საქართველოს სატრანზიტო ფუნქცია – რუსეთის ენერგეტიკული პოლიტიკის ჭრილში _ ვიდეო

ცოტამ თუ იცის, რომ საქართველოს, დღეს უკვე, მკვეთრად გამოხატული სატრანზიტო ქვეყნის ფუნქციის იდეა, წარსულში დიდი პოპულარობით ვერ სარგებლობდა. უფრო მეტიც, გიგი თევზაძის თქმით, ამ იდეას არც ისეთი დიდი წარსული აქვს, როგორც ეს ბევრს შეიძლება ეგონოს. მისი თქმით, იდეა მე-20 საუკუნის სამოცდაათიან წლებში იძენს პოპულარობას, რასაც თან მცირე ისტორიული ფალსიფიკაცებიც კი ახლდა.

გიგი თევზაძე, GIRSTV-სთან ინტერვიუში აცხადებს, რომ შევარდნაძემ ეს გამოიყენა საქართველოსთვის პოლიტიკური პროფილის შესაქმნელად და საკმაოდ წარმატებითაც. მისი თქმით, მაშინ იყო ლაპარაკი ენერგომატარებლების ტრანზიტზე და შევარდნაძემ ეს იდეა ძალიან კარგად გამოიყენა, როგორც უსაფრთხოების გარანტი და სტაბილურობის წერტილი საქართველოსთვის. შევარდნაძე, როგორც საბჭოთა კავშირის ყოფილი საგარეო საქმეთა მინისტრი, საკმაოდ ახლოს იყო ამ იდეებთან. თუმცა დღეის მდგომარეობით, საქმე უკვე ფაქტებთან გვაქვს, რომლის დასაბუთებისთვის დამატებითი არგუმენტაციები საჭირო აღარ არის. აღნიშნული, ქართულ რეალობაში, უკვე მკვეთრად არის გამოხატული შემდეგი პროექტებით. ესენია:

ორი საერთაშორისო პროექტი:

პირველი, “ბაქო-თბილისი-ერზრუმის” სამხრეთ-კავკასიური გაზსადენი – საქართველოს გავლით ევროპის ბაზრებზე ტრანსპორტირებული იქნება აზერბაიჯანის კასპიის ზღვის სექტორში მდებარე ბუნებრივი გაზი.

და მეორე – ბაქო-თბილისი-ჯეიჰანის ნავთობსადენი – საქართველოზე გადის აღნიშნული მილსადენის 249 კმ–იანი მონაკვეთი. ეს კასპიის და ხმელთაშუა ზღვებს შორის, ნავთობის ტრანსპორტირების, პირველი პირდაპირი მარშრუტია.

საქართველოს ტერიტორიაზე გადის ასევე ორი რეგიონალური პროექტი:

1. ბაქო-სუფსის მილსადენი – რომელიც 1999 წლიდან ფუნქციონირებს. საქართველოს მონაკვეთზე მილსადენის 375 კმ გადის.

2. მეორე რეგიონალური პროექტი – ეს არის ჩრდილოეთ-სამხრეთის გაზსადენი რომელიც სომხეთს რუსული ბუნებრივი აირით უზრუნველყოფს.

დაგეგმილია შემდეგი პროექტები:

3. ყარსი ახალქალაქის სარკინიგზო მაგისტრალი, და

4. AGRI-ის სახელით ცნობილი პროექტი, რომელიც საქართველოს გავლით აზერბაიჯანიდან რუმინეთში გათხევადებული გაზის ტრანსპორტირებას ითვალისწინებს.

5. და რაც მთავარია პროექტი, რომელიც ნაბუქოს სახელითაა ცნობილი – ეს უკანასკნელი ცენტრალურ აზიას ევროპის ქვეყნებთან დააკავშირებს.

ამ ფონზე, შესაძლებელია ვისაუბროთ ევროპისთვის სამხრეთ-კავკასიური დერეფნის მნიშვნელობასა და საქართველოს მხრიდან ასევე მნიშვნელოვან კონტრიბუციაზე ევროპის ენერგო–უსაფრთხოების ჭრილში.

