თუმცა, თუ სიღრმისეულად შევისწავლით ამ ორი ქვეყნის ურთიერთობას, ნათელი გახდება, რომ სინამდვილეში მათ შორის სულაც არ არის ისეთი თბილი და კეთილმეგობრული დამოკიდებულება, როგორც ეს, შესაძლოა, ერთი შეხედვით ჩანდეს, სამომავლო პერსპექტივაში კი მათი ურთიერთობა კიდევ უფრო ბუნდოვანია. გამომდინარე იქიდან, რომ ორ ქვეყანას შორის იკვეთება ინტერესთა კონფლიქტი, და ისინი უკვე ერთმანეთს უყურებენ არა მხოლოდ როგორც პარტნიორს, არამედ როგორც პოტენციურ საფრთხეს.
ზოგადად თუ მიმოვიხილავთ ამ ორი ქვეყნის ურთიერთობას, ვნახავთ, რომ ისტორიულად, რუსეთსა და ჩინეთს შორის საკმაოდ დაძაბული ურთიერთობა არსებობდა, რაც უკავშირდებოდა ტერიტორიულ დავას, ასევე, ჩინელი მუშების მიგრაციას რუსეთის შორეულ აღმოსავლეთში. თუმცა რუსეთმა და ჩინეთმა შეძლეს ამ პრობლემების მოგვარება, გადაწყვიტეს ტერიტორიული დავა და ეს განამტკიცეს იმით, რომ დადეს კეთილმეზობლობის ხელშეკრულება.
ბოლო ათწლეულის განმავლობაში ურთიერთობები ჩინეთსა და რუსეთს შორის საგრძნობლად გაუმჯობესდა, რაც გამოიხატა იმაში, რომ გაიზარდა ორმხრივი ვაჭრობა, ასევე ეკონომიკური და პოლიტიკური შეთანხმებები, ცენტრალურ აზიაში კი ჩამოყალიბდა შანხაის ორგანიზაცია, რაც, პირველ რიგში, სწორედ რუსეთ-ჩინეთის ინტერესებით იყო გამოწვეული, რათა გაძლიერებულიყო მათი ურთიერთობა ეკონომიკაში, განსაკუთრებით კი ენერგეტიკის სფეროში. ეს ორი ქვეყანა თანხმდება და თანამშრომლობს ბევრ პოლიტიკურ საკითხზე, ეჭვქვეშ აყენებს ამერიკის პირველობას გლობალურ ეკონომიკურ და ფინანსურ საკითხებში, ეწინააღმდეგება კოსოვოს დამოუკიდებლობას, ირანზე სანქციების დაწესებას და ა.შ.
მიუხედავად ამისა, მომავალი ათწლეული, როგორც ჩანს, უფრო გამომწვევი იქნება ჩინეთისა და რუსეთის ურთიერთობაში ვიდრე 2000-2010 წლები იყო, თუ გავითვალისწინებთ ამ ორ ქვეყანას შორის არსებულ ეკონომიკურ და დემოგრაფიულ შეუსაბამობას და სხვა მიზეზებს, რომლებიც საბოლოო ჯამში ჩინეთისათვის უფრო სასარგებლოა ვიდრე რუსეთისათვის.
ჩინეთი უფრო მალე გამოკეთდა ეკონომიკური კრიზისის შემდეგ და მისი როგორც პოლიტიკური, ისე ეკონომიკური წონა გაიზარდა სხვა ძირითად რეგიონულ და გლობალურ ძალებთან შედარებით.
რუსეთი შეწუხებულია იმით, რომ მას არა აქვს შესაძლებლობა, ეკონომიკურად გაეჯიბროს ჩინეთს და მოსკოვში იკვეთება შიში იმისა, რომ ის შეიძლება თანდათან ჩამოქვეითებული იყოს პეკინის მიერ. ხოლო ორმხრივი ენერგოთანამშრომლობა, რომელიც გახდა ყველაზე შესამჩნევი მათ ურთიერთობაში, მოსალოდნელია, რომ მოიცავდეს შემდეგ დინამიკას _ “ერთ ნაბიჯ _ წინ, ორი ნაბიჯი _ უკან”. მართალია, დღეს ისინი თანამშრომლობენ, მაგრამ მომავალში ამან შეიძლება უკან დახიოს რუსეთის ინტერესები, მით უმეტეს, თუ გავითვალისწინებთ მზარდ კონკურენციას მოსკოვსა და პეკინს შორის ენერგეტიკულ რესურსებზე კასპიის რეგიონსა და ცენტრალურ აზიაში. ასევე გარკვეულ განსხვავებებს საგარეო პოლიტიკასა და უსაფრთხოების საკითხებში, რაც ართულებს მათ მყარ სტრატეგიულ პარტნიორობას.
