გურიაში ხელისუფლება ე.წ. ყვითელ სიმინდს, ჟარგონი რომ ვიხმაროთ, (დღეს აქ თითქმის ყველა ასე ამბობს) “ატენის” საჯარო მოხელეებს, გინდათ თუ არა, უნდა იყიდოთო. გამონაკლისს არც კერძო ბიზნესი წარმოადგენს _ დაძალება მათ მიმართაც იგივე მეთოდით ხორციელდება. საინტერესოა, კორპუსებში მცხოვრებ ადამიანებს რაში სჭირდებათ ეს ყბადაღებული ყვითელი თესლი, რომელიც უკვე, გურულების გულღია საუბრით, რომც აჩუქო ვინმეს, ვირუსი ეგონება და ამრეზით შემოგხედავს. ჩვენ არა ერთ მოქალაქეს შევხვდით, რომლებსაც თესლის ყიდვას აძალებენ, თუმცა, ისინი ვინაობას ღიად არ ასახელებენ, რადგან ამ ხელისუფლების დამსჯელ მეთოდებსაც იცნობენ. ხელისუფლებაზე დამოკიდებულ მაძღართა განმარტებით, “ყვითელსიმინდობია” სოფლის მეურნეობაში გადადგმული ძლიერი ნაბიჯია, რომელსაც “მხოლოდ სუსტი მხედველობისანნი ვერ ამჩნევენ”.
ამ და სხვა უფრო სერიოზულ საკითხებზე “გურია ნიუსი” არასამთავრობო ორგანიზაცია “სასოფლო-სამეურნეო პროგრესის” გამგეობის წევრს ტიფო მიქატაძეს ესაუბრა.
მიქატაძე მიიჩნევს, რომ ჰიბრიდული სიმინდით ადგილობრივი ჯიშების ჩანაცვლება უკიდურესად მცდარი პოზიციაა, ისევე, როგორც მცდარია მეორე პოზიციაც _ თითქოს, ჰიბრიდები საერთოდ არ უნდა შემოვიტანოთ.
_ ბატონო ტიფო, რა უპირატესობა აქვს ამ ჰიბრიდულ ყვითელ სიმინდს და ადამიანის საკვებად რამდენად ვარგისია? არავინ აკონკრეტებს, საფურაჟეა იგი თუ ადამიანის საკვებად გამოსადეგი.
_ ჰიბრიდული სიმინდის თესლი შეიძლება იყოს, როგორც ყვითელი, ისე თეთრი ფერის. არის, როგორც მხოლოდ საფურაჟე, ისე ადამიანის საკვებად გამოსადეგი. ჰიბრიდები ერთმანეთისგან განსხვავდებიან ბევრი სხვა მახასიათებლებითაც. ასე რომ, სახელმწიფომ რომელ ჰიბრიდებზე გააკეთა აქცენტი, არ ვიცით. მათი მიღების შემდეგ, სრულფასოვანი და ამომწურავი ინფორმაცია და კონსულტაცია უნდა მიეწოდოს დაინტერესებულ ფერმერებს, რათა რაციონალური არჩევანი გააკეთონ, თავიანთი მოთხოვნილებიდან გამომდინარე.
ზოგადად, ჰიბრიდულ ჯიშს ახასიათებს მრავალი უპირატესობა ადგილობრივ ჯიშებთან შედარებით. თუმცა ჰიბრიდის შერჩევა უნდა მოხდეს ადგილობრივ აგროკლიმატურ პირობებთან შესაბამისობაში. არ ვიცი, რა ჯიშის, რომელ ჰიბრიდებთან გვექნება საქმე. ამჯერად, თავს შევიკავებდი მათ უპირატესობებზე უფრო დაწვრილებით საუბრისგან. დარწმუნებული ვარ, სათესლე მასალა მაღალხარისხოვანი იქნება, რომელსაც მწარმოებელი კომპანიის (ამერიკული კომპანია “პიონერი”) მაღალი ავტორიტეტი განაპირობებს, თუმცა, ხაზს ვუსვამ _ მთავარია, რომელი ჰიბრიდები გვექნება. ასე რომ, დარწმუნებული ვარ, ხელისუფლება ათვითცნობიერებს სიმინდის პროგრამის მნიშვნელობას. ამიტომ, სავარაუდოდ, იგი შეეცდება, პროგრამა არ ჩავარდეს და კარგი პიარი მოიტანოს.
