მეწარმეებს, რომლებიც, როგორც გავარკვიეთ, შემოსავლების სამსახურში “რისკის მეთოდით” შეირჩნენ, შეტყობინება ელექტრონულ ფოსტაზე ან პირად ბარათზე მისდით. მათ საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 49-ე მუხლის მე-6 ნაწილის შესაბამისად, უფლება აქვთ აირჩიონ საგადასახადო შემოწმების განმხორციელებელი პირი _ საგადასახადო ორგანო, დამოუკიდებელი აუდიტორული-საკონსულტაციო კომპანია ან კერძო აუდიტი.
ამ უკანასკნელის შერჩევის შემთხვევაში, მეწარმეებმა არჩევანი ა, ბ და ც კატეგორიის აუდიტებზე უნდა გააკეთონ, გააჩნია მათ წლიურ ბრუნვას. აუდიტების მონაცემები და კატეგორიები შემოსავლების სამსახურის (წწწ.რს.გე) ვებ გვერდზეა გამოქვეყნებული. ც კატეგორიის აუდიტს 300 000 ლარამდე ბრუნვის ობიექტის შემოწმების უფლება აქვს და 6 წლის დოკუმენტაციის შემოწმების ღირებულება 1000-დან 3000 ლარამდე მერყეობს. თუ მეწარმის წლიური ბრუნვა 300 000 ზევითაა, მას ამოწმებს ა კატეგორიის აუდიტი და ერთი წლის შემოწმება, მინიმუმ, 5000 ლარი დაუჯდება.
მეწარმეებმა აუდიტთან ხელშეკრულება შეტყობინების ჩაბარებიდან 30 დღის განმავლობაში უნდა გააფორმონ და ერთი ეგზემპლარი შემოსავლების სამსახურის აუდიტის დეპარტამენტს უნდა გაუგზავნონ. წინააღმდეგ შემთხვევაში, საგადასახადო აუდიტს აუდიტის დეპარტამენტი ჩაატარებს.
სახელმწიფო აუდიტის შემოწმება უფასოა, თუმცა, როგორც შპს “კონსალტინგის” ხელმძღვანელი, აუდიტორი თემურ ტყეშელიაძე ამბობს, ამ შემთხვევაში დარღვევებზე ჯარიმები იწერება.
კერძო აუდიტის დაქირავების დროს კი შეღავათი მოქმედებს _ იმ დოკუმენტების მოძიება ხდება, რომლებიც მეწარმეს შენახული არ აქვს. თუმცა, ეს არ იძლევა იმის გარანტიას, რომ მეწარმეს ჯარიმის გადახდა არ მოუწევს. მით უმეტეს, რომ მეწარმეების უმრავლესობას დოკუმენტაცია წესრიგში არ აქვს და მოძიებაც არც ისე იოლია. არის შემთხვევები, როცა კომპანიები, საიდანაც მეწარმეს საქონელი მოჰქონდა, აღარ არსებობს. მაგალითად, ქიბარ ხალვაშის კომპანია, რომლისგანაც, როგორც გავარკვიეთ რამდენიმე მეწარმეს საქონელი მოჰქონდა. ეს კომპანია გაურკვეველ ვითარებაში დაიწვა. შესაბამისად, განადგურდა დოკუმენტაცია, რაც იმის საფუძველია, რომ მეწარმემ რამდენიმე ათას ლარიანი ჯარიმა უნდა გადაიხადოს. მსგავსი ფაქტები კი ხშირია.
გურიის მასშტაბით უკვე დაწერილი ჯარიმების საფასური 200 000 ლარს ასცდა. ეს პროცესები კი ახალი დაწყებულია და როგორც ცნობილია, არჩევნებამდე გაგრძელდება. ჩვენი წყაროს ინფორმაციით, შემოსავლების სამსახურს მიეცა დავალება _ სექტემბრამდე მხოლოდ გურიაში, ინდმეწარმეებისგან 1 მილიონი ლარი უნდა ამოიღოს.
მეწარმეები “გურია ნიუსთან” პირად საუბრებში აღნიშნავენ, რომ დოკუმენტაციის წესრიგში ყოფნას აზრი არ აქვს: _ პირდაპირ გვითხრეს, რომ ჯარიმას მაინც დაგვაკისრებენ. თუ დოკუმენტაცია სრულ წესრიგში გექნებათ, 1000-ლარიანი ჯარიმის გადახდა მაინც მოგიწევთო. ვეღარ ვხვდები, რა აზრი აქვს შემოწმებას, თუ მაინც უნდა დამაჯარიმონ, _ გვითხრა ერთ-ერთმა მეწარმემ, რომელიც ვინაობის გამხელას პრობლემების თავიდან აცილების მიზნით მოერიდა.
შემოსავლების სამსახურში, როგორც ყოველთვის, ტელეფონებს არ პასუხობენ. შესაბამისად უცნობია, რატომ დაიწყეს მეწარმეების შემოწმება მაინცდამაინც არჩევნების წინ. წყაროს თქმით, “ეს თანხა საარჩევნოდ არის საჭირო _ ამ ფორმით რამდენიმე მილიონის შოვნაა შესაძლებელი”.
