ქართული ხალხური ქორეოგრაფიის მრავალრიცხოვანი შედევრებით და ამ შედევრების შემსრულებელთა მაღალი ოსტატობით , საქართველო ნამდვილად დაიკვეხნის. და ამ ფონზე, მაინც გამორჩეულია, შეუდარებელი, სცენაზე ცეცხლისმფრქვეველი, ადამიანური თავმდაბლობის და სახელოვნებო განსხვავებული ხელწერის იმიჯის მქონე, ოზურგეთელი ქორეოგრაფი, ვაჟა ახვლედიანი!
მას ახლახან სასცენო ქორეოგრაფიული მოღვაწეობის 65 წელი შეუსრულდა! 80 წელს უახლოვდება და ძველებური შემართებით, დღემდე მუშაობს და ღიად აცხადებს, ვინმემ რომ მითხრას, თუნდაც ერთი დღით შეწყვიტე ცეკვასა და ზოგადად, ქორეოგრაფიაზე ფიქრი და საუბარი, იმ წუთს სული ამომხდებაო.
ამ სიტყვების მიღმა როგორი ხელოვანი და ადამიანი დგას, ძნელი მისახვედრი არ უნდა იყოს. არც იმის გაგებაა ძნელი, რომ ვაჟა ახვლედიანის ბიოგრაფიის და დამსახურების მქონე ცოცხალი ლეგენდის შესახებ, ერთი წიგნიც ვერ დაიტევს, არათუ საგაზეთო სტატია.
ამიტომ, როცა მას ვესტუმრეთ, ბიოგრაფიულ შტრიხებზე უფრო, რაც გურიაში (და არა მარტო გურიაში) ზეპირად იციან, ვკითხეთ, ყველაზე საინტერესო, ასევე, ცოტა კურიოზული და დასამახსოვრებელი რომელი ეპიზოდები იყო მის მდიდარ ქორეოგრაფიულ ცხოვრებაში.
გურული ცეკვების სამება: „კალმახობა“, „საფუნდრუკო“ და „გურული ფერხული ფარცა-კუკუთ“, მისი მოღვაწეობის ამოსავალი წერტილია. სწორედ ამ ცეკვების ირგვლივ იხსენებს ის ერთ სახასიათო, გურული კაცის ბუნების და ხელოვნებისადმი დამოკიდებულების ამბავს:
_ მოგეხსენებათ, ლეგენდარული გიორგი სალუქვაძე ჩემი მასწავლებელიც იყო და მშობელზე მეტიც. როგრც ხელოვნებაში, ისე მაღალი ზნეობის, ადამიანური თვისებების ჩამოყალიბებაში. 1961 წელია და თბილისში, ოზურგეთის სიმღერისა და ცეკვის ანსამბლი გამოდის რესპუბლიკურ ოლიმპიადაზე. უნდა შეგვესრულებინა ცეკვა „საფუნდრუკო“. ფინალში არის სამჯერ დამბაჩის გასროლის ხმა, ცეკვის ეპიზოდში. გიორგი სალუქვაძე თავად ისროდა ამ დროს დამბაჩას. ახლა რომ გაისროლო, დაგიჭერენ(იცინის). იქ უთხრეს, კაცო, ცეცხლი არ წაგვიკიდო, რაღაც სხვა მოვიფიქროთო. კულისებში დაუდგეს შემაღლებული „გრდემლი“, დაუდეს ზედ სამი ცალი ეზალა, „ფისტონს “ რომ ვეძახით, მისცეს პატარა ურო და „ბახ“, -ისმის ცეკვის ეპიზოდში , საჭირო დროს. დაარტყამდა, ისმოდა გასროლის ხმა. ამასობაში ერთი ცალი ეზალა კი გადავარდნილა დაბლა. გიორგი სალუქვაძემ გაიძრო და ისროლა დამბაჩა! დადგა კვამლი, ტაშით დაინგრა დარბაზი! ასეთი კაცი იყო, მრავალმხრივი, საოცარი, ღმერთისგან საგანგებოს მოვლენილი, რომ იტყვიან, _ ამბობს ბატონი ვაჟა და შემდეგ თანმიმდევრულად იხსენებს, რა გზა გაიარა როგორც სოლისტის, პარალელურად კი ქორეოგრაფი მასწავლებლის პოზიციაზე, ოზურგეთში, აჭარაში…
1944 წელს დაიბადა, სოფელ დვაბზუში და მისივე ხუმრობით თქმულის მიხედვით, შორეული წინაპრისგან, რომელიც აქ 150 წლის წინ ჩასახლებულა რაჭიდან, პიროვნული სიდინჯე ებოძა გენეტიკურად. გურული ცეცხლი კი ცეკვების შესრულებისას, ჩაუქრობლად აჩუქა ბუნებამ. 12 წლის ასკში დაიწყო ცეკვა, ოზურგეთის მესამე სკოლაში, ვახტანგ მეგრელაძის ხელმძღვანელობით. პედაგოგები აღფრთოვანებული შესცქეროდნენ პატარა ბიჭს, რომელიც დაუჯერებლად მოკლე დროში ითვისებდა ნებისმიერ ილეთს. მალე კი ლეგენდარულმა ხელოვანმა, გიორგი სალუქვაძემ შეამჩნია და 15 წლის უკვე სარაიონო კულტურის სახლის სიმღერისა და ცეკვის ანსამბლის სოლისტი გახდა. მალე წამყვან პოზიციაზე აღმოჩნდა მოცეკვავეთა შორის. იშვიათი გარეგნული მონაცემების და თავმდაბლობით გამორჩეული ბიჭი სწრაფად მიიწევდა წინ.