_ საქართველოს რელიეფის მქონე ქვეყნისთვის, როგორ შეიძლება მოხდეს ჩვენებური სიმინდის ამ ჯიშით შეცვლა?
_ ჰიბრიდული სიმინდის ფორმატთა მრავალფეროვნება (მარტო “პიონერს” აქვს ათეულობით ჰიბრიდი) იძლევა საშუალებას, რომ შევარჩიოთ შესაბამისი ფორმა. სავარაუდოა, რომ სახელმწიფომ შეუკვეთა და შემოგვთავაზებს რამდენიმე ფორმისას, საიდანაც ფერმერს მიეცემა არჩევნის გაკეთების საშუალება. რაც შეეხება ჰიბრიდული სიმინდით ადგილობრივი ჯიშების “ჩანაცვლებას,” ვიმეორებ _ ეს არის უკიდურესად მცდარი პოზიცია ისევე, როგორც მცდარია მეორე უკიდურესი პოზიცია, თითქოს, ჰიბრიდები საერთოდ არ უნდა შემოვიტანოთ და არ გავავრცელოთ. ჩემი პოზიცია ასეთია: პროგრამამ არ უნდა შეავიწროვოს ადგილობრივი ჯიშები _ იგი უნდა შემოვიდეს, როგორც დამატებითი, და არა სანაცვლო, სათესლე მასალა, სოფლის მოსახლეობის მძიმე მდგომარეობისა და სათესლე სიმინდის დეფიციტის გათვალისწინებით. პროგრამის დახმარებით, მესიმინდემ უნდა მოიწიოს სიმინდის დამატებითი მოსავალი (რითაც დააკმაყოფილებს ოჯახისა და მეურნეობის მოთხოვნას) და მომავალი წლის გაზაფხულზე, დასათესად შეიქმნას ადგილობრივი ჯიშის სიმინდის სათესლე მასალის საკმარისი რესურსი. ამის გარდა, ჰიბრიდული სიმინდის თესლზე მოთხოვნის გაჩენით, პროგრამამ სტიმული უნდა მისცეს მსგავსი თესლის წარმოებას ჩვენს ქვეყანაში. შეგახსენებთ, რომ ამ მხრივ ჩვენში საინტერესო სამეცნიერო და პრაქტიკული გამოცდილება არსებობს და განვითარება სჭირდება.
_ როგორც ვიცით, ჰიბრიდული სიმინდი თქვენ ათეული წლების წინ, შემოიტანეთ სარეალიზაციოდ.
_ ჩვენი პირველი “შეხვედრა” ჰიბრიდულ სიმინდთან იყო 1995-96 წლებში. გაითვალისწინეს რა, ამ პერიოდში ქვეყანაში სათესლე სიმინდის დეფიციტი, საერთაშორისო დონორმა ორგანიზაციებმა შემოიტანეს ამერიკული ჰიბრიდების თესლი. იგი გავრცელდა, ძირითადად, მემამულეთა კავშირის ქსელის მეშვეობით. ჩვენ მაქსიმალურად გავითვალისწინეთ უცხოელი და ადგილობრივი სპეციალისტების რჩევები და პროგრამა შედეგიანი გახდა.
