სუროგაციის გზით დაბადებული ბავშვის მოქალაქეობის არმქონე პირად დარჩენის პრევენციის მიზნით, შესაბამისი პუნქტი “საქართველოს მოქალაქეობის შესახებ” ორგანულ კანონში ჩაიდება. საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს ავტორობით და მთავრობის ინიციატივით პარლამენტს “საქართველოს მოქალაქეობის შესახებ” სრულიად ახალი კანონპროექტი წარედგინა, რომლის ფარგლებშიც საქართველოს მოქალაქეობის მოპოვებასთან, შეწყვეტასთან და აღდგენასთან დაკავშირებული საკითხები გადაიხედა.
პროექტით ერთ-ერთი სიახლე სუროგაციის გზით დაბადებული ბავშვების მოქალაქეობის საკითხია. ამასთან დაკავშირებით კანონში იწერება, რომ დაბადებით საქართველოს მოქალაქეობას მოიპოვებს საქართველოს ტერიტორიაზე ექსტრაკორპორული განაყოფიერების (სუროგაციის) გზით დაბადებული არასრულწლოვანი პირი, თუ მისი ორივე მშობლის მოქალაქეობის ქვეყანა მას საკუთარ მოქალაქედ არ მიიჩნევს. აღნიშნულ სიახლეზე იუსტიციის სამინისტრო განმარტავს, რომ ეს გამოწვეულია არსებული პრაქტიკით და სუროგაციის გზით დაბადებული ბავშვის მოქალაქეობის არმქონე პირად დარჩენის პრევენციას ემსახურება.
პარლამენტში ინიცირებული კანონპროექტის მიხედვით, საქართველოს მოქალაქეობა ძირითადად სისხლის პრინციპს ეფუძნება და საქართველოს მოქალაქედ მიიჩნევს ბავშვს, რომლის დაბადების მომენტისთვის ერთ–ერთი მშობელი საქართველოს მოქალაქეა. კანონის მოქმედი რედაქციით კი, ბავშვი, რომლის ორივე მშობელი მისი დაბადების მომენტისათვის საქართველოს მოქალაქეა, საქართველოს მოქალაქედ ითვლება, დაბადების ადგილის მიუხედავად.
მოქმედი კანონით, ბავშვის მშობლების სხვადასხვა მოქალაქეობისას, თუ ბავშვის დაბადებისას ერთ–ერთი მათგანი საქართველოს მოქალაქეა, ბავშვი საქართველოს მოქალაქედ ითვლება, თუ საქართველოს მოქალაქე მშობელს საქართველოს ტერიტორიაზე მუდმივი საცხოვრებელი აქვს. ბავშვის მიერ დაბადებით საქართველოს მოქალაქეობის მოსაპოვებლად, საქართველოს მოქალაქე მშობელთან მიმართებაში, პარლამენტში ინიცირებული კანონპროექტი საქართველოს ტერიტორიაზე მუდმივად ცხოვრების პირობას აუქმებს.
გარდა ამისა, მოქმედი კანონის გათვალისწინებით, საქართველოს ტერიტორიაზე მყოფი ბავშვი, რომლის ორივე მშობელი უცნობია, საწინააღმდეგოს დადგენამდე საქართველოს მოქალაქედ ჩაითვლება. როგორც ამასთან დაკავშირებით იუსტიციის სამინისტრო განმარტავს, პრაქტიკაში ხშირია შემთხვევები, როდესაც ბავშვის მშობლები ცნობილია, თუმცა გაურკვეველია მათი მოქალაქეობრივი კუთვნილება. ბავშვის ინტერესების დაცვის მიზნით, აღნიშნული ნორმის მოქმედება ფართოვდება და თუნდაც მშობელთა ვინაობის იდენტიფიცირების შემთხვევაში, მათი განუსაზღვრელი მოქალაქეობრივი კუთვნილებისას, ბავშვი საქართველოს მოქალაქედ ჩაითვლება.