1965 წლიდან მოყოლებული, ვაჟა ახვლედიანის სახელი და სახელოვნებო ოსტატობა საკავშირო, საერთაშორისო კონცერტებსა და ფესტივალებზე მუდმივად კაშკაშებდა. ესპანეთი, ჰოლანდია, ბულგარეთი, რუმინეთი და არაერთი სხვა ქვეყანა, აღფრთოვანებული უკრავდა ტაშს მის საშემსრულებლო მანერას. დიპლომებს, მედლებს თუ სიგელებს კი თვლა არ ჰქონდა. იმთავითვე ცხადი გახდა, რომ ვაჟა ახვლედიანი მხოლოდ ვირტუოზული მოცეკვავე კი არ იყო, არამედ მასში დიდ მაესტროც სუნთქავდა, რომელსაც პედაგოგის, ოსტატის მისია უნდა ეტვირთა შეგირდების წინაშე. ასეც მოხდა.
ქობულეთში, სულეიმან კაკალაძის ხელმძღვანელობით გაიარა მოსამზადებელი კურსი, მერე იქვე, რკინიგზის კლუბში ახალგაზრდული ანსამბლი ჩამოაყალიბა. გაიარა სამხედრო სამსახური გერმანიაში და იქაც ცეკვავდა 24-ე საავიაციო არმიაში. სამხედრო სამსახურიდან დაბრუნების შემდეგ კი უმაღლესი სახელოვნებო განათლება ლენინგრადში მიიღო. ბრუნდება მშობლიურ ოზურგეთში და აქედან მოყოლებული, ოზურგეთის რაიონული კულტურის სახლში კვლავ აგრძელებს ქორეოგრაფის და მოქმედი სოლისტის პოზიციაზე მუშაობას. მას განცვიფრებაში მოჰყავდა ადამიანები, თუ როგორ უთავსებდა ერთმანეთს, ორ უსაზღვროდ შრომატევად საქმეს. ცეკვავდა რაიონის ანსამბლში და პარალელურად სოფლებში განუწყვეტლივ მოძრაობდა, რომ მომავალი თაობებისთვის მაღალი საოსტატო ხელოვნებით ესწავლებინა ქართული (გურული) ცეკვები.
„ვაჟა ახვლედიანი ოზურგეთელი ცოცხალი ლეგენდაა, უალტერნატივო. მის თავმდაბლობასაც არ აქვს საზღვრები. ის მშობლიურ გურიაში დარჩა, ფეხი არ მოიცვალა აქედან და ქართული ქორეოგრაფიის საძირკველს საშვილთაშვილო სიმტკიცე შესძინა“, _ ასე საუბრობენ დღეს გურიაში, ადგილობრივი თუ აქ ჩამოსული ხელოვანები.
ქორეოგრაფის პოზიციაზე, 1969 წლიდან, ათეულობით წელი იმუშავა ოზურგეთის სკოლებში: ლაითურში, ბაილეთში, მერიაში, ქალაქის მესამე სკოლაში. როგორც თავად ამბობს, რაც მარტო ფეხით გაუვლია, დედამიწას ის მანძილი ეკვატორად ასგზის შემოევლებოდა.
მისი სახელოვნებო მოღვაწეობის მიზანი მუდამ იყო გურული ცეკვების აღდგენის, მისი კიდევ უფრო დახვეწის , გამდიდრების დაუოკებელი სურვილი და ასე შესწავლა მომავალი თაობებისთვის.
ხელოვანს გული წყდება, რომ ბოლომდე ვერ მოასწრო ყველაფრის გაკეთება. გურული ცეკვა „ლელო“, რომელიც გურულ თამაშს, ლელო-ბურთს უკავშირდება, არაა სათანადოდ ცნობილი და დამუშავება სჭირდება.
