2 აპრილს აუტიზმის საერთაშორისო დღე აღინიშნება. თარიღი 2018 წელს გაეროს გენერალურმა ასამბლეამ აუტიზმის შესახებ ცნობიერების ასამაღლებლად ერთხმად აირჩია.
Wikipedia-ს ინფორმაციით, აუტიზმი მეორე მსოფლიო ომის დროს აღმოაჩინეს. იგი პროფესორმა ლეო კანერმა დააფიქსირა. მალე გამოიყო ნიშანთა ერთობლიობაც, რომლის არსებობის პირობებში აუტიზმის დიაგნოზი ისმება. ეს ტრიადა, როგორც მას სპეციალისტები უწოდებენ, შემდეგია: პირველი ნიშანი _ სოციალური ურთიერთობების შემცირება ან ხარისხობრივი გაუარესება; სპეციფიკური მეტყველებითი პრობლემები (შეიძლება სიტყვათა მარაგი არც იყოს მცირე, მაგრამ მეორე ადამიანთან ურთიერთობა მაინც შეუძლებელი ხდება); მესამე _ გამეორებადობა, სიახლისადმი ძალიან ნეგატიური დამოკიდებულება, სტერეოტიპების დამკვიდრება.
დაავადების განვითარების რისკფაქტორს წარმოადგენს ორსულობის პერიოდში ალკოჰოლისა და ნარკოტიკების მიღება, ნაყოფის ზრდის შეფერხება, აუტოიმუნური დაავადებები.
გამოხატვის ხარისხის მიხედვით აუტიზმი მრავალნაირია. ყველაზე ძლიერ ფორმას ახასიათებს განმეორებადი, უჩვეულო, თვითსაზიანო და აგრესიული ქცევა. ასეთი ქცევა დიდხანს გრძელდება და მისი შეცვლა ძალიან რთულია. ყველაზე სუსტი ფორმა ჰგავს პიროვნულ დარღვევებს, რომელნიც დაკავშირებულნი არიან სწავლის უნარის დაქვეითებასთან. აუტიზმის სპექტრის მქონე ბავშვებს იშვიათად შეუძლიათ დამოუკიდებელი ცხოვრება, ძლიერი თერაპიული ინტერვენციის, მშობლის ზრუნვის და ზოგჯერ ჰოსპიტალიზაციის და წამლების გარეშე.
გაეროს ინფორმაციით, მიუხედავად იმისა, რომ ტექნოლოგიური მიღწევები უწყვეტია ჯერ კიდევ არსებობს მნიშვნელოვანი ბარიერები დამხმარე ტექნოლოგიების გამოყენებასთან დაკავშირებით. მათ შორის ხელმისაწვდომობის ნაკლებობა, მათი პოტენციალის შესახებ არაინფორმირებულობა.
რა ასაკში ვლინდება აუტიზმი, რა არის დაავადების პირველი ნიშნები, რასაც მშობლებმა ყურადღება უნდა მიაქციონ, როგორია საზოგადოების დამოკიდებულება აუტიზმის სპექტრით დაავადებული ადამიანების მიმართ და რა ვითარებაა ქვეყანაში _ ამ საკითხებზე „გურია ნიუსი“ ბავშვთა ნევროლოგთა ასოციაციის პრეზიდენტს, ნანა ტატიშვილს ესაუბრა.
ტატიშვილის თქმით, დაავადება 3 წლის ასაკამდე ვლინდება და გოგონებზე მეტად ბიჭებში ვითარდება.
„აუტიზმინეიროგანვითარებითი აშლილობაა, რომელიც ვლინდება 3 წლის ასაკამდე. აქვს დეფიციტი რამდენიმე სფეროში. ეს არის კომუნიკაციის, სოციალური ინტერაქციის სფერო, გაღარიბებული ქცევა და სტერეოტიპული მოძრაობები. გარდა ამისა, აუტიზმს შეიძლება ახლდეს მეტყველების განვითარების შეფერხება, ძილის პრობლემები, ქცევის პრობლემები, კუჭნაწლავის ტრაქტის პრობლემები.
პირველი ნიშნებია თუ ბავშვი სახელზე არ იხედება, საჩვენებელ თითს არ იყენებს საჩვენებლად და ჩვენს მითითებულ ადგილას არ იხედება და თუ არ სურს ჩვენთან ურთიერთობა და დამხმარე საშუალებას წარმოვადგენთ“, _ამბობს ტატიშვილი.
როგორც ბავშვთა ნევროლოგთა ასოციაციის პრეზიდენტი ამბობს, დაავადება გოგონებზე მეტად ბიჭებში ვითარდება. დაავადების სიხშირემ ბოლო რამდენიმე წლის განმავლობაში მსოფლიოში მნიშვნელოვნად მოიმატა, ქვეყანაში კი აუტიზმის გავრცელების სიხშირის დასადგენად ახალი კვლევა მიმდინარეობს.
„2018 წლის მონაცემებით სიხშირე არის 49 შობილზე 1 შემთხვევა, ბიჭებში 4-ჯერ მეტად უფრო ხშირია, ვიდრე გოგონებში, 40 დაბადებულ ბიჭში შეიძლება 1-ს ჰქონდეს აუტიზმი. საქართველოში ასეთი მონაცემები არ არსებობს, ჩატარებულია 1 კვლევა 2010 წელს და მაშინ იყო 1%-მდე, როგორც მთელ მსოფლიოში, მაგრამ ბოლო 10 წლის განმავლობაში მნიშვნელოვნად მოიმატა ამ სიხშირემ. ახლა ტარდება მეორე კვლევა“, _ამბობს ტატიშვილი.
მისი თქმით, აუტიზმი წამლით ან მკურნალობის ერთჯერადი კურსით არ იკურნება. ქვეყანაში აუტიზმის 7 ცენტრი ფუნქციონირებს, რომელთა უმეტესობა თბილისშია განთავსებული.
„ეს არის ნეიროგანვითარებითი აშლილობა, რაც ნიშნავს იმას, რომ წამალი და მორჩენა ერთჯერადი მკურნალობით არ არსებობს. მას უნდა გუნდური, მრავალი პროფესიის მქონე ადამიანის ერთობლივი მართვა და ეს მართვა უნდა გაგრძელდეს ზოგჯერ მთელი ცხოვრების მანძილზე. დღეისთვის საქართველოში 7 ცენტრი არსებობს, ძირითადად, თბილისში, ახლა რეგიონებშიც იწყება მსგავსი ცენტრების გაკეთება“, _ამბობს ტატიშვილი.
რაც შეეხება საზოგადოების დამოკიდებულებას აუტიზმის სპექტრის მქონე ადამიანების მიმართ _ ბავშვთა ნევროლოგთა ასოციაციის პრეზიდენტი ამბობს, რომ გაუმჯობესდა, თუმცა, სტიგმა და პრობლემები, როგორც ყველა უნარშეზღუდულთან, ასევე, აუტიზმის მქონე პირებთან არის.