ლიანა ჯერვალიძე GIRSTV-სთან აცხადებს:

ჩვენი პროექტები მნიშვნელოვანია ევროკავშირისთვის, ვინაიდან ჩვენი პროექტებით ევროკავშირს მიეწოდება ალტერნატიული რესურსი, ანუ არარუსული ნავთობი (ანუ აზერბაიჯანული, ყაზახური და თურქმენული) და აზერბაიჯანული გაზი, არა რუსული ინფრასტრუქტურით, აქედან გამომდინარე ევროკავშირის ენერგეტიკული ბალანსის დივერსიფიცირებისთვის ძალიან მნიშვნელოვანია.

ჩვენს მიერ ზემოთ ჩამოთვლილი საერთაშორისო და რეგიონალური პროექტები, კონკრეტული ტრანზიტორი ქვეყნისთვის რიგ ეკონომიკურ, ენერგეტიკულ და პოლიტიკურ დივიდენდებს გულისხმობს, მათ შორის საქართველოსთვისაც, თუმცა 2008 წლის აგვისტოს მოვლენებმა დაადასტურა რომ ტრანზიტული ქვეყნის ფუნქცია არ წარმოადგენს სახელმწიფო უსაფრთხოების ერთადერთ გარანტს. მითუმეტეს, თუ ქვეყნის ოფიციალური პირები ავითარებენ მოსაზრებას, რომლის მიხედვითაც საქართველოს სატრანზიტო ფუნქცია და ზოგადად ქვეყნის გეოპოლიტიკური მდებარეობა წინააღმდეგობაში მოდის მეზობელი ქვეყნის სახელმწიფო ინტერესებთან.

გრიგოლ ვაშაძე, რადიო თავისუფლებასთან კომენტარში აცხადებს: მათ აინტერესებთ მთელი საქართველო, სხვადასხვა კუთხიდან აინტერესებთ, რადგანაც საქართველო არის საცობი, თუგინდ ბოთლის საკეტი, რომელიც კეტავს ევროპისთვის ალტერნატიულ ენერგომატარებლების შესაძლებლობების მიწოდებას, ცენტრალური აზიიდან კასპიის ჩათვლით, რაც ყველაზე მნიშვნელოვანია. კრემლი, თავად იცით, არ არის პოლიტიკური სტრუქტურა, ეს არის კორპორაცია და ტრანსპორტირების, მოპოვების, განაწილების და თანხის ამოღების საკითხები, აქედან მათთვის ყველაზე მნიშვნელოვანია.

ენერგორესურსების კონცენტრირებული სახით ექსპორტი, ევრაზიის კონტინენტიდან ხორციელდება, ხოლო რაც შეეხება რესურსების თავისუფალ მარაგებს, ისინი თავს იყრიან ისევ ევრაზიის კონტინენტზე – რიცხვებში ეს უკანასკნელი ასე გამოიყურება – მსოფლიო მარაგების 70%. ხოლო რუსეთის, როგორც ევრაზიის უზარმაზარი გიგანტის ადგილი ნავთობის და ბუნებრივი აირის გლობალურ სურათში, მეტად შთამბეჭდავია. რუსეთზე მოდის, ნავთობის მსოფლიო მარაგის 15 პროცენტამდე, აირის მარაგებით კი ის პირველ ადგილზეა მსოფლიოში. დღეის მდგომარეობით, შვიდი ცენტრალური გაზსადენით ევროპაში აღნიშნული კონტინენტიდან, უკვე 40 წელია რუსული ბუნებრივი აირი იმპორტირდება. თუმცა, ევროკავშირის დოკუმენტებში რამდენიმე წელია გაჩნდა ჩანაწერი, რომელიც წევრ-სახელმწიფოებს ენერგომატარებლების იმპორტის დივერსიფიკაციას ავალდებულებს, რაც ევროპის მთავარი ექსპორტიორის ინტერესებში ნამდვილად არ უნდა შედიოდეს. შესაბამისად, უკვე გვაქვს შემხვედრი ნაბიჯები, რომელიც რუსეთის ფედერაციას საშუალებას მისცემს, მისი მთავარი გასაღაბების ბაზარი კონკრეტულად კი ევროპა შეინარჩუნოს. ამოცანა შემდგომში მდგომარეობს:

განახორციელოს თუნდაც ძვირადღირებული, მაგრამ ალტერნატიული პროექტები, რომლის ფარგლებშიც შეეცდება მაქსიმალურად უზრუნველყოს “ძველი ევროპის” ლიდერი სახელმწიფოებისა და მათი ელიტების ჩართულობა.