_ გასული საუკუნის შუა პერიოდში, ჩოხატაურში მჯობნის მჯობი ლელობურთელები ჰყავდათ. ერთხელ იქ ტარდებოდა ქორეოგრაფიული ანსამბლების გამოსვლა და რაიკომის მდივანს უკითხავს, ამ „ვა, ჰეეს“ რომ სიმღერით იძახიან, ეს რა არისო. უპასუხიათ, ეს ლელო-ბურთის თამაშის პროცესში, ერთ-ერთი შეძახილიაო. ჰოდა, აიყვანეთ სცენაზე სამიოდე მობურთავე , შეასრულონ თამაშის ილეთი და ცეკვა გამოვაო…ამ ამბავს ისე, სახალისოდ ვიხსენებ, თუმცა დასანანია, რომ დღეს არ არის ცეკვა „ლელო“ დამუშავებული. თუმცა, ეს შესაძლებელია და ახალგაზრდებმა უნდა შეძლონ! ჩვენ მათ მხოლოდ სისწორე, სიმართლე უნდა გადავცეთ! ინგლისელები ჩვენთან რომ ჩამოდიოდნენ, ფეხბურთს გვასწავლიდნენ. ჩვენები ლელო-ბურთის თამაშს ასწავლიდნენ. რაგბი რა არის? ახლა რომ ამბობენ, ინგლისური თამაშიაო. თუ არ მოუარე შენსას, დაეპატრონება სხვა. ამიტომ წამით არ შეიძლება არცერთ საქმეში თვალის მოხუჭვა, _ გვეუბნება ბატონი ვაჟა.
ხელოვანი იხსენებს ასევე გურულ ცეკვას „მხედრები“, რომელიც მისივე თქმით, ერთხელ დაუდგამს კიდეც ნინო რამიშვილს.
_ ამ ცეკვის შინაარსში დევს გურული მოჯირითეების ცნება. ერთხელ ცეკვა „ჯირითიც“ გაუკეთებია, თუმცა ცალკეულ ეპიზოდებში, მუსიკა სხვაობას იძლეოდა და ამას დახვეწა სჭირდებოდა. ესეც მომავალმა თაობებმა უნდა გააკეთონ, _ გვიზიარებს თავის მოსაზრებას და დასასრულს კიდე ერთ გამორჩეულ ეპიზოდს იხსენებს განვლილი ქორეოგრაფიული ცხოვრებიდან:
_ ვდგამდით ცეკვა „საფუნდრუკოს“. გიორგი სალუქვაძემ დაგვავალა , გვევარჯიშა ცერებზე დგომაში. დაგვირიგეს ჩუსტები. ოზურგეთის რაიონულ ანსამბლში ცეკვავდა თანდულა ნაცვალაძე, ცეცხლს ანთებდა სცენაზე. საუცხოოდ დგებოდა ცერებზე. ერთხელ პიანინოზე შედგა, გადმოხტა და უპრობლემოდ დადგა ცერებზე. ვერავინ გაეჯიბრებოდა ვაგლახად. ანსამბლში იყო ერთი ჭიათურელი ბიჭი, გვარი არც მახსოვს. თურმე შინ მუდამ ვარჯიშობდა. ყველას რომ წყნარი, მორიდებული და შედარებით საშუალო მცოდნე, მოულოდნელად თქვა, მხრებზე დავიყენებ ერთ მოცეკვავეს და ისე შემოვიარ ცერებით დარბაზსო. თქმა და შესრულება ერთი იყო. სწორედ ეს ილეთი აღფრთოვანებულმა გიორგი სალუქვაძემ შეიტანა „საფუნდრუკოს“ დასკვნით ეპიზოდში. აი, ასეთი გარემო იყო, ასეთი ხალხი გვყავდა. მინდა, რომ ეს ყველაფერი გაგრძელდეს და ამისთვის საჭიროა, ახალგაზრდებს ყველაფერი სწორად, სიმართლით გადავცეთ. თუ გვინდა, რომ გურული ცეკვები კიდევ უფრო დაიხვეწოს, აღდგეს და ქართულ ქორეოგრაფიაში ეკავოს საპატიო, გამორჩეული ნიშა, _ მუდარას ჰგავს ბატონი ვაჟას საუბარი.
საუბრის დასასრულს კვლავ იმეორებს, რომ ერთი დღითაც რომ შეაწყვეტინოს ვინმემ ცეკვაზე ფიქრი და საუბარი, იმ წუთს სუნთქვა შეუჩერდება!
_ ბავშვს, სცენაზე რომ გამოდის და ქართველი კაცის და ქალის რაობას განასახიერებს, გულიანი, ძლიერი ტაში უნდა დაუკრა! ისინი აგრძელებენ ქართული ქორეოგრაფიის სიცოცხლეს, რაც ჩვენი ერის მთავარი შიგნეული ნაწილია! _ ცრემლი ერევა დიდ ხელოვანს.
როგორც დასაწყისში ვთქვით, შეუძლებელია ერთ წიგნში (მით უფრო სტატიაში) ჩატიო ვაჟა ახვლედიანის დიდი შემოქმედებითი მოღვაწეობის ამბავი, მისი ადამიანურობის შეუდარებლობა. თუმცა, ერთი ამოსუნთქვით და კალმის მოსმით, ის კი არის შესაძლებელი, ვუთხრათ მას გულიანი მადლობა, მდაბლად დავუხაროთ თავი და ვუსურვოთ კვლავ ჯანმრთელობა. წინ ხომ მის 80 წლის იუბილე გველოდება, რასაც საკადრისად მიულოცავს მშობლიური გურია.
[sexy_author_bio]
