ბიბლიოთეკების ისტორია, საქართველოში ეკლესია-მონასტრების საქმიანობას უკავშირდება. ისტორიული წყაროები მოწმობენ, რომ ეკლესია-მონასტრების დაარსებისთანავე წიგნსაცავის შექმნაზე ზრუნავდნენ. ყველა მათგანს საკუთარი წიგნსაცავი ჰქონდა. ბიბლიოთეკები, ძირითადად, შემოწირული წიგნებით ივსებოდა. X საუკუნეში უკვე მოწესრიგებული ჩანს წიგნების დაცვის, სარგებლობისა და აღნუსხვა-აღწერის საქმე. წიგნით სარგებლობა მხოლოდ საცავში შეიძლებოდა. დიდ კულტურულ-სამწიგნობრო ცენტრებს, რომლებიც გრიგოლ ხანძთელის თაოსნობით VIII-IX საუკუნეებში ტაო-კლარჯეთში შეიქმნა, თავისი ბიბლიოთეკა ჰქონდა.
შემდგომში, ეს სფერო განვითარდა და კომუნისტების პერიოდში, ყველა სოფელს საკუთარი ბიბლიოთეკა ჰქონდა _ საკმაოდ დიდი წიგნადი ფონდით. 1991-92 წლებში, საქართველოში 8 000 ბიბლიოთეკა იყო, დღეს კი 560-ია. 2005 წელს საქართველოს პარლამენტმა მიიღო "კანონი ადგილობრივი თვითმმართველობის შესახებ’და ბიბლიოთეკები სამართავად ადგილობრივ მუნიციპალიტეტებს გადაეცა. ამის შემდეგ, ბევრ მუნიციპალიტეტში სოფლის ბიბლიოთეკები საერთოდ დაიხურა, ზოგან კი საჯარო სკოლებს შეუერთდა, თუმცა, მოგვიანებით სკოლებში გარეშე პირების შესვლა აკრძალეს, რამაც მკითხველებს წიგნებით სარგებლობის შესაძლებლობა შეუზღუდა. ჩოხატაურის მუნიციპალიტეტის ოფიციალური ვებგვერდის თანახმად, ჩოხატაურში 44 ბიბლიოთეკა ფუნქციონირებს, თუმცა, ეს რომ სიმართლეს არ შეესაბამება, ჩოხატაურის საბიბლიოთეკო გაერთიანების ხელმძღვანელთან, მაია მელუასთან საუბრიდანაც ირკვევა. მელუას თქმით, ჩოხატაურში სოფლის ბიბლიოთეკები 2007 წელს გააუქმეს და მხოლოდ ცენტრალური ბიბლიოთეკა დატოვეს.
_ ახლახან 6 ბიბლიოთეკა აღვადგინეთ. ამ ეტაპზე ჩოხატაურში ბიბლიოთეკები ფუნქციონირებს _ ვან-ზომლეთში, ხიდისთავში, საჭამიასერში, ქვენობანში, შუა ამაღლებასა და ამაღლებაში, ხევში, დაბლაციხეში, ბუკისციხეში და თავისთავად ცენტრალური ბიბლიოთეკა, _ აღნიშნა მელუამ ჩვენთან საუბრისას.
მისივე ინფორმაციით, 2000 წლისთვის, ჩოხატაურში 31 ბიბლიოთეკა ფუნქციონირებდა. შესაბამისად, უცნობია, რატომ წერია ჩოხატაურის მუნიციპალიტეტის ვებგვერდზე, რომ 44 ბიბლიოთეკა ფუნქციონირებს. მართალია, მითითებულია, რომ წყარო ვიკიპედიაა, მაგრამ ადგილობრივმა ხელისუფლებამ ვიკიპედიაზე უკეთესად არ უნდა იცოდეს, რამდენი ბიბლიოთეკა ფუნქციონირებს მუნიციპალიტეტში?!