ბოლო წლებში შპს “ხელხვავი”, რომლის დამფუძნებელი მე ვიყავი, ავრცელებდა იგივე კომპანია “პიონერის” ჰიბრიდული სიმინდის თესლის ხუთ-ექვს განსხვავებულ ფორმატს. სარეალიზაციო ფასი თორმეტი-ცამეტი ლარის ფარგლებში მერყეობდა. ჰიბრიდული სიმინდის მაღალი მოსავალი მეტად არის დამოკიდებული მოვლაზე, ვიდრე ადგილობრივი ჯიშებისა. განსაკუთრებული მნიშვნელობა აქვს მცენარის სრულფასოვან გამოკვებას, აზოტოვანი, ფოსფოროვანი და კალიუმიანი ან კომბინირებული სასუქების შეტანას ნიადაგში. ეს და ტექნოლოგიაში სხვა ელემენტების ჩართვა, დამატებით ხარჯებთან არის დაკავშირებული, რაც სიმინდის თესლის მაღალ ფასთან ერთად, ჩვენი ფერმერისთვის მძიმე სასტარტო ფასს შეადგენს. ამიტომ, შპს “ხელხვავში” უმნიშვნელო რაოდენობით იყიდებოდა სიმინდის თესლი. დანარჩენს კი, წლის ბოლოს, ქსელიდან ვიღებდით და ვანადგურებდით. მიუხედავად იმისა, რომ ყოველწლიურად ასეთ ზარალს ვნახულობდი, მე მაინც დაჟინებით ვაგრძელებდი მომავალ წელს ახალი თესლის შემოტანას და ასორტიმენტის გაფართოებას _ სურვილი მქონდა, რომ თუნდაც მცირე რაოდენობით, მაინც გავრცელებულიყო დაინტერესებულ ადამიანებს შორის, რაც თანდათან საწინდარი გახდებოდა ჩვენს რეგიონში სიმინდის მოვლა-მოყვანის თანამედროვე ტექნოლოგიების დანერგვისა. სიმინდის სახელმწიფო პროგრამის წარმატებით გახორციელება, გაზრდის რა დაინტერესებას ფერმერთა მხრიდან ჰიბრიდულ თესლზე, სასიკეთოდ იმოქმედებს იმ კერძო კომერციული კომპანიების საქმიანობაზე, რომლებიც ამ თესლის წარმოებითა და რეალიზაციით იქნებიან დაკავებულნი.
_ როგორ ფიქრობთ, “აბაშურ ექსპერიმენტს” ძალიან ხომ არ დაემსგავსება “ყვითელი ექსპერიმეტი?”
_ “აბაშურ ექსპერიმენტსა” და მის “ყვითელ ექსპერიმენტთან” შედარებაზე საუბარი, შორს წაგვიყვანს. ამ პროგრამასთან დაკავშირებულ მახინჯ ექსპერიმენტზე ლაპარაკი კი ამ ეტაპზეც შეიძლება _ სიმინდი იმტვერება ქარის მეშვეობით. როცა ჰიბრიდული ყვითელი სიმინდის ყვავილობა ემთხვევა ადგილობრივი თეთრი სიმინდის ყვავილობას და მათი ნაკვეთები ახლოს, არაიზოლირებულად მდებარეობენ, დამტვერვის შედეგად, ხდება თეთრი სიმინდის “აჭრელება” _ ტაროზე მარცვლები ფერს იცვლის, რის შედეგადაც ეცემა მისი, როგორც სათესლე ღირებულება, ისე სასაქონლო ფასიც. ესე იგი ადგილობრივი თეთრი სიმინდის მომყვანი ფერმერი ზარალდება. ამიტომ სპეციალისტები, ერთნაირი ვეგეტაციის მქონე სიმინდის ერთდროული თესვის დროს, ურჩევენ მათი ნაკვეთების სივრცობრივ იზოლაციას. სათესლე მეურნეობებისთვის რეკომენდირებულია მინიმუმ 300-500 მეტრის დაშორებით, ხოლო სამეურნეო ნაკვეთებისთვის ასეთ შეზღუდვა მოხსნილია. მაგრამ არ უნდა დაგვავიწყდეს, რომ ჩვენში სპეციალიზირებული სიმინდის სათესლე მეურნეობები, სადაც ადგილობრივი თეთრი ჯიშები გამოჰყავთ, არ არსებობენ და ფერმერები სათესლედ იყენებენ წინა წლის სიმინდის მოსავლიდან გამორჩეულ მარცვალს. ანუ, აშკარად არსებობს მომავალში ადგილობრივი სიმინდის სათესლე მასალის დეფიციტის გაზრდის საშიშროება.
