენობა ნადვილად არ ნიშნავს ხარისხს. შუამდგომლობა უნდა იყოს დასაბუთებული, ჭირდება მოტივაცია, რათა იგი განხილული და დაკმაყოფილებულ იქნას. ხშირია შემთხვევები, როდესაც დაცვის მხარე სასამრთლოს მიმართავს შუამდგომლობით და ისეთი მოქმედებების ჩატარებას ითხოვს, რომლის უფლებაც არ აქვს. მხარეს რისი უფლებაც არ აქვს, სასამართლო იმ შუამდგომლობას კანონის მიხედვით ვერ დააკმაყოფილებს. იმას, რომ სასამართლო მიზანმიმართულად მხოლოდ ერთი მხარის შუამდგომლობას აკმაყოფილებს, ვერ გავიზიარებ.
_ საპროცესო გარიგებების ძალიან დიდი პროცენტული მაჩვენებელი, ხელს არ უშლის შეჯიბრობითობის პროცესის პრაქტიკულ განხორციელებას?
_ ვფიქრობ, არ უშლის. შემიძლია გითხრათ მრავალი ქვეყნის მაგალითი, სადაც შეჯიბრობითობის მთლიანი პროცესი ხორციელდება ძალიან მიზერული მაჩვენებლით. იგივე ამერიკის შეერთებულ შტატებში 3-5%Yყველაზე მაქსიმალური რიცხვია.
ყველა დანარჩენი საქმე, 95-97% ხანდახან უფრო მეტიც, იხილება საპროცესო შეთანხმებით. ეს მხარეების არჩევანია და მათ არავინ აიძულებს.
არ უნდა იყოს არანაირი ნების საწინააღმდეგო მოქმედება, თავისუფალი უნდა იყოს ადამიანი გადაწყვეტილებაში. კიდევ ერთხელ ვიმეორებ, მთავარი არის ხარისხი და არა რაოდენობა.
სამოქალაქო საზოგადოებამ ძალიან კარგად უნდა იცოდეს, რას ნიშნავს შეჯიბრობითობის პროცესი. კარგად უნდა იყოს მომზადებული და ძალიან კარგად უნდა ესმოდეს, მის მიერ მიღებულ გადაწყვეტილებას რა სამართლებრივი შედეგი მოჰყვება.
