"გურია ნიუსის" ყოველთვიური გადაცემის _ "არჩევანი _ მე!" თემა ამჯერად პესტიციდები იყო _ მცენარეთა დაცვის და მავნებლებთან ბრძოლის საშუალებები, რომლებიც, გარემოს ყველაზე უფრო გავრცელებული დამაბინძურებლებია.
ამჟამად პესტიციდებს მიეკუთვნება 1 000-ზე მეტი ნაერთი, რომლებიც სხვადასხვა ქიმიურ კლასებს წარმოადგენენ. საბჭოთა პერიოდიდან, როცა პესტიციდების უკონტროლო მოხმარების ბუმი იდგა, მემკვიდრეობად გვერგო სხვადასხვა პესტიციდებით დაბინძურებული სასოფლო-სამეურნეო სავარგულების უზარმაზარი ტერიტორიები, გრუნტის წყლები, წყალსატევები და ა. შ.
საკვები პროდუქტების ხარისხის მთავარი მაჩვენებელი მასში პესტიციდების დონეა. ამ პროდუქტში კი ისეთი ქიმიური ნივთიერებების აღმოჩენა შეიძლება, რომლის ხმარება რამდენიმე ათეული წლის წინ აიკრძალა, თუმცა, მათი მდგრადი თვისებების გამო, ნიადაგსა და წყალს დღესაც აბინძურებს.
ვადაგასული პესტიციდები პოსტსაბჭოთა ქვეყნების, მათ შორის, საქართველოს ისტორიული მწვავე პრობლემაა. ისე, როგორც სხვა რეგიონებში, გურიაშიც ათასობით ტონა შხამ-ქიმიკატი შემოდიოდა, რომელიც თითქმის ყველა დიდ სოფელში საწყობდებოდა. საქართველო ბევრ საერთაშორისო კონვენციასაა მიერთებული, რომლითაც ამ ადგილების აღრიცხვა-შესწავლა ევალება.
დღეს პესტიციდების ყოფილი საწყობები და ნაშთები, ყოველგვარი გამოკვლევის გარეშე, სამეურნეო და ბიზნესსაქმიანობისთვისაა გამოყენებული, მიუხედავად იმისა, რომ ბიზნესოპერატორებს კანონი ავალდებულებთ ამ მიმართულებით გამოიკვლიონ ტერიტორია. მაგალითად, ოზურგეთში, პესტიციდების ყოფილ უზარმაზარ საწყობში, დღეს შპს "გულისტანია" განთავსებული, რომელიც პურის ფქვილს და ქატოს აწარმოებს; პირუტყვის საბალახოოდაა ქცეული ანალოგიური საწყობი და მიმდებარე ტერიტორია ლანჩხუთში, სოფელ ნიგოითში.
კიდევ მეტი _ ჩოხატაურში, სოფელ შუაფარცხმაში, პესტიციდების ყოფილ საწყობში მაკა ბერძენიშვილი მეუღლესთან და მცირეწლოვან შვილთან ერთად ცხოვრობს. იცის, რომ იქ ცხოვრება უსაფრთხო არაა, თუმცა, ამბობს, რომ სხვა გამოსავალი არ აქვს.
გვიყვება, რომ ტერიტორია არავის შეუმოწმებია და მხოლოდ ის უთხრეს, რომ ადრე აქ ქიმიური ნივთიერებები ინახებოდა. ამბობს, რომ უსაფრთხოების მიზნით ეზოში მხოლოდ მიწა დაყარეს.
ბერძენიშვილების სახლის და კარმიდამოს მსგავსად, დღემდე არავის შეუმოწმებია სკოლა და ეზო, რომელიც რამდენიმე მეტრში მდებარეობს და სადაც დღემდე შემორჩენილია საწყობის ნანგრევები.
სკოლის დირექტორს ამ თემაზე კამერასთან საუბარი არ სურს და მხოლოდ იმას ამბობს, რომ საშიში არაფერია.