პროექტით შემოღებულია იმ ბავშვის საქართველოს მოქალაქეობის განსაზღვრის რეგულაცია, რომლის ერთ–ერთი მშობელი მოქალაქეობის არმქონე პირია, ხოლო მეორე განუსაზღვრელი მოქალაქეობრივი კუთვნილებისაა. ამ შემთხვევაშიც, ბავშვი საქართველოს მოქალაქედ მიიჩნევა, თუკი ის საქართველოს ტერიტორიაზე დაიბადა.
პარლამენტში წარდგენილი კანონპროექტი ითვალისწინებს შემდეგ ნოვაციებს საქართველოს მოქალაქეობის მიღებასთან დაკავშირებით: დიფერენცირებულია სრულწლოვანი და არასრულწლოვანი პირების საქართველოს მოქალაქედ მიღების პირობები. კერძოდ, სრულწლოვანი პირის მოქალაქედ მისაღებად უცვლელად დარჩა პირობები – საქართველოს ტერიტორიაზე 5 წლიანი ცხოვრება, სახელმწიფო ენის და სამართლის საფუძვლების ცოდნა და სამუშაო ადგილის ან საწარმოში წილების ფლობა, ხოლო ბავშვმა შეიძლება მიიღოს საქართველოს მოქალაქეობა, თუ მისი ერთ–ერთი მშობელი საქართველოს მოქალაქეა და მას დაბადებით არ მოუპოვებია საქართველოს მოქალაქეობა.
პროექტი ითვალისწინებს საქართველოს ტერიტორიაზე დაბადებული მოქალაქეობის არმქონე და ლტოლვილის სტატუსის მქონე არასრულწოვანი პირის შესაძლებლობას, საქართველოს მოქალაქეობის მოპოვებაზე უარის თქმის პირობების გადამოწმების გარეშე მიიღოს საქართველოს მოქალაქეობა, თუ ის საქართველოში ხუთი წლის განმავლობაში ცხოვრობს.
სადღეისოდ მოქმედი კანონი არ ითვალისწინებს გამონაკლისს ქმედუუნარო და ფიზიკური ნაკლის მქონე პირების საქართველოს მოქალაქეებად მიღებისას სახელმწიფო ენის, საქართველოს ისტორიისა და სამართლის საფუძვლების ტესტირების გათავისუფლების თაობაზე, რაც, როგორც იუსტიციის სამინისტროს განმარტავს, მრავალ პრაქტიკულ პრობლემას ქმნის. აღნიშნულის გამოსწორების მიზნით, კანონპროექტით ტესტირებისგან თავისუფლდებიან ქმედუუნარო პირები და პირები, რომელთა ფიზიკური ნაკლის გამო შეუძლებელია ენისა და ისტორიის ცოდნის დონის შემოწმება.
კანონპროექტით ასევე გათვალისწინებულია, რომ ლტოლვილის სტატუსის მქონე პირი საქართველოს მოქალაქეობის მიღებისას თავისუფლდება საქართველოში სამუშაო ადგილის ან უძრავი ქონების ქონის, საქართველოს ტერიტორიაზე სამეწარმეო საქმიანობას განახორციელებს ანდა საქართველოს საწარმოში წილის ან აქციების ფლობის ვალდებულებისგან.
“ცენტრ მომავლის ინიციატივების” ხელმძღვანელი, იურისტი ლევან ალაფიშვილი “გურია ნიუსთან” საუბრისას აცხადებს, რომ ეს ინიციატივა არა საქართველოს მოქალაქეების პრობლემას, არამედგლობალურ პრობლემას ეხება.