როგორც გავიგეთ, რამდენიმე მეწარმეს, ჯარიმის გადასახდელად სახლის გაყიდვაც კი მოუხდა. აღსანიშნავია, რომ მეწარმეებმა ჯარიმა ოქმის დაწერის მეორე დღესვე უნდა გადაიხადონ; წინააღმდეგ შემთხვევაში, მათ ახალი ჯარიმები ეკისრებათ _ ყოველდღიურად, გადასახდელი თანხის 0,07%.
უნდა ითქვას ისიც, რომ ამ შერჩევით შემოწმებაში მხოლოდ ის მეწარმეები მოხვდნენ, რომლებსაც შედარებით განსხვავებული პოლიტიკური შეხედულებები აქვთ. ყოველ შემთხვევაში, შემოწმება არ ჩატარებიათ იმ ობიექტებს, რომლებიც წლების განმავლობაში ადგილობრივ გამგეობებს და თუ სხვა სახელმწიფო დაწესებულებებს ერთ პირთან მოლაპარაკების წესით ხელშეკრულებებს უფორმებდნენ და სხვადასხვა სახის საქონელს ღირებულებაზე ბევრად ძვირად აძლევდნენ.
ამგვარი ორგანიზაციების საქმიანობის შესახებ “გურია ნიუსმა” არაერთი ჟურნალისტური გამოძიება ჩაატარა და აღმოჩნდა, რომ ხელშეკრულებები ხელისუფლებასთან დაახლოებულ ინდმეწარმეებთან იყო გაფორმებული. ბევრი მათგანი გამგეობის თუ საკრებულოს თანამშრომელი ან მათი ოჯახის წევრია. რატომღაც ამ ადამიანებს შემოწმებას არავინ უტარებს, არადა, მათ ხელშეკრულებებსა და ანგარიშფაქტურებში ბევრი გაურკვევლობაა, საქონელზე გაბერილი ფასებიც ადვილი შესამჩნევია. როგორც ამბობენ, ის ზედმეტი თანხა, მეწარმესა და ჩინოვნიკს შორის ნაწილდებოდა, თუმცა, ამ დეტალების მომკითხავი ამ დრომდე არ გამოჩენილა.
საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 264-ე მუხლის შესაბამისად, “1. გასვლითი საგადასახადო შემოწმება ტარდება საგადასახადო ორგანოს უფლებამოსილი პირის გადაწყვეტილების საფუძველზე. 2. გადასახადის გადამხდელს შემოწმების დაწყებამდე არანაკლებ 10 სამუშაო დღისა ეგზავნება შეტყობინება წერილობითი ან ელექტრონული ფორმით. 3. შემოწმება უნდა დაიწყოს გადასახადის გადამხდელისათვის შეტყობინების ჩაბარებიდან არა უგვიანეს 30 დღისა. თუ აღნიშნულ ვადაში შემოწმება ვერ დაიწყო, შეტყობინება ძალადაკარგულად ითვლება. 4. გასვლითი საგადასახადო შემოწმებით შესაძლებელია გადასახადის გადამხდელის საქმიანობის სრული ან თემატური შემოწმება. 5. გასვლითი საგადასახადო შემოწმება შეიძლება მოიცავდეს გადასახადის გადამხდელის საქმიანობის მიმდინარე კონტროლის პროცედურებსაც. 6. გასვლითი საგადასახადო შემოწმების ვადა შეიძლება გაგრძელდეს არა უმეტეს 3 თვისა. საჭიროების შემთხვევაში, შემოსავლების სამსახურის უფროსთან შეთანხმებით, შესაძლებელია შემოწმების ვადის დამატებით გაგრძელება არა უმეტეს 2 თვისა. 7. გადასახადის გადამხდელი ვალდებულია გასვლითი საგადასახადო შემოწმების ჩატარებისას, შემმოწმებლებს შეუქმნას ისეთივე სამუშაო პირობები, როგორიც, ჩვეულებრივ, არსებობს გადასახადის გადამხდელთან. 8. საგადასახადო ორგანოს უფლებამოსილ პირს უფლება აქვს, მოითხოვოს საგადასახადო ვალდებულებასთან დაკავშირებული სააღრიცხვო დოკუმენტაციის ან/და დაბეგვრასთან დაკავშირებული ინფორმაციის სათანადო წესით დამოწმებული ასლი, ხოლო გადასახადის გადამხდელის მიერ აღნიშნული მოთხოვნის შეუსრულებლობის შემთხვევაში, ამოიღოს აღნიშნული დოკუმენტის დედანი, რომელიც გასვლითი საგადასახადო შემოწმების დასრულებისთანავე უბრუნდება გადასახადის გადამხდელს. დოკუმენტაციის ამოღების შემთხვევაში, ფორმდება ამოღების ოქმი. 9. თუ დაწყებული საგადასახადო შემოწმების გაგრძელება ვერ ხერხდება დაუძლეველი ძალის ან სხვა გარემოების გამო, საგადასახადო ორგანოს უფლებამოსილი პირი იღებს გადაწყვეტილებას საგადასახადო შემოწმების შეჩერების შესახებ. საგადასახადო შემოწმება განახლდება დაუძლეველი ძალის ან სხვა გარემოების აღმოფხვრისთანავე. საგადასახადო შემოწმების ვადის დინება განახლდება აღნიშნული შემოწმების გაგრძელების დღიდან. 10. თუ საგადასახადო შემოწმების სპეციფიკა მოითხოვს შემოწმების რამდენიმე ეტაპად ჩატარებას, ყოველი ეტაპის შემდეგ დგება შუალედური აქტი.”