აღსანიშნავია, რომ სოფლის ბიბლიოთეკების გაუქმებასთან ერთად, დაიკარგა და განადგურდა დიდი ფონდი, რომლის აღდგენა, სპეციალისტების აზრით შეუძლებელია. სამწუხაროდ, ამაში მონაწილეობა ყველამ მიიღო, მათ შორის რიგითმა ადამიანებმა _. არავის უზრუნია უნიკალური წიგნების გადარჩენაზე.
ჩოხატაურის მუნიციპალიტეტის სოფელ გოგოლესუბნის ცენტრში ბიბლიოთეკის შენობას მხოლოდ აბრა აქვს შემორჩენილი, რომელიც გვამცნობს, რომ ეს ბიბლიოთეკა ააშენა და თანასოფლელებს მიუძღვნა აკადემიკოსმა ნიკოლოზ ბერძენიშვილმა.
ამ შენობას ახლა არც კარი აქვს და არც ფანჯარა; ცნობილი მწერლების ფოტოები, რომლებიც ერთ დროს სტენდზე იყო გაკრული მიწაზე ყრია; მტვერსა და ნაგავში ლპება ათობით უნიკალური წიგნი. მათ შორის, ჩეხოვის, ნოდარ დუმბაძის, ანა კალანდაძის კრებულები, უამრავი მეცნიერული ნარკვევი.
"გურია ნიუსმა" ნაბიბლიოთეკარში ისტორიული ჟურნალის ნაწილი აღმოაჩინა, რომელშიც აღნიშნულია, თუ რა და რომელ წელს გამოცემული წიგნები იყო დაცული გოგოლესუბნის ბიბლიოთეკაში.
1050 წიგნის ისტორიის გაგება, სწორედ ამ ჟურნალით არის შესაძლებელი. სავარაუდოდ, ჟურნალს ბევრი ფურცელი აკლია.
ადგილობრივები ჩვენთან საუბრისას ამბობენ, რომ ხელისუფლებას წიგნების გადარჩენის მოთხოვნით არაერთხელ მიმართეს, საბიბლიოთეკო გაერთიანების ხელმძღვანელი, მაია მელუა კი, გოგოლესუბნელებს უყურადღებობაში ადანაშაულებს:
_ როცა ბიბლიოთეკები გაუქმდა, შტატში 5 ადამიანი დავრჩით. პრაქტიკულად შეუძლებელი იყო, ყველაფრისთვის თვალყური გვედევნებინა. როცა გოგოლესუბნის ბიბლიოთეკა ვნახე, მეგონა, გული გამისკდებოდა. ყველაფერს ჩვენ ნუ დაგვაბრალებენ. კარგი იყო, ხინკლებს რომ ხარშავდნენ მაგ წიგნების ფურცლებით? _ ამბობს მელუა.
_ გასაგებია, რომ რიგითი ადამიანები უყურადღებოდ მოიქცნენ, მაგრამ ხომ არსებობდნენ პირები, რომლებსაც წიგნების გადარჩენის ვალდებულება ჰქონდათ? ხომ შეიძლებოდა ის წიგნები, თუნდაც სკოლაში შენახულიყო ან სოფლის ხელმძღვანელობას კაბინეტში გადაეტანა?
_ ადგილობრივებიც ცუდად მოიქცნენ. ის, რაც გოგოლესუბნის ბიბლიოთეკაში მოხდა, სხვაგან არ მომხდარა. მე შემიძლია გაჩვენოთ ბევრი სოფლის ბიბლიოთეკის ფონდი, რომელიც შენახული და მოვლილია. რამდენიმე ხნის წინ, მაგ ბიბლიოთეკის აღწერა მოხდა და ის წიგნები, რომელთა გამოყენებაც შესაძლებელია შევინახეთ.
_ ჩვენ ჩვენი თავლით ვნახეთ ათობით მნიშვნელოვანი წიგნი, რომელთა გამოყენებაც შეიძლება… მათ არც ფურცლები აქვთ გაფუჭებული და არც სხვა დაზიანება გააჩნიათ…
_ შეიძლება, აღწერის დროს გამორჩათ. მანდ ისეთი სიტუაცია იყო, რომ სულ პირახვეულები მუშაობდნენ.