ასეთ ვითარებაში, უნდა აღინიშნოს, რომ მისი ქმედებები რუსეთის იმპერიულ ამბიციებთან, ნაკლებად იქნება დაკავშირებული. სავარაუდოდ, ეს უკანასკნელი რუსეთის სახელმწიფო უსაფრთხოების თემაა. მაგალითისთვის, უზრუნველყოს “სამხრეთ ნაკადის” სიცოცხლის უნარიანობა დაგეგმილ “ნაბუქოს” პროექტის წინააღმდეგ.

არჩილ გეგეშიძე GIRSTV-სთან ინტერვიუში აცხადებს: ვერავინ გაექცევა იმ გრძელვადიან გეოპოლიტიკურ, გეოსტარტეგიულ რეალობას, რაშიც ევროატლანტიკური სივრცე დღეს იმყოფება. პირველ რიგში ეს არის ევროპა, შავი ზღვის აუზი, რუსეთი და ეს რეგიონი და ზოგადად ეს ევროპის სურვილი ერთის მხრივ, იყოს დამოუკიდებელი რუსეთისგან და ევროპის ერთგვარი სიფრთხილე და თუ გნებავთ შიშიც კი, პერსპექტივაში შესაძლო რუსეთის კიდევ უფრო დომინირებისა მასზე. აქედან გამომდინარე, ნაბუქოს მნიშვნელობა ეჭვს არ იწვევს, მაგრამ კომერციულ ფაქტორსაც არ უნდა დავუკარგოთ თავის მნიშვნელობა, რადგან თუ საერთოდ დაკარგა აზრი ნაბუქომ და თუ უცებ რუსეთმა მოახერხა და ისარგებლა რა დაბნეულობით ან არაკოორდინირებულობით, ევროპელებში ნაბუქოსთან მიმართებით და მოახერხა ინვესტიციების მოზიდვა და ტექნოლოგიური ციკლის განხორციელება, ეს ინფრასტრუქტურა ააშენა, აი მაშინ უკვე, კომერციულად ნაბუქოს მნიშვნელობის დაკლებამ, შეიძლება ინვესტორების მხრიდან, ერთგვარი აპათია გამოიწვიოს ნაბუქოს მშენებლობისთვის, მაგრამ არა მგონია აქამდე მივიდეს საქმე”.

რუსეთის ენერგეტიკული პოლიტიკის გათვალისწინებით, სახეზეა ერთერთი მთავარი ფაქტორი, რომელიც განაპირობებს რუსეთის ინტერესს კავკასიაში: ეს არის სამხრეთ კავკასიის, როგორც ენერგოდერეფნის როლი. თუმცა, სამხრეთ კავკასიის ენერგოდერეფნის კონკურენტუნარიანი პროექტების განხორციელება, მხოლოდ ერთ-ერთი გზაა კავკასიაში რუსეთის სასიცოცხლო ინტერესების დასაკმაყოფილებლად, ვინაიდან ჯერჯერობით, წამოწყებული რუსული პროექტები ვერ ამტკიცებს მის უალტერნატივობას.

ამავდროულად, რეგიონში არსებული პოლიტიკური ვითარება, იგულისხმება სომხეთ–აზერბაიჯანის ტერიტორიული კონფლიქტი და შტატების დაძაბული ურთიერთობა ირანთან, საქართველოს სატრანზიტო პოტენციალს მეტ აქტივებს სძენს. თუმცა ფაქტია, რომ მხოლოდ ტრანზიტული ქვეყნის სტატუსი ვერ იქნება საქართველოს უკეთესი მომავლის გარანტი.

საქართველოს სატრანზიტო ფუნქცია – რუსეთის ენერგეტიკული პოლიტიკის ჭრილში _ ვიდეო