ამ შემთხვევაში, მესიმინდე ფერმერები, რომელთაც ნაკვეთები ერთმანეთთან ახლოს აქვთ, ამ უარყოფითი მოვლენის თავიდან ასაცილებლად, წინასწარ უთანხმებენ ერთმანეთს დასათესი სიმინდების ჯიშებსა და თესვის ვადებს, რათა რისკი მინიმალიზებული იქნას. ეს ხდება იქ, სადაც ამ კულტურის თესვისა და ფერმერთა ურთიერთობის საჭირო გამოცდილება არსებობს. ჩვენთან კი, სადაც თემის მობილიზებისა და თვითორგანიზების ძალზე დაბალი კულტურაა, რისკები გაცილებით მაღალია და უარყოფითი შედეგებიც უკვე მოსალოდნელია.
არის კიდევ ერთი გზა ჴ იზოლაცია დროში, რაც ნიშნავს, რომ ერთნაირი სავეგეტაციო პერიოდის ჰიბრიდული და ადგილობრივი ჯიშების თესვისას, ჰიბრიდულს თესავენ უფრო ადრე, ვიდრე ჩვენებურს. ამით თავიდან იცილებენ მათი ყვავილობის პერიოდის თანხვედრას და ნაკვეთების გვერდი-გვერდ არსებობაც, უკვე დასაშვებია.
ასე რომ, თუკი ერთ ფერმერს აქვს უფლება, დათესოს ჰიბრიდული ყვითელი სიმინდის თესლი და ჰქონდეს მოსავლისა და შემოსავლის გაზრდის იმედი, მის მეზობელ მეორე ფერმერსაც, რომელიც მხოლოდ ადგილობრივ ჯიშს თესავს, აქვს უფლება, მოითხოვოს, უსაფრთხოდ და ზარალის გარეშე მოყვანის პირობების უზრუნველყოფა.
გამოდის, რომ ჰიბრიდული სიმინდის გავრცელების პროგრამის წარმატება, რაც მისი, მთელი საზოგადოების (და არა რომელიმე ჯგუფის) სასიკეთოდ გამოყენებაში მდგომარეობს, დამოკიდებულია, უპირველეს ყოვლისა, ადგილებზე, სოფლებში, ნაკვეთებში, ფერმერებთან სერიოზულ კონსულტაციებზე, მათი ინტერესების გათვალისწინებაზე და ურთიერთშეთანხმებაზე. ერთი სიტყვით, კომუნიკაციის “საველე” ტექნოლოგიების მაღალ ხარისხსა და რაციონალიზაციაზე.
რაციონალურობა კი, როგორც ჩანს, ხელისუფლებას ნაკლებად ადარდებს. იმისთვის, რომ კამპანიურობის მოყვარულ ხელისუფლებას ერთგულება დაუმტკიცონ, გუბერნატორები და მუნიციპალური მმართველები, ერთმანეთს ეჯიბრებიან, რათა ბელადს პროგრამაში თანამონაწილეთა მეტი რაოდენობის ჩართვა უპატაკონ. როგორც მოსალოდნელი იყო, დაიწყო სიმინდის თესლის ძალით “შეტენვა” საჯარო მოხელეებისთვის. ამ ძალადობის მასიურ ხასიათში, საგანგაშოა ის, რომ შიშვლდება ხელისუფლების პოლიტიკა და იხრება იმ უკიდურესი და მცდარი მიმართულებისკენ, რასაც ჰიბრიდული სიმინდით ადგილობრივი ჯიშების “ჩანაცვლება” ჰქვია. ეს, რბილად რომ ვთქვათ, არარაციონალურია. გამახსენდა სიტყვა “ექსპანსიაც”. ასეთი მახინჯი ელემენტებითა და დამოკიდებულებით, თავდაყირა დგება მთელი ეს პროგრამა და უკვე ხდება გაუფასურება. ეს ავადმყოფური ტვინების პროდუქტია და ამაზე ყველამ ხმა უნდა ამოვიღოთ.
