გვიანი შემოდგომის ერთ საღამოს, არავინ იცის, როგორ ჩამოაღწია ჩოხატაურამდე ახალგაზრდა, ძალიან ლამაზმა, სიფრიფანა ქალმა ორი ბავშვით დაა ძველისძველი ხის ჩემოდნით ხელში. გამვლელებმა უთხრეს, სურებლებს ბაზართან ნახავო. ივლიანე ჯინჭარაძის სახლთან შემოაღამდა უმწეო ქალს. თეკლემ (ივლიანეს მეუღლე და ცნობილი მეტყევის _ კარლო ჯინჭარაძის დედა) სახლში შეიყვანა გათოშილი ქალი და ბავშვები. ღამე გაათევინა, უმასპინძლა და დილით სურებიდან ჩამოსული ჩალანდრებიც გააცნო.
ახლა არავინ იცის, ვინ იყო ის ხალხი, რომლებმაც დაიმგზავრეს უცხო ქალი, მაგრამ გზაში, საუბარს შეყოლილებმა, რომ გაიგეს, ვინც იყო, დამუნჯდნენ! შუასურებში “ასახოვი” ხელით მიანიშნეს და გზა გააგრძელეს.
ეს ქალი, ნესტორ ბერიშვილის ერთ-ერთი ვაჟის, გერონტის მეუღლე _ ეთერი იყო. გერონტის მაშინ 25 წელი მიუსაჯეს, მიუხედავად იმისა, რომ აგრონომი იყო, სურების ბუნების მეცნიერულ კვლევაზე მუშაობდა და არასოდეს, არავითარი პოლიტიკური შეხება ძმებთანაც კი არ ჰქონია.
დაპატიმრებისთანავე მისი ცოლ-შვილი შუაღამისას ქუჩაში გამოყარეს. ეთერი გორში წავიდა მშობლებთან. სულ მალე დაიჭირეს ეთერის მამა და ძმა. სახლიც წაართვეს, საქონელიც და მიწაც. მეზობლებს მიადგნენ, მაგრამ ჩვენც დაგვიჭერენ, შვილოო და ეთერი სურებში წამოვიდა. ის გურიაში ნამყოფიც არ იყო (ვერ მოასწრეს). გავერანებულ ეზოში პატარა სახლი დახვდა. ქალს არაფერი გააჩნდა! ერთი დღე-ღამე მშივრები იყვნენ. მესამე დილას “დოშკანში” ჭადი და ყველი დახვდა “ტოფსიკით” ჩამოკონწიალებული. ასე ხდებოდა ყოველ დილით. მერე ღამღამობით უკანა კარებიდან იწყეს ქალებმა შემოპარვა.
მოვიდა გაზაფხული. ეთერი სოფლის პირველკაცთან მივიდა, შვილებიც მიიყვანა და მორიდებულად სთხოვა, წართმეული მიწებიდან მცირე ნაწილი მიეცათ, რომ დაემუშავებინა და ბავშვებს ჭადი ჰქონოდათ.
_ ა, რავაა საქმე? მოგშივდენ, თქვე ძაღლისშვილებო? წაი, ახლა და მოთხუე ჭადი შენს მენშევიკ ქმარს და მაზლებს! არ გვინდა ბოლშევიკებიო? გაჭამონ ახლა მენშევიკებმა!
…მე კარგად მახსოვს ეს კაცი. სოფელშიც მინახავს და ჩვენს ეზოშიც. წითელი ტყავის პალტო და გალიფე შარვალი ეცვა, “ცარსკებზე” მათრახს იტყლაშუნებდა, ტყავის პალტო წითლად პრიალებდა.
ეთერის არასოდეს გაუგია, ვინ დაუბა სახლის უკან თიკნიანი თხა! ეს ბედნიერება იყო! ერთი კვირის შემდეგ თხა დაიკარგა! მარტის თოვლჭყაპში ეძება ქალმა შუაღამემდე, დასველდა, გაცივდა, სიცხე არ იკლებდა! ზემოსურებში ზაქრო მეგრელიშვილი მუშაობდა ექიმად! გაბედა და თავს დაადგა მომაკვდავს. ვერ მოერია ტვინის ანთებას უწამლოდ. ეს ექიმისგან გმირობა იყო!!!
დასაფლავებაზე ხალხი ცოტა იყო. სახლის ზემოთ, “კოდმეზე” დაასაფლავეს ეთერი. მახსოვს ის დღე _ დედას ხელში ვეჭირე. მე მის თმაზე “გრებეშოკს” ვათამაშებდი. კუბოც მახსოვს, გაბმული მოთქმაც შეუსვენებლად, მაგრამ რა ხდებოდა, არ ვიცოდი! არც ბებიას მიკრული ნანული (ნინო) ტიროდა, არც ზურიკო! მეორე დღეს ბებიამ გორში წაიყვანა ბავშვები. ვერ შეძლო მათი შენახვა, _ ყველა ციხეში იყო! ზურიკო და ნანული ბებიამ იქ მიაბარა, სადაც ანა იზრდებოდა, _ “პრიუტში”!!! (“ვალსი პეჩორაზე”)
ლანა ღოღობერიძის ამ ფილმს რომ ვუყურებ, ანას (ნანას _ ანას გარდაცვლილ დას), ზურიკოს და ნანულის ერთად ვხედავ! ისინი ერთად ცეკვავენ ვალსს! მათ სიცოცხლე უხარიათ! ისინი დედებს ელოდებიან! მამებსაც! უცებ მუსიკა წყდება! ანა ბედნიერია _ დედა მოვიდა! დედა უბედურია _ ნანა არ დახვდა! ზურიკო და ნანული? მათ დედა არ ჰყავთ და არასოდეს მოვა! ისინი არასოდეს იქნებიან ბედნიერები!