_ ქალბატონო მაია, ახლა ჩვენ გაქვს ისტორიული ჟურნალი, რომელიც ნაბიბლიოთეკარში ვიპოვეთ და რომელიც მოწმობს, თუ რამდენი და რომელ წელს გამოცემული წიგნი ინახებოდა ბიბლიოთეკაში. ეს ჟურნალი ისტორიის ნაწილი არ არის?
_ თქვენ გაქვთ? ალბათ, ვერ ნახეს და იმიტომ არ წამოიღეს. მასეთი ჟურნალები შემიძლია ძალიან ბევრი გაჩვენოთ. მთელი ცხოვრება წიგნებთან მაქვს შეხება და ის, რაც გოგოლესუბნის ბიბლიოთეკაში ვნახე, ჩემთვის შოკის მომგვრელი იყო. მართლა ძალიან ცუდად მოიქცნენ.
_ ეგ გასაგებია, მაგრამ ახლა უკეთესი მდგომარეობაა? დასალპობად არის გამეტებული დიდი მწერლების ნაწარმოებები… ეს ყველაფერი ჩვენ ფირზე აღვბეჭდეთ.
_ ალბათ, ეს წიგნები, რაც თქვენ ნახეთ, დაზიანებულია და გვერდები გაფუჭებულია.
_ ეს არ არის მაკულატურა. ეს არის წიგნები, რომელთა წაკითხვაც შეიძლება. ჩვენ წამოვიღეთ ერთი წიგნი _ "ქართული გაზეთების ანალიტიკური ბიბლიოგრაფია". ამ წიგნს მარტო ყდა აკლია. ნუთუ ასეთი და სხვა მსგავსი ლიტერატურა, რომელიც გადაყრილია, არ არის საჭირო?
_ შემიძლია განახოთ, რომ მასეთი ლიტერატურა ჩვენ გვაქვს, _ აღნიშნავს, საბიბლიოთეკო გაერთიანების ხელმძღვანელი.
მართალია, მას ანუ, ცენტრალურ ბიბლიოთეკას ზემოთ აღნიშნული წიგნი და სხვა ლიტერატურაც აქვს, თუმცა, არ აქვს გოგოლესუბნის ბიბლიოთეკას, სადაც, როგორც ჩანს, აღწერა ზერელედ ჩატარდა, წინააღმდეგ შემთხვევაში, უნიკალური წიგნები მიწაზე არ იქნებოდა დაყრილი და შენობა, რომელიც ადმინისტრაციული ორგანოს გვერდით მდებარეობს, ნაგვის ბუნკერად არ გადაიქცეოდა. "გურია ნიუსმა" ჩოხატაურის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს თავმჯდომარეს, ანტონ ხუნდაძეს და გამგებელს, ლელა იმედაშვილს ამ საკითხთან დაკავშირებით ოფიციალური წერილი 20 ივლისს გაუგზავნა. "ჩოხატაურის მუნიციპალიტეტის სოფელ გოგოლესუბნის ცენტრში მდებარე, ყოფილი ბიბლიოთეკის შენობაში, რომელიც ავარიულია, რამდენიმე ათეული წიგნი იატაკზე ყრია. დღეს, "გურია ნიუსის" ჟურნალისტებმა ამის ამსახველი ფოტო და ვიდეო მასალა გადაიღეს. თუკი თქვენ ვერ უზრუნველყოფთ წიგნების მოვლა-შენახვას, გთხოვთ მოგვცეთ უფლება, რომ მათ ჩვენ ვუპატრონოთ _ შევაგროვოთ ნაგავსა და ჭუჭყში მიმოფანტული წიგნები და შევინახოთ "გურია ნიუსის" ბიბლიოთეკაში," _ აღნიშნულია გაგზავნილ წერილებში.
პასუხი ჯერ არ მიგვიღია. ვნახოთ, რა გადაწყვეტილებას მიიღებს ხელისუფლება _ მთავარია, უნიკალური წიგნები, რომელიც ჩვენი მომავლისთვის სასიცოცხლოდ აუცილებელია, არ განადგურდეს.