“კარგი იქნებოდა ინიციატივის ავტორებს უფრო მეტად დაესაბუთებინათ და პრობლემა ეჩვენებინათ საზოგადოებისთვის ამ საკითხზე. მუხლი საქართველოს მოქალაქეებს არ ეხებათ. ეს არის შემთხვევა, როდესაც, მაგალითად, ავსტრალია არ აძლევს მოქალაქეობას სუროგაციის გზით დაბადებულ ბავშვს, მაგრამ მშობლებს შეუძლიათ ჩამოვიდნენ საქართველოში, გააჩინონ შვილი და მას საქართველოს მოქალაქეობა ექნება. ეს, სამწუხაროდ, მხოლოდ “დემოგრაფიულ ტურიზმს” გაზრდის ქვეყანაში და ამით მოქალაქეთა რიცხოვნობაც შეიძლება გაიზარდოს. ამ ჩანაწერით გამოდის, რომ ჩვენი სახელმწიფო არა საკუთარი მოქალაქეების მტკივნეული პრობლემის მოგვარებაზე, არამედ უცხო ქვეყნის მოქალაქეებზე ფიქრობს. თუ სახელმწიფო პოლიტიკის მისაღებობაზე ვისაუბრებთ, პატრიარქის ეპისტოლეს შემდეგ, როდესაც მმართველი გუნდის წევრები ამ ეპისტოლეს ნაწილს მისაღებად თვლიდა, მაშინ ეს ინიციატივა როგორ გაჩნდა? საინტერესო ეს არის. კანონი იმისთვის იქმნება, რომ თუკი მნიშვნელოვანი საკითხი სხვა აქტებით არ რეგულირდება, ეს პრობლემა გადაჭრას. თუკი ჩვენთან პრობლემა არ არსებობს, მაშინ რატომ უნდა მივიღოთ ასეთი კანონი. გლობალურად ბევრი პრობლემაა, მაგრამ ამას საქართველოს კანონმდებლობა არ არეგულირებს. ეს პრობლემა კი საქართველოს ფარგლებს სცილდება. დღევანდელი მდგომარეობით, მოქალაქეობის კანონის მე-14 მუხლის შესაბამისად, უცხოელების შვილის (იქნება ბუნებრივი გზით მოვლენილი თუ სუროგაციით) მოქალაქეობა წყდება არა ჩვენი, არამედ შესაბამისი სახელმწიფოს კანონმდებლობით. ამდენად, თუკი რომელიმე ქვეყანა ზღუდავს სუროგაციის გზით მოვლენილი ბავშვების მოქალაქეობას, ეს ბავშვი არ იქნება არც საქართველოს და არც იმ ქვეყნის მოქალაქე. შემოთავაზებული ცვლილების შემთხვევაში კი მოქმედი წესიდან დაიშვება გამონაკლისი და ის ბავშვი გახდება საქართველოს მოქალაქე, მოქალაქეობას მოიპოვებს დაბადებით,” _ აღნიშნავს ალაფიშვილი.
რა კონკრეტული რეგულაციები დაწესდება ამასთან დაკავშირებით, ჯერჯერობით უცნობია. პარლამენტის ვიცე-სპიკერი მანანა კობახიძე “გურია ნიუსთან” საუბრისას აცხადებს, რომ მსგავსი ინიციატივა ჯერჯერობით იუსტიციის სამინისტროს მხრიდან პარლამენტში არ შესულა, თუმცა პარლამენტის ვებ-გვერდზე აღნიშნულია, რომ პროექტი საკანონმდებლო ორგანოში 22 იანვარს არის ინიცირებული.