განსხვავებული მოსაზრება აქვს გამგებლის წარმომადგენელს შუაფარცხმის თემში, რომელიც საბჭოთა კავშირის დროს სოფლის მთავარი აგრონომი იყო _ ზურაბ გურგენიძე ამბობს, რომ წლების მანძილზე ამ თემით არავინ დაინტერესებულა და ჩვენ პირველები ვართ, რომლებმაც ამ საკითხზე კითხვები დასვეს. გურგენიძე მიიჩნევს, რომ მსგავსი ტერიტორიები აუცილებლად უნდა შემოწმდეს.
აღსანიშნავია, რომ სოფელი შუაფარცხმა ერთადერთი ადგილი არაა, სადაც პესტიციდების საწყობი იყო. საბჭოთა კავშირის დროს ქიმიურ ნივთიერებებს ყველა სოფელში ინახავდნენ. შესაბამისად, დღეს ყველა სოფელში ნახავთ მსგავს ადგილს _ ზოგან სასაფლაოა, ზოგან _ ყანები, ზოგან _ სახლებიც. არც ერთი მათგანი შემოწმებული და აღრიცხული არ არის. არადა, მეცნიერულად დადასტურებულია, რომ განსაკუთრებით საშიშია ვადაგასული პესტიციდები, რომლებიც ნიადაგში, წყალში ათეულობით წელს რჩება და მნიშვნელოვან პრობლემას წარმოადგენს ჯანმრთელობისა და გარემოსთვის.
მიუხედავად იმისა, რომ მძიმე საბჭოთა მემკვიდრეობისგან გათავისუფლების ვალდებულება რამდენიმე უწყებაზეა გადანაწილებული, რომლებმაც ადგილებზე ყოფილი საწყობების ნაშთები უნდა აღრიცხონ და მათი სამეურნეო დანიშნულებით გამოყენების ვარგისიანობა განსაზღვრონ, პრაქტიკულად, პასუხისმგებლობას ყველა თავიდან იცილებს _ კომენტარზე უარი თქვა სურსათის უვნებლობის ადგილობრივი სამსახურის ხელმძღვანელობამ, სოფლის მეურნეობის სამსახურის უფროსებმა კი აღნიშნეს, რომ ამ პრობლემის მოგვარება მათ კომპეტენციაში არ შედის:
_ ჩვენ აღრიცხვას არ ვაწარმოებთ. ჩემს სამსახურში, რომელიც 2013 წლის აპრილში გაიხსნა ამის შესახებ არანაირი ინფორმაცია არ გვაქვს და ამით არც არავინ დაინტერესებულა, არავის უკითხავს, _ აღნიშნა გადაცემაში სტუმრობისას ჩოხატაურის სოფლის მეურნეობის სამსახურის უფროსმა მანანა მინდაძემ.
_ ქალბატონო მანანა, არც გაინტერესებთ? იქნებ, იმ ადგილზე სასოფლო-სამეურნეო ფართობებია ან საცხოვრებელი სახლები?
_ ნამდვილად არ არის, რადგან ვიცი, მიწის პრივატიზაციის შემდეგ, სახელმწიფოს სასუქი არსად არ შემოუტანია. ზოგადად კი ეს საკითხი შესასწავლია. როგორც ვიცი, მაშინ პესტიციდები ძირითადად იყო კასრებში ან პოლიეთილენის დახურულ ჭურჭლებში. სითხის სახით შემოდიოდა და ბალახის საწინააღმდეგოდ იყენებდნენ. შემდგომში რა ბედი ეწია, არ ვიცი _ როგორც გითხარით ინფორმაცია არ გვაქვს. ეს უფრო სურსათის უვნებლობამ და გარემოს დაცვამ უნდა შეისწავლოს, _ გვითხრა მინდაძემ.
პრობლემის სიმწვავის გამო, საკითხი გურიის სტრატეგიული განვითარების გეგმაშიც მოხვდა, რომელზეც წლების განმავლობაში მუშაობდნენ და მასში მხოლოდ ის ჩაწერეს, რომ პესტიციდების მიტოვებული საწყობების შესახებ ინფორმაცია არ აქვთ.