დიდხანს იწვა ეთერი სურების მიწაში, არავინ ჰყავდა მიმკითხავი! ბავშვობაში, დედასთან ერთად მის საფლავთან გავლილს, ძალიან უცნაური ფერის ულამაზესი ყვავილი მხვდებოდა თვალში. იქაურობის უდაბურებას სუფსის სიოზე მისი აქეთ-იქეთ რწევა არღვევდა მხოლოდ. ვაკვირდებოდი სხვის ეზოებს ასეთი ყვავილი არსად არ იყო! დამრგველი ვინ უნდა ყოფილიყო?! რაღა საკითხავია _ თავად ამოვიდოდა!
დიდი ხნის მერე, როცა მე და ნანული სკოლას ვამთავრებდით, იმ საფლავთან, გადაჭრილი ჭანჭურის და კორკიმელის ჯირკებზე ვსხდებოდით და ვმეცადინეობდით. ნიავი არწევდა იმ უცნაურ ყვავილს. ხანდახან ახედავდა ნანული საფლავს! არაფერს ვამბობდით!
მოუვიდა საფლავს პატრონი. გერონტის 6 წელი “აპატიეს”. თვრამეტწლიანი პატიმრობა, ტანჯვა და წამება, სტალინის სიკვდილით დასრულდა! 1985 წელს გარდაიცვალა გერონტი ბერიშვილი. მისმა ძმამ, ნოემ და ძმისშვილმა ასმათმა, თბილისში ჩემოდნით წაიღეს ეთერის ნეშტის ნაწილები და ქმრის გვერდით დაკრძალეს!
დღეს ზურიკო ცოცხალი აღარაა! ნანული ამერიკაშია. ამდენ ვაებას გადარჩენილი ნაგრამიდან მხოლოდ ორი ვაჟია _ მამია ბერიშვილის შვილიშვილები, რომლებიც საფრანგეთში ცხოვრობენ. დანარჩენები, ასევე, მცირე ნაწილი, გოგონებია და, ბუნებრივია, მათი შვილები ბერიშვილები არ არიან!
… და ვინც არიან, უცხოეთში აპირებენ წასვლას. ახლა ვიფიქროთ _ ეს ხალხი რა ბედისანი დარჩნენ ასეთი, რომ არც ერთ დროში არ ეღირსათ მშობელ მიწაზე ცხოვრება? რომელი წასვლა იყო საჭირო და რომელი უფრო მძიმე, მაშინდელი თუ დღევანდელი?
ადრე, 1921-ში, ამ ხალხის წინაპრები სრულ განადგურებას განერიდნენ ის წასვლა (გნებავთ, გაქცევა _ როგორც ამის წინათ, ერთმა გასკდომამდე მისულმა ჩინოსანმა უწოდა), ქართული სულის გადარჩენას ნიშნავდა. წასვლის მიზანი, ისევ საქართველოს დამოუკიდებლობა იყო!
ახლა წასვლა? ეს ფიზიკური არსებობის, ოჯახის გადარჩენისთვის წასვლაა. საჭმლის საშოვნელად წასვლაა და ამას საქართველოს დაცემა ჰქვია!
საქართველო უმძიმეს დღეშია! მუდმივად ჩამესმის პატრიარქის უნუგეშო სიტყვები _ “ღმერთმა მიგვატოვა!”.
ამ დღისთვის გაიწირნენ ჩვენი სახელოვანი წინაპრები? ყური დავუგდოთ პეჩორის გაყინულ ნაპირებზე დაცემული ქართველი ქალების უსასოო კვნესას. როცა ისინი ყინულის საფლავებში სამუდამოდ იძინებდნენ, აქ, სურებელი ქალები, ხმამაღალი მოთქმით ასაფლავებდნენ ახალგაზრდა ქალს და სუფსას უერთდებოდა მათი ცოდვის ცრემლი.
ისევ წასვლა? ისევ უცხო მიწაზე? უცხო ზეცა? ისევ უარესზე ფიქრი?
წინ მართლაც საშიში წარსულია!
P.S. ვიცოდი და დამავიწყდა ეთერის გვარი! დიდი ხანია ვეძებ. დავამთავრე ამ წერილის წერა და დამირეკეს, ეთერი შუღლიაშვილი იყო! კიდევ ბევრი ვინმეა მოსაძებნი და მოსაგონებელი…
რუსუდან ბერიშვილი