“ეს ინიციატივა ჯერჯერობით პარლამენტში შემოსული არ არის და მეც არ ვიცი, რით ხსნის ამ მუხლის საჭიროებას იუსტიციის სამინისტრო. აქ საუბარია ბავშვის უფლებების დაცვაზე, რომ ბავშვს ჰქონდეს მოქალაქეობა, რადგან ეს მთელი რიგი უფლებების დაცვას ნიშნავს სახელმწიფოსგან და რადგან ის საქართველოში იბადება, არა აქვს მნიშვნელობა ბუნებრივი თუ სუროგაციის გზით, როგორც ჩანს იუსტიციის სამინისტრო ამ ლოგიკას მიყვება, რომ თუ კონკრეტული ქვეყანა ამბობს მოქალაქეობის მინიჭებაზე უარს, შესაძლებელია იქ ეს კანონით იკრძალებოდეს და ა.შ. ბავშვის უფლებიდან გამომდინარე მიიღოს გადაწყვეტილება ჩვენმა სახელმწიფომ. მე სხვა ახსნას ამ საკითხს ვერ მოვუძებნი, გარდა იმისა, რითაც ამას იუსტიციის სამინისტრო ხსნის. კანონი პირადად არ მინახავს და კონკრეტულად საკითხზე მსჯელობა გამიჭირდება.
როგორ მოხდება ბავშვის გაყვანა ქვეყნიდან და რა რეგულაციები იქნება ამისთვის, კობახიძე ვერ ხსნის.
“არ იცი, შესაძლოა, მეურვეობის ორგანო ჩაერთოს საქმეში. ძალიან ზოგადია ეს ყველაფერი.. სანამ საკითხი პარლამენტში განსახილველად არ შემოვა, ჩემი კომენტარი სწორი არ იქნება,” _ აცხადებს კობახიძე.
რამდენიმე დღის წინ გადაცემა “პოზიციაში” სტუმრობისას იუსტიციის მინისტრმა თეა წულუკიანმა სუროგაციასთან დაკავშირებით განაცხადა, რომ მალე ეს საკითხი საქართველოს კანონმდებლობით დარეგულირდება, რაც, მისივე თქმით, “ევროპელმა კოლეგებმა მოითხოვეს”.
“ბევრ ქვეყანაში სუროგაცია არის აკრძალული, ჩვენ ქვეყანაში ეს აკრძალული არ არის. მაგრამ, ძალიან ბევრი ოფიციალური ვიზიტის დროს, თუნდაც ბრიტანეთში და ევროკავშირის ქვეყნებში, ჩემთვის დაუსვამთ კითხვა, თუ რატომ არ არის რეგულირებული ჩვენთან სუროგაცია. კანონპროექტი ჩვენთან მზადდება. მე ამ ეტაპზე მისი პრინციპების თქმისგან თავს შევიკავებ. ჩვენ არ ვისახავთ მიზნად ავკრძალოთ სუროგაცია, რადგან ბევრი უიმედოდ განწყობილი წყვილისთვის ეს არის ბოლო შველა. ჩვენ გვინდა საბოლოოდ გამოვრიცხოთ საქართველოში, რომ სუროგაცია იყოს ბიზნესი და ფულის კეთების წყარო. ჩვენ გვინდა დავაწესოთ რეგულაციები. ევროპელმა კოლეგებმა მოითხოვეს ამის რეგულაცია, რადგან ჩვენ ვხვდებით ევროპული სივრცის ნაწილი. ადამიანის სიცოცხლის ყიდვა უნდა იყოს გამორიცხული,” _ აღნიშნა წულუკიანმა და სხვადასხვა კლინიკას მოუწოდა
გამორიცხონ გაუგებარი SMS-ების გზავნა ქალებისთვის სუროგაციის შეთავაზებაზე.
“ყველა იმ კლინიკას მინდა მოვუწოდო, რომელიც ამით არის დაკავებული, გამორიცხონ გაუგებარი SMS-ების გზავნა. ამაში ვგულისხმობ იმას, რომ ქალბატონები ღებულობენ მოკლე ტექსტურ შეტყობინებებს და სთავაზობს ესა თუ ის კლინიკა, რომ გახდნენ სუროგატი დედები ამა თუ იმ ფასის ნაცვლად. ეს არ არის აკრძალული, მაგრამ სანამ აიკრძალება, მე მათ ამისკენ მოვუწოდებ,” _ აღნიშნა წულუკიანმა.