"ჩანაწერი არსებობს იმასთან დაკავშირებით, რომ სტრატეგიული გეგმის შემუშავების დროს, მსგავსი რამ არ დადასტურდა," _ განმარტა გადაცემაში სტუმრობისას გურიის გუბერნატორმა გია სალუქვაძემ, რომელიც სამხარეო საკონსულტაციო საბჭოს თავმჯდომარეა და თავადაა პასუხისმგებელი სტრატეგიული გეგმის გახორციელებაზე.
გუბერნატორი არ გამორიცხავს, რომ საწყობების ნარჩენები შესაძლოა დღესაც არსებობდეს:
_ სტრატეგიულ გეგმაში სწორედ ის წერია, რომ მისი შემუშავების დროს არ აღმოჩენილა ნაშთები და ასეთი საწყობები. თუმცა, არ გამოვრიცხავ, რომ იყოს.
_ ბატონო გია, ჩვენ სწორედ იმაზე ვსაუბრობთ, რომ ინფორმაცია არ არსებობს. თქვენ რას აკეთებთ ამ ინფორმაციის მოსაძიებლად _ თუ გაქვთ კონკრეტულ სამსახურებთან ურთიერთობა, მინიმუმ იმისთვის, რომ ინფორმაცია მიიღოთ?
_ ამ თემით, ბუნებრივია დაინტერესებული ვარ, რადგან საფრთხის შემცველია, თუმცა, დღემდე მსგავსი სახის ინფორმაცია არც ერთი მუნიციპალიტეტიდან არ შემოსულა. რამდენიმე სოფელში მეც გახლდით, ბევრი შენობა ვნახე, სადაც შეიძლება საწყობები ყოფილიყო, მაგრამ ვერსად მსგავსი კვალი ვერ აღმოვაჩინეთ.
_ დაინტერესდით, მოიძიეთ და ვერსად ვერ აღმოაჩინეთ?
_ უკაცრავად, თქვენ როგორ ფიქრობთ _ გუბერნატორმა უნდა იაროს სოფელ-სოფელ ამ შენობა-ნაგებობებში?! ჩემთან ასეთი ინფორმაცია არ შემოსულა.
_ გუბერნატორი არ უნდა დაინტერესდეს იმ ფონზე მაინც, როცა მხარის სტრატეგიული განვითარების გეგმაში კონკრეტულად წერია, რომ ინფორმაცია პესტიციდების ყოფილი საწყობების შესახებ არ არსებობს, რაც ადასტურებს იმას, რომ ეს პრობლემური და მნიშვნელოვანი საკითხია?
_ ეს ჩანაწერი ადასტურებს, რომ ასეთი რამ აღმოჩენილი იმ პერიოდისთვის არ ყოფილა. კიდევ ერთხელ ვამბობ, რომ დღემდე, ჩემთვის ცნობილი არ არის არც ერთი მუნიციპალიტეტისგან მსგავსი პრობლემის შესახებ. პირდაპირ წერია თეთრზე შავით გეგმაში, რომ აღმოჩენილი არ არის. აღმოჩენის შემთხვევაში კი, რა თქმა უნდა, მივაქცევდით ყურადღებას.
_ ბატონო გია, რაც თქვენ ვერ აღმოაჩინეთ, ჩვენ ვიპოვეთ. მაგალითად, ჩოხატაურის მუნიციპალიტეტის სოფელ შუაფარცხმაში, პესტიციდების ყოფილ საწყობში, დღეს ოჯახი ცხოვრობს… ეს საწყობი მდებარეობს სკოლის გვერდით; ასევე, ოზურგეთში პესტიციდების ყოფილი საწყობის ტერიტორიაზე განთავსებულია "გულისტანის" ქარხანა…
_ უამრავი საწყობი არსებობდა, ყველგან იყო. მე იმას ვამბობ, რომ არ არსებობს ინფორმაცია, გაჟონილია თუ არა პესტიციდები მიწაში და ა. შ. რაც შეეხება "გულისტანის" ქარხანას, დიდი ხნის წინ აშენებულია და ბუნებრივია, იქ შემოწმება მოხდებოდა. წინააღმდეგ შემთხვევაში, არ მისცემდნენ მშენებლობის უფლებას. რაც შეეხება სოფელ შუაფარცხმას, ამ თემით აუცილებლად დავინტერესდები და შევისწავლით.