მართალია, ჩინეთსა და რუსეთს შორის სწრაფად იზრდება ეკონომიკური თანამშრომლობა, მაგრამ რუსეთი მაინც მესამე ადგილზეა ჩინეთის ეკონომიკურ პარტნიორებს შორის აშშ-სა და იაპონიის შემდეგ.
ამასთან, რუსეთის ექსპორტის ძირითადი ნაწილი მოდის ნედლეულზე, ამიტომ რუსებიც დაფიქრდნენ, ხომ არ იქცა მათი შორეული აღმოსავლეთი ჩინეთისათვის უბრალო საბადოდ. ისინი შიშობენ, რომ რუსეთი დაეხმარება ჩინეთს განვითარებაში, მაგრამ არ მიიღებს სანაცვლო დახმარებას, გარდა ფულადი დახმარებისა. მსოფლიო ენერგეტიკულ რესურსებზე ჩინეთის გავლენის მუდმივი ზრდა ხელს უშლის რუსეთის ამბიციის გახორციელებას, გახდეს ევრაზიის ენერგეტიკული სუპერძალა ანუ როგორც ევროპაში, ისე აზიაში, იყოს მთავარი ენერგომიმწოდებელი.
ჩინეთი სულ უფრო აფართოებს თავის ეკონომიკას ცენტრალურ აზიაში _ ბოლო ათწლეულის განმავლობაში მან ჩადო უზარმაზარი ინვესტიციები ცენტრალური აზიის ენერგორესურსებისა და ინფრასტრუქტურის განვითარებაში. ჩინეთის მზარდი ენერგოსაქმიანობა ცენტრალურ აზიაში ამცირებს რუსეთის პოლიტიკურ და ეკონომიკურ გავლენას ამ რეგიონში
არსებულ პირობებში, მოსკოვი დგას ერთგვარი დილემის წინაშე _ განავითაროს ენერგორესურსებით ვაჭრობა ჩინეთთან თუ შეჩერდეს? ხომ არ ჯობია, უფრო მეტი დაპირებები მისცეს ვიდრე რამე შეასრულოს? როგორი ურთიერთობის ქონა იქნება სასარგებლო ჩინეთთან, რუსეთის განვითარებისა და ეკონომიკური ექსპანსიისათვის? ამ საკითხთან დაკავშირებით არსებობს აზრთა სხვადასხვაობა რუსეთში.
თავის მხრივ რუსეთის ორმაგმა სტანდარტებმა, შესაძლოა, საფრთხე შეუქმნას რუსეთ-ჩინეთის ურთიერთობის პროგრესს. მით უფრო, რომ ჩინეთმა ბოლო პერიოდში აქტიურად დაიწყო ახალი ენერგოპარტნიორების ძებნა და ამით აგრძნობინა მოსკოვს, რომ მხოლოდ მასზე არ არის დამოკიდებული.
ამასთან უნდა აღინიშნოს, რომ გლობალური კრიზისისა და სხვა ცვლილებების გამო, ენერგო რესურსების ბაზარზე, რუსეთის, როგორც ენერგეტიკული სუპერძალის სტატუსი, ცოტა არ იყოს, შემცირდა. როგორც ევროპაში, ისე ჩინეთში, მიიჩნევენ, რომ სინამდვილეში მათ უფრო ნაკლებად სჭირდებათ რუსეთის რესურსები, ვიდრე ვარაუდობდნენ 2000-იან წლებში.
ევროპის მოთხოვნა გაზზე დაეცა ეკონომიკური კრიზისის გამო, ჩინეთმა კი დაიწყო სხვა ბაზრების ძიება. ამასთან ჩინეთს აქვს გაზის გარკვეული მარაგი, რაც ასუსტებს მის მოთხოვნას, ასევე, ისეთი გლობალური მოთამაშე, როგორიც არის აშშ, დიდად არ საჭიროებს გაზის იმპორტს, რადგან აქვს თავისი მარაგები და ასეთ პირობებში რუსეთმა, იმისთვიც, რომ შეძლოს თავისი ენერგეტიკული ამბიციების გახორციელება, საჭიროა, გადახედოს თავის ენერგეტიკულ პოლიტიკას.