_ შეგიძლიათ გვითხრათ, როდის გექნებათ ზუსტი მონაცემი, რა ადგილებზე იყო პესტიციდების საწყობები და რა მდგომარეობაა ახლა იქ?
_ ეს გეგმა შვიდწლიანია და შესაბამისად, ამ მიმართულებითაც ვიმუშავებთ. აბსოლუტურად გეთანხმებით, რომ ნებისმიერი შხამქიმიკატი სიცოცხლისთვის საშიშია, მით უმეტეს, თუ ნიადაგშია გაჟონვა. ამიტომ, პირველივე სხდომაზე დავავალებ მუნიციპალიტეტების ხელმძღვანელებს შესაბამისი ინფორმაციის მოძიებას და ამის შემდეგ მოხდება კონკრეტული ადგილების შესწავლა, _ აღნიშნა გუბერნატორმა.
ამავე გადაცემაში გავიდა სპეციალური სიუჟეტი იაღლუჯადან, სადაც ახლა პესტიციდების ნარჩენების პოლიგონია.
რა მდგომარეობაა ახლა სამარხში, არის თუ არა დაცული შენახვის პირობები და რა ვალდებულებები აქვს შესასრულებელი საქართველოს 2030 წლისთვის _ ამის გასაგებად შეგიძლიათ ნახოთ გადაცემა "გურია ნიუსის" ვებგვერდზე.
ამავე გადაცემიდან გაიგებთ, რა საფრთხეებზე საუბრობენ ტოქსიკოლოგები, რატომ არის მიტოვებული საწყობების ტერიტორია ადამიანის ჯანმრთელობისთვის საშიში, რას გამოიწვევს პესტიციდების ნარჩენებით მოწამვლა? ამ საკითხებზე "გურია ნიუსთან" შრომის, მედიცინისა და ეკოლოგიის სამეცნიერო ინსტიტუტის ტოქსიკოლოგიური დეპარტამენტის ხელმძღვანელი, მედიცინის დოქტორი, ინგა ღვინერია საუბრობს; რა კონვენციებზეა მიბმული საქართველო, რა ვალდებულებები აქვს აღებული ქვეყანას პესტიციდების ნარჩენების დამუშავების, გატანის, განადგურების კუთხით, ასრულებს თუ არა საქართველო ასოცირების შეთანხმებით ნაკისრ ვალდებულებებს დადგენილ ვადებში; რა სამუშაოა ამ დრომდე გაწეული, აღრიცხულია თუ არა ყველა ის ადგილი, სადაც სახიფათო ქიმიური ნარჩენები იყო _ ამ და სხვა მნიშნელოვან კითხვებს ჩვენს გადაცემაშ პასუხი გარემოს დაცვის სამინისტროს ნარჩენებისა და ქიმიური ნივთიერებების მართვის სამსახურის მთავარმა სპეციალისტმა ანა ბერეჟიანმა გასცა.
გადაცემის სრული ვერსიის ნახვა შეგიძლიათ აქ.
გადაცემა მომზადებულია პროექტის „საქართველოს მედიის ხელშეწყობა საქართველოში მიმდინარე რეფორმების დღის წესრიგის კომუნიკაციაში“ (M-GRA) ფარგლებში.
M-GRA პროექტი, რომელსაც IREX ახორციელებს, დაფინანსებულია კარგი მმართველობის ფონდის მიერ, ბრიტანეთის საელჩო, თბილისი.
გადაცემის შინაარსი მთლიანად მისი ავტორის პასუხისმგებლობაა და არავითარ შემთხვევაში არ შეიძლება განიხილოს,
როგორც IREX-ისა და დიდი ბრიტანეთისა და ჩრდილოეთ ირლანდიის გაერთიანებული სამეფოს საელჩოს პოზიციის გამოხატულება.