კერძოდ, მან უნდა განავითაროს ახალი გზები. მისი ძირითადი ექსპორტის თითქმის 80% მიდის დასავლეთისკენ და იმისათვის, რომ მან დააკმაყოფილოს აზია-წყნარი ოკეანიის მოთხოვნილებები, უნდა მოახდინოს საექსპორტო ბაზრის დივერსიფიკაცია და განავითაროს ახალი მარშრუტები, ასევე, გაზარდოს ნავთობის მოპოვება. რუსეთს ჯერ კიდევ არ აქვს თავისი რესურსები ათვისებული აღმოსავლეთ ციმბირში, ამის ძირითადი დამაბრკოლებელი ფაქტორია აქ არსებული დემოგრაფიული მდგომარეობა _ მოსახლეობა ყოველწლიურად ნახევარი პროცენტით იკლებს, რესურსების განვითარებისათვის კი საჭიროა სამუშაო ძალა.
რუსეთი ცდილობს, როგორმე შეინარჩუნოს მოსახლეობა აღმოსავლეთ ციმბირში, მოახდინოს მისი ინდუსტრიალიზაცია. “გაზპრომმა” და “რუსულმა რკინიგზამ” აქ განახორციელეს ისეთი პროექტები, როგორიც არის გაზიფიკაცია, რკინიგზის გაყვანა, აგებენ ეკონომიკურ ზონებს. ზოგიერთმა რუსმა ანალიტიკოსმა ისეთი გეგმაც წამოაყენა, როგორიც არის დედაქალაქის ციმბირში გადატანა, რათა დასავლეთის მსგავსად, აღმოსავლეთიც განევითარებინათ და რუსეთი იყოს ჩინეთის ეკონომიკური და დემოგრაფიული ზრდის საპირწონე.
ასევე, რუსეთი უნდა იყოს სანდო პარტნიორი რესურსების მიწოდების თვალსაზრისით. მით უმეტეს, თუ გავითვალისწინებთ ძველ გამოცდილებას, კერძოდ იმ დავას, რომელიც არსებობდა ენერგორესურსების ფასებთან დაკავშირებით რუსეთსა და უკრაინას შორის 2005-2006 წლებში, ხოლო მოგვიანებით, 2009 წელს; ასევე, ბელორუსიასთან 2006-2007 წლებში და შემდეგ 2010 წელს, რომლის შედეგადაც ევროპას გაუჩნდა ეჭვები რუსეთის, როგორც ენერგომიმწოდებლის შესაძლებლობებზე, ხოლო 2006 წლის შემდეგ ევროკავშირმა დაიწყო რუსეთის ენერგო იმპორტის დივერსიფიკაციის შესახებ მსჯელობა.
ის გამოწვევები, რასაც ჩინეთი წარმოადგენს რუსეთისთვის, მდგომარეობს იმაში, რომ ჩინეთი აგრძელებს ეკონომიკურ ზრდას და აფართოვებს გავლენის სფეროებს; შესაბამისად, ძალთა ბალანსიც მის სასარგებლოდ იცვლება. რუსეთის მცდელობა, დაუპირისპირდეს და დააბალანსოს ჩინეთის გავლენა, ყველაზე მეტად ჩანს ენერგეტიკულ საკითხებში.
რუსეთს აქვს საფუძვლიანი ეჭვი იმისა, რომ ის მიჩნეული იქნება, როგორც მხოლოდ რესურსების მიმწოდებელი ჩინეთისთვის და რომ მათი ურთიერთობა საბოლოო ჯამში ჩინეთისთვის უფრო მომგებიანი იქნება.
ეს ყოველივე ხელს უშლის იმას, რომ მათი ურთიერთობა მდგრადად განვითარდეს, რაც რუსეთს იმისკენაც უბიძგებს, რომ ეძებოს ალტერნატივა და გააბას კავშირები ევროპასა და ამერიკასთან.
ამ ყოველივემ დასავლელი ანალიტიკოსები მიიყვანა დასკვნამდე, რომ რუსეთი და ჩინეთი არ არიან იმაზე მეტად ახლო პარტნიორები, ვიდრე რუსეთი და აშშ ან ჩინეთი და აშშ _ მათ უკვე ხშირად მათ მტრებადაც განიხილავენ.
თამთა დანელია,
ივ. ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი, IV კურსი.
ნაშრომი მომზადებულია Rend-Corporation-ის ანალიტიკური დოკუმენტის მიხედვით.